Thị trường phụ thuộc AI là gì và vì sao đang trở nên nguy hiểm?
Thị trường phụ thuộc AI là tình trạng mà đà tăng giá và định giá của toàn bộ thị trường chứng khoán bị chi phối quá mức bởi một nhóm nhỏ doanh nghiệp liên quan đến trí tuệ nhân tạo, khiến rủi ro tập trung tăng vọt nếu kỳ vọng lợi nhuận từ AI không được hiện thực hóa. Trí tuệ nhân tạo hiện là tâm điểm của chứng khoán Mỹ, nhưng sự hào hứng đang đi kèm với hoài nghi về hiệu quả đầu tư dài hạn. Đà tăng của chỉ số S&P 500 vài năm qua chủ yếu dựa vào một số cổ phiếu công nghệ lớn và doanh nghiệp AI như Nvidia, Alphabet, Microsoft. Khi một nhóm ít doanh nghiệp chiếm tỷ trọng cực lớn trong chỉ số, bong bóng cổ phiếu AI không còn là khái niệm xa vời mà trở thành rủi ro hệ thống: nếu nhóm này điều chỉnh, cả thị trường chao đảo.
Quỹ hưu trí giảm tỷ trọng: Tín hiệu cảnh báo sớm về rủi ro tập trung AI
Lo ngại giá cổ phiếu Mỹ ở mức cao và đà tăng của thị trường phụ thuộc quá nhiều vào doanh nghiệp AI, nhiều quỹ hưu trí lớn đang chủ động giảm tỷ trọng cổ phiếu Mỹ. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật mà là thay đổi chiến lược: họ phân bổ vốn vào cổ phiếu Mỹ thấp hơn chuẩn các chỉ số toàn cầu dùng làm benchmark. Một khảo sát với 430 tổ chức quản lý hơn 5 nghìn tỷ USD cho thấy có tới 1/3 dự định giảm tỷ trọng cổ phiếu Mỹ trong 12 tháng tới, gấp đôi năm trước. Cốt lõi của quyết định này là rủi ro tập trung AI: đầu tư vào Mỹ hiện gần như đồng nghĩa với đặt cược lớn vào cổ phiếu công nghệ vốn hóa khổng lồ, khiến danh mục dễ bị kéo lên – kéo xuống bởi cùng một nhóm yếu tố thị trường.
Lone Pine mất 44% lợi nhuận: Bài học đắt giá của một cú đặt cược AI quá tay
Nếu quỹ hưu trí đang rút bớt chân khỏi thị trường phụ thuộc AI, thì câu chuyện của quỹ phòng hộ Lone Pine là minh chứng sống động cho mặt trái của rủi ro tập trung. Quỹ chủ lực Cypress từng tăng 44% tính đến cuối tháng 6, nhưng chỉ ba tháng sau, gần như toàn bộ lợi nhuận này bốc hơi khi cổ phiếu AI lao dốc. Tháng 7 là cú sốc lớn nhất: quỹ giảm gần 25% trong một tháng vì cổ phiếu AI và công nghệ cùng rớt giá, cộng thêm căng thẳng địa chính trị và giá dầu tăng. Cypress dồn tỷ trọng lớn vào vài mã AI như Nebius Group, Applied Materials, ASML…, và khi những cổ phiếu này đồng loạt giảm mạnh trong quý 3, chiến lược “tập trung để thắng lớn” biến thành “tập trung để thua đau” chỉ trong một quý.
Chi tiêu AI tăng bùng nổ nhưng lợi nhuận có theo kịp định giá?
Nghịch lý của làn sóng AI hiện nay là chi tiêu đầu tư tăng bùng nổ, trong khi khả năng duy trì đà tăng lợi nhuận lại là dấu hỏi lớn. Năm nay, 5 tập đoàn công nghệ lớn dự kiến chi cho AI và hạ tầng liên quan ở quy mô cực lớn, và con số này còn tăng thêm vào năm tới. Tuy nhiên, tốc độ tăng chi tiêu được dự báo sẽ giảm mạnh từ gần 100% năm nay xuống còn 37% vào năm 2027. Lợi nhuận doanh nghiệp S&P 500 được kỳ vọng tăng khoảng 35% năm nay, nhưng chỉ còn khoảng 15% vào năm 2027. Khi định giá đã cao, chi phí vốn chịu áp lực lãi suất, mà dòng tiền từ AI chưa chứng minh được tính bền vững, bong bóng cổ phiếu AI rất dễ hình thành: giá phản ánh kỳ vọng xa vời hơn là lợi nhuận thực tế.
Nhà đầu tư nên làm gì khi thị trường đang dồn hết kỳ vọng vào AI?
Điểm chung giữa các quỹ hưu trí và những nhà quản lý thận trọng là họ không phủ nhận tiềm năng AI, nhưng từ chối đánh đổi an toàn danh mục lấy một canh bạc tập trung. Một số quỹ lớn chủ động đa dạng hóa sang các nhóm cổ phiếu ngoài công nghệ vốn hóa lớn, chấp nhận bỏ lỡ một phần sóng tăng để giảm rủi ro khi thị trường phụ thuộc AI đảo chiều. Mùa công bố kết quả kinh doanh quý III sắp tới sẽ là bài kiểm tra thực tế: liệu các khoản đầu tư khổng lồ vào AI có chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận như kỳ vọng. Cho đến khi câu trả lời rõ ràng, chiến lược hợp lý với nhà đầu tư cá nhân là: giảm rủi ro tập trung AI, ưu tiên doanh nghiệp có dòng tiền thực, và coi AI là một phần trong danh mục, không phải toàn bộ câu chuyện.
