Chính sách mới: từ khẩu hiệu “phát triển toàn diện” đến yêu cầu hành động
Chính sách tăng cường tập luyện thể chất trường học và thực hành nghệ thuật trong trường phổ thông là định hướng giáo dục đặt mục tiêu mỗi học sinh hình thành thói quen vận động thể thao và tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật, qua đó phát triển hài hòa về thể chất, tinh thần, thẩm mỹ và khả năng sáng tạo, đồng thời nuôi dưỡng ý thức tự học, tự rèn luyện và phát huy năng khiếu bản thân. Đây không chỉ là một phong trào ngắn hạn, mà là nỗ lực cụ thể hóa các nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, gắn với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và các chỉ thị của Chính phủ về giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ. Điểm đáng chú ý là chính sách được thiết kế để không làm thay đổi chương trình chính khóa, không phát sinh môn học mới, không tăng thời lượng học và tránh gây áp lực điểm số lên học sinh, đồng thời giảm hồ sơ, sổ sách cho giáo viên. Nói cách khác, Bộ Giáo dục đang cố gắng biến khẩu hiệu thành thực hành hàng ngày, thay vì thêm một tầng hình thức vào hệ thống vốn đã nặng nề.
Tập luyện thể chất trường học: từ hội thao phong trào đến hệ sinh thái thể thao học đường liên tục
Trong nhiều thập niên, thể thao học đường gắn với hình ảnh các hội thao “đến hẹn lại lên”, nổi bật là Hội khỏe Phù Đổng – sân chơi cấp quốc gia duy nhất tổ chức 4 năm một lần, chủ yếu mang tính phong trào và khuyến khích rèn luyện thể chất cho học sinh. Chu kỳ thưa thớt này khiến việc theo dõi, bồi dưỡng tài năng trẻ bị đứt quãng, khó xây dựng thói quen tập luyện thể chất trường học một cách ổn định. Bước chuyển xuất hiện khi Giải Thể thao học sinh phổ thông toàn quốc lần đầu tổ chức tại Huế năm 2025, và đến năm 2026 tại Lâm Đồng đã thu hút hơn 2.000 học sinh từ 30 đoàn trên cả nước tham gia. Việc chia hệ thi đấu nâng cao và phong trào với các môn bơi, điền kinh, cầu lông, bóng bàn và võ cổ truyền cho thấy nỗ lực làm thể thao học đường trở nên công bằng, vừa là nơi rèn luyện đại trà, vừa là nơi phát hiện tài năng. Nếu chính sách mới của Bộ Giáo dục về rèn luyện thể chất được kết nối chặt với hệ thống giải đấu này, chúng ta có cơ hội chuyển từ “sự kiện điểm nhấn” sang “quá trình liên tục”.
Nghệ thuật trong trường học: mảnh ghép bị hụt của phát triển toàn diện học sinh
Trong cách hiểu truyền thống, phát triển toàn diện học sinh thường bị thu hẹp vào trí tuệ và thành tích thi cử, còn nghệ thuật chỉ là hoạt động phụ. Văn bản mới của Bộ Giáo dục đảo chiều cách tiếp cận này: mục tiêu sau khi hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, mỗi học sinh duy trì thực hành ít nhất một nhạc cụ hoặc một loại hình nghệ thuật phù hợp với sở thích, năng lực, song song với việc rèn luyện ít nhất một môn thể thao. Các trường được khuyến khích tổ chức đa dạng hoạt động như hát, múa, hợp xướng, biểu diễn nhạc cụ, mỹ thuật, thiết kế, nhiếp ảnh, nghệ thuật dân gian và ưu tiên khai thác giá trị văn hóa, di sản của địa phương. Điều đó, nếu làm tới nơi tới chốn, sẽ giúp học sinh không chỉ khỏe hơn mà còn có năng lực thẩm mỹ, khả năng sáng tạo và bản sắc văn hóa rõ ràng hơn. Câu hỏi đặt ra là: nhà trường có sẵn sàng coi nghệ thuật như một phần cấu trúc đời sống học đường, chứ không là vài tiết mục văn nghệ cho có?
Triển khai trong năm học 2026-2027: cơ hội lớn đi kèm rủi ro bất bình đẳng
Từ năm học 2026-2027, các cơ sở giáo dục phổ thông phải chủ động khảo sát nhu cầu học sinh, công khai nội dung và điều kiện tham gia, xây dựng kế hoạch triển khai phong trào thể chất và nghệ thuật phù hợp, đồng thời bảo đảm an toàn, sử dụng đúng quy định các nguồn kinh phí hợp pháp và không ép buộc học sinh hoặc bình quân hóa mức đóng góp. Nếu nhìn sang thể thao học đường, các giải đấu gần đây đã cho thấy hai thách thức: chênh lệch điều kiện tập luyện giữa địa phương và thiếu lộ trình bồi dưỡng tài năng sau giải. Thành phố có tiềm lực dễ trở thành “người chơi chính”, còn vùng sâu, vùng xa bị bỏ lại phía sau. Điều này hoàn toàn có thể lặp lại với phong trào nghệ thuật nếu thiết chế văn hóa, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên không được đầu tư đồng đều. Việc tổ chức phong trào qua buổi thứ hai đối với trường học 2 buổi/ngày, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ, ngày hội văn hóa – thể thao sẽ chỉ phát huy tác dụng khi học sinh ở mọi vùng miền đều có cơ hội tham gia thực chất.
Kết luận: muốn chính sách sống được, phải coi thể chất và nghệ thuật là nhịp điệu thường ngày
Điểm tích cực của chính sách giáo dục thể chất mới là cách thiết kế “không thêm gánh nặng” cho cả học sinh lẫn giáo viên: không kiểm tra, chấm điểm như môn chính khóa; ghi nhận kết quả trên tinh thần tham gia, ý thức rèn luyện và sự tiến bộ; không sinh thêm hồ sơ, sổ sách. Tuy vậy, chỉ thị ở tầm chính sách không tự động biến thành thói quen; điều quyết định là tính liên tục và ổn định của thể thao học đường cùng thực hành nghệ thuật trong đời sống học sinh. Theo Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh, nâng cao tầm vóc, thể trạng, sức bền của thế hệ trẻ có ý nghĩa đặc biệt đối với xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Câu nói này chỉ có giá trị khi các em được tập luyện và sáng tạo hằng ngày, chứ không vài ba dịp hội thao, hội diễn. Trong năm học 2026-2027, nếu nhà trường, gia đình, cộng đồng và các nghệ sĩ, huấn luyện viên cùng vào cuộc một cách chủ động, chính sách mới có thể trở thành bước ngoặt: đưa thể chất và nghệ thuật trở thành nhịp điệu thường ngày, chứ không là ngoại lệ trong giáo dục phổ thông.
