Học nghề chỉ có ý nghĩa khi mở đường đến việc làm
Đào tạo nghề cho lao động dân tộc thiểu số là quá trình trang bị kỹ năng thực hành gắn với nhu cầu sinh kế tại địa phương và yêu cầu tuyển dụng, để người học có thể tìm việc hoặc tạo việc làm sau khóa học. Thái Nguyên, Lào Cai và Thanh Hóa đang triển khai theo ba hướng bổ trợ nhau: đưa lớp học đến gần người dân, đặt mục tiêu đào tạo trên quy mô lớn và đầu tư điều kiện thực hành cho trường nghề miền núi. Điểm đáng chú ý không chỉ là số người được học, mà là khả năng chuyển kỹ năng thành thu nhập. Tại Thái Nguyên, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên huyện Đồng Hỷ mở lớp về trồng và chế biến chè cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tổ chức lớp ngay tại thôn, bản giúp giảm thời gian và chi phí đi lại; đây là lựa chọn thiết thực với người học ở địa bàn xa.
Quy mô đào tạo của Thái Nguyên cũng gắn với diễn biến việc làm: số lao động dân tộc thiểu số có việc làm tăng từ 375.773 người năm 2021 lên 406.497 người năm 2025. Những con số này cho thấy đào tạo cần đi cùng nhu cầu của doanh nghiệp, địa phương và hướng phát triển kinh tế, thay vì chỉ chạy theo số lượng tuyển sinh. Các lớp trồng, chế biến chè còn được kỳ vọng tạo thêm sinh kế và nhân lực cho du lịch cộng đồng. Với việc làm vùng cao, một chương trình phù hợp tập quán sản xuất và cơ hội kinh tế tại chỗ có thể hữu ích hơn một khóa học xa rời thị trường.

Lào Cai đặt mục tiêu lớn, Thanh Hóa củng cố nền tảng đào tạo
Lào Cai đặt mục tiêu tuyển sinh, đào tạo kỹ năng nghề cho hơn 29.500 người đến năm 2026, đồng thời hỗ trợ 7.000 lao động nông thôn, chủ yếu là người dân tộc thiểu số. Đây là quy mô đáng kể, nhưng chỉ tiêu sẽ thuyết phục hơn khi đi kèm đầu ra cụ thể. Tại Trường Cao đẳng nghề Yên Bái, trong năm học 2025–2026, 1.189 sinh viên thuộc 53 lớp được thực tập tại doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Nhà trường hợp tác với doanh nghiệp trong tỉnh và tại Hải Phòng, Phú Thọ, Bắc Ninh để cùng đào tạo, hỗ trợ thiết bị và nhân lực, tạo chỗ thực tập và tuyển người học có tay nghề. Khoảng 60–70% người học các ngành như công nghệ ô tô, điện công nghiệp, cơ khí, công nghệ thông tin và hướng dẫn du lịch có việc ngay sau tốt nghiệp, với thu nhập từ 7 triệu đồng mỗi tháng trở lên.
Thanh Hóa đi vào một mắt xích khác: nâng chất lượng nơi đào tạo. Trước đây, trường nghề miền núi của tỉnh thiếu cơ sở vật chất và thiết bị; nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021–2025 đã hỗ trợ sửa chữa trường lớp, bổ sung máy móc cho giảng dạy và thực hành. Gói mua sắm thiết bị trị giá hơn 8,7 tỷ đồng đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Nhờ vậy, học sinh có thêm cơ hội tiếp xúc với dụng cụ, thiết bị và rèn tay nghề trực tiếp. Đầu tư cơ sở vật chất là cần thiết, nhưng không tự bảo đảm việc làm: thiết bị phải được khai thác thường xuyên, nội dung dạy cần cập nhật theo công nghệ, còn doanh nghiệp phải tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo.

Thước đo tiếp theo là đầu ra, không phải riêng số tuyển sinh
Ba cách làm cho thấy chính sách đào tạo nghề cần được đánh giá trên cả chuỗi: tiếp cận người học, chất lượng thực hành và khả năng tìm việc. Thái Nguyên giảm rào cản đi lại bằng lớp học tại thôn, bản; Lào Cai đặt mục tiêu số lượng lớn và mở rộng liên kết thực tập, tuyển dụng; Thanh Hóa cải thiện điều kiện dạy nghề bằng đầu tư công. Mỗi hướng xử lý một trở ngại khác nhau, nhưng không thể thay thế cho nhau. Nếu chỉ tính số người ghi danh, chưa rõ kỹ năng nào đã hình thành hay công việc nào đang chờ họ. Nếu chỉ mua sắm thiết bị mà thiếu kết nối với thị trường, máy móc khó chuyển thành cơ hội nghề nghiệp.
Bước tiếp theo nên là duy trì chương trình đào tạo theo nhu cầu tuyển dụng, đồng thời theo dõi việc làm và sinh kế sau tốt nghiệp. Trường Cao đẳng nghề Yên Bái dự kiến tiếp tục tuyển sinh, đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, trong đó có các đơn vị sản xuất, nông nghiệp và thủy điện. Thái Nguyên kỳ vọng các lớp nghề góp phần phát triển du lịch cộng đồng, còn Thanh Hóa cần tiếp tục gắn đầu tư thiết bị với yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Kết luận quan trọng là mở rộng cơ hội học tập mới chỉ là bước đầu: đào tạo nghề thực sự có giá trị khi người học có kỹ năng phù hợp, tiếp cận được việc làm và cải thiện sinh kế bền vững.







