Tự chườm nóng: thói quen tưởng lành nhưng có thể lấy mất cả bàn chân
Tự chườm nóng là việc dùng các nguồn nhiệt như túi chườm, nước nóng, máy sưởi hoặc ngâm chân tay trong nước ấm tại nhà mà không có hướng dẫn y khoa, tưởng để giảm đau, tê bì, lạnh buốt, nhưng thực tế có thể gây bỏng, tổn thương da, nhiễm trùng lan rộng và dẫn đến hoại tử chi nếu người bệnh bị giảm cảm giác hoặc dùng nhiệt quá mức. Đó không phải “mẹo dân gian vô hại”, mà là một hành vi nguy cơ cao cần được xem như cảnh báo an toàn sức khỏe. Người đàn ông 48 tuổi với cảm giác tê bì, lạnh hai bàn chân đã tự chườm nóng tại nhà, sau đó chân xuất hiện tổn thương da, sưng viêm và hoại tử lan rộng, phải đưa đi cấp cứu, là lời nhắc đau đớn về hậu quả của tự chườm nóng biến chứng.
Ca bệnh phải mổ tái tạo cả hai bàn chân: cái giá của chườm nóng khi tê bì
Người bệnh L.V.K., 48 tuổi, vốn khỏe mạnh, chỉ vì tê bì, lạnh và khó chịu ở hai bàn chân nên nghĩ phải “làm ấm” bằng chườm nóng tại nhà. Đây là điển hình cho tình huống chườm nóng tê bì mà nhiều người đang chủ quan. Sau đó, da bàn chân ông xuất hiện tổn thương, sưng tấy ngày càng nhiều, kèm sốt; tình trạng viêm nhiễm tiến triển nhanh, tổn thương lan rộng, buộc phải nhập viện, phẫu thuật nhiều lần để cắt lọc tổ chức hoại tử và cấp cứu tổn thương da. Khi kiểm soát được hoại tử, cả hai gan bàn chân của bệnh nhân để lại khuyết hổng mô mềm rộng và sâu, chiếm khoảng một nửa diện tích, tập trung tại vùng chịu lực khi đứng và đi lại; một bàn chân mất 3 ngón, nhiều vị trí lộ gân và cấu trúc bên dưới. Nếu không có can thiệp vi phẫu phức tạp để tái tạo cả hai bàn chân cùng lúc, nguy cơ hoại tử chi tay chân với kết cục cắt cụt đã được đặt ra rõ ràng.
Vì sao tê bì, lạnh chân tay là “đèn đỏ” tuyệt đối không được chườm nóng?
Quan điểm “lạnh thì phải chườm nóng” là sai lầm nguy hiểm khi chân tay đang tê bì. Tê bì, lạnh không chỉ là cảm giác khó chịu, mà còn là dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh ngoại biên có thể đang bị tổn thương, khiến người bệnh giảm hoặc mất cảm giác, đặc biệt là cảm nhận nhiệt độ. Theo các bác sĩ, ở những người bị giảm hoặc mất cảm giác bàn chân, khả năng nhận biết nóng – lạnh suy giảm, nên khi dùng nước nóng hoặc nguồn nhiệt mạnh, họ có thể bị bỏng mà không hề nhận ra. Tổn thương bỏng làm vỡ hàng rào bảo vệ da, tạo “cánh cửa mở” cho vi khuẩn xâm nhập, gây viêm mô tế bào, nhiễm trùng sâu, rồi dẫn tới hoại tử lan rộng nếu xử trí chậm hoặc sai cách. Nguy cơ này đặc biệt cao ở người mắc đái tháo đường, bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc mọi tình trạng gây rối loạn cảm giác ở bàn chân.
Biến chứng từ tự chườm nóng: từ bỏng da đến hoại tử lan rộng
Tự chườm nóng biến chứng thường không dừng lại ở những vết phỏng nước nhỏ. Khi dùng nguồn nhiệt quá mạnh trên vùng đang tê bì, da dễ bị bỏng sâu mà người bệnh không thấy đau, tiếp tục tiếp xúc với nhiệt, khiến tổn thương nặng hơn. Hậu quả đầu tiên là tổn thương da: phỏng nước, trợt loét, đổi màu, sưng nóng đỏ. Nếu không xử trí đúng, vùng da bỏng trở thành môi trường thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi, gây viêm mô tế bào, nhiễm trùng sâu, sưng viêm ngày càng nặng. Từ đó, hoại tử lan rộng có thể xảy ra, ăn sâu vào mô mềm, gân, thậm chí xương, biến một bàn chân bình thường thành vùng khuyết hổng lớn cần phẫu thuật tái tạo phức tạp hoặc đối mặt nguy cơ hoại tử chi tay chân phải cắt cụt. Ca bệnh phải tái tạo đồng thời hai bàn chân sau cấp cứu là minh chứng rõ ràng nhất rằng chườm nóng tê bì không hề “an toàn tại nhà” như nhiều người lầm tưởng.
Làm gì khi chân tay tê bì, lạnh? Các bước an toàn thay cho chườm nóng
Thay vì phản ứng bản năng bằng chườm nóng, điều cần làm khi tê bì, lạnh chân tay là coi đó như một tín hiệu cảnh báo cần được thăm khám. Các bác sĩ khuyến cáo: khi bàn chân xuất hiện tê bì bất thường, sưng nóng đỏ, phỏng nước, đổi màu da, đau, chảy dịch hoặc có dấu hiệu nghi ngờ hoại tử, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm. Với người có bệnh nền như đái tháo đường hay bệnh lý thần kinh ngoại biên, càng phải tuyệt đối tránh tự ngâm chân, chườm nóng, sưởi ấm mạnh tại nhà khi mất cảm giác. Có thể giữ ấm một cách an toàn bằng tất vải, chăn mỏng, tập vận động nhẹ, tránh để da tiếp xúc trực tiếp với nguồn nhiệt cao. Bên cạnh đó, không tự ý đắp lá, thuốc hoặc các chất không rõ thành phần lên vùng da đã tổn thương, vì nguy cơ làm nặng thêm nhiễm trùng và che mờ dấu hiệu bệnh cần cấp cứu tổn thương da.
