Dự thảo mở đường cho môn học mới
Tiếng Mường và Tiếng Cơ Tu ở tiểu học là các chương trình ngôn ngữ dự kiến được tổ chức như môn học tự chọn từ lớp 1 đến lớp 5, nhằm giúp học sinh học tiếng nói, chữ viết và tiếp cận văn hóa cộng đồng. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo thông tư về hai chương trình để lấy ý kiến cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đây là đề xuất đang trong quá trình góp ý, chưa phải quy định đã áp dụng. Việc đưa ngôn ngữ dân tộc vào trường học là bước đi đáng ủng hộ: khả năng gìn giữ tiếng nói sẽ vững hơn khi trẻ có cơ hội học tập bài bản, thay vì chỉ trông chờ vào việc truyền dạy trong gia đình. Tuy nhiên, hiệu quả sau cùng sẽ phụ thuộc vào việc địa phương có thể tổ chức lớp học phù hợp và đáp ứng nhu cầu thực tế hay không.
Ai có thể đăng ký học?
Đề xuất không giới hạn người học ở học sinh dân tộc Mường hoặc Cơ Tu. Học sinh thuộc các dân tộc khác cũng có thể đăng ký nếu mong muốn học hai ngôn ngữ này. Cách mở rộng đối tượng giúp Tiếng Mường tiểu học và Tiếng Cơ Tu tự chọn trở thành cơ hội giao lưu, tìm hiểu di sản, chứ không chỉ là lựa chọn dành riêng cho trẻ trong cộng đồng sử dụng tiếng. Tính tự chọn cũng có ý nghĩa thực tế: trường học và địa phương có thể cân nhắc nhu cầu, điều kiện tổ chức, thay vì áp đặt đồng loạt một môn học. Dẫu vậy, quyền đăng ký chỉ có giá trị khi đi cùng khả năng mở lớp, giáo viên và tài liệu phù hợp. Dự thảo hiện xác định hướng tiếp cận, còn cách triển khai cần được tính toán sát với từng nơi.
Học đọc, viết và giao tiếp gắn với bản sắc
Hai chương trình lấy bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe làm trục, trong đó chú trọng đọc, viết. Học sinh dự kiến học nhận biết chữ, đọc hiểu, viết đúng chính tả, viết câu và đoạn ngắn, đồng thời luyện giao tiếp, trình bày ý kiến, lắng nghe và phản hồi. Nội dung còn hướng tới năng lực văn học qua truyện, thơ, lời nói nghệ thuật và văn bản phản ánh đời sống cộng đồng. Đáng chú ý, dự thảo không áp dụng máy móc đặc điểm tiếng Việt vào việc dạy tiếng dân tộc. Phụ lục tiếng Mường giới thiệu bảng chữ cái 29 chữ cái; phụ lục tiếng Cơ Tu giới thiệu bảng chữ cái 36 chữ cái cùng những đặc điểm riêng của hệ thống âm và chữ viết. Sự tôn trọng khác biệt này là điều kiện cần để chương trình ngôn ngữ vừa dạy kỹ năng, vừa giữ được đặc trưng của từng tiếng.
Bảo tồn cần đi cùng khả năng triển khai
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết việc xây dựng chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu học tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số và học sinh có nguyện vọng, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị ngôn ngữ, văn hóa truyền thống theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Hai môn học còn hướng tới bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức về cội nguồn, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm gìn giữ bản sắc. Mục tiêu ấy có sức thuyết phục, nhưng không thể đạt được chỉ bằng việc ghi tên môn học vào chương trình. Cần bảo đảm tài liệu dạy học phản ánh đúng ngôn ngữ, phương ngữ và đời sống cộng đồng, đồng thời tổ chức linh hoạt theo điều kiện địa phương. Hiện Bộ đang lấy ý kiến về dự thảo trên cổng thông tin điện tử của mình; góp ý trong giai đoạn này là cơ hội để chương trình sát thực tế hơn trước khi ban hành.
