Một chuyến thăm mang tính định nghĩa lại quan hệ Việt Nam Australia
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia là sự kiện đối ngoại cấp cao, trong đó hai nước bàn sâu về hợp tác công nghệ, chuyển đổi năng lượng sạch và đào tạo nhân lực chất lượng cao, nhằm đưa khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện vào giai đoạn triển khai thực chất, gắn với các chương trình, dự án cụ thể và lợi ích dài hạn cho cả hai bên.
Điểm quan trọng không phải ở nghi lễ, mà ở thông điệp: Việt Nam muốn dùng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Australia như một “bệ phóng” cho mô hình phát triển mới dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ và quản trị hiện đại. Ngược lại, Australia nhìn thấy một đối tác đang lên ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, sẵn sàng cùng chia sẻ lợi ích trong các chuỗi giá trị công nghệ và năng lượng tương lai.
Chuyến thăm diễn ra từ ngày 9 đến 14-8, với Australia là điểm dừng chân đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trên cương vị mới. Đây cũng là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo chủ chốt Việt Nam kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 3-2024. Nói cách khác, đây là “kỳ họp đầu tiên” của giai đoạn đối tác nâng cấp – nơi hai bên chuyển từ cam kết chính trị sang chương trình hành động cụ thể.
Từ tuyên bố chính trị tới trụ cột công nghệ và đổi mới sáng tạo
Nếu chỉ dừng ở khẩu hiệu, đối tác chiến lược toàn diện sẽ rỗng nghĩa; trụ cột công nghệ và đổi mới sáng tạo mới là phép thử thực chất cho hợp tác Việt Nam Australia. Hai nước đã chọn đúng “mắt xích” khi đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế số thành động lực tăng trưởng mới của quan hệ song phương.
Australia có thế mạnh về nghiên cứu, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong khi Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển công nghệ cao và nâng cao năng lực cạnh tranh. Một câu nói đáng trích dẫn là: "Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành trụ cột tăng trưởng mới của quan hệ hai nước". Sự bổ trợ này giúp cả hai tránh cạnh tranh trực diện, thay vào đó cùng xây dựng các chuỗi giá trị công nghệ mới, từ trí tuệ nhân tạo đến khoáng sản thiết yếu.
Những nền tảng đã hình thành không hề nhỏ: chương trình Aus4Innovation, Bản ghi nhớ về đổi mới sáng tạo, Trung tâm Công nghệ chiến lược Việt Nam - Australia nghiên cứu 5G, 6G, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn tại Hà Nội. Thêm vào đó là Sáng kiến Hợp tác đổi mới, khoa học và công nghệ được triển khai từ tháng 7-2026, tạo mạng lưới liên kết giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai bên. Nói gọn, trụ cột công nghệ đã có “xương sống”, điều còn lại là bơm thêm nguồn lực và dự án cụ thể.
Diễn đàn TechConnect và chiến lược giáo dục – nguồn nhân lực
Diễn đàn TechConnect tại Sydney được dự kiến như một điểm nhấn của chuyến thăm, nhưng về bản chất, đây là “phiên họp liên chính phủ mở rộng” giữa Chính phủ, doanh nghiệp và giới học thuật của hai nước. Sự kiện này là diễn đàn quy mô lớn đầu tiên chuyên sâu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam Australia.
Diễn đàn được thiết kế để thúc đẩy mô hình liên kết "Ba Nhà": Chính phủ, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu, hướng tới một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung. Trong bối cảnh hơn 35.000 sinh viên Việt Nam đang học tập tại Australia và cộng đồng hơn 350.000 người Việt tại nước này đóng vai trò cầu nối xã hội, TechConnect không chỉ là hội nghị, mà là “trạm biến áp” nối tri thức, vốn xã hội và nhu cầu phát triển của cả hai bên.
Một lợi thế khác thường bị đánh giá thấp là các thiết chế giáo dục và đào tạo đã hiện diện lâu dài, như trường đại học nước ngoài đầu tiên hoạt động tại Việt Nam và Trung tâm Việt - Úc tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Lãnh đạo hai nước sẽ trao đổi định hướng chiến lược về đào tạo nhân lực trình độ cao gắn với hợp tác công nghệ và chuyển đổi năng lượng. Quan điểm hợp lý ở đây là: nếu không chủ động liên kết đào tạo, Việt Nam sẽ mãi chỉ là thị trường tiêu thụ công nghệ, chứ không trở thành nhà sản xuất tri thức cùng Australia.
Cửa sổ mới cho chuyển đổi năng lượng sạch và chuỗi cung ứng bền vững
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và cạnh tranh chuỗi cung ứng gia tăng, chuyển đổi năng lượng sạch là bài toán sống còn, không phải lựa chọn xa xỉ. Chuyến thăm này đặt rõ trên bàn nghị sự định hướng hợp tác công nghệ gắn với chuyển đổi năng lượng và xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững. Nếu Việt Nam không nhanh chóng nắm bắt, cơ hội tham gia sâu vào các chuỗi giá trị năng lượng sạch toàn cầu có thể tiếp tục rơi vào tay những nước đi trước.
Australia đã là đối tác cung cấp ODA quan trọng cho hạ tầng, chuyển đổi số, ứng phó biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh của Việt Nam. Việc đưa năng lượng, an ninh lương thực và phát triển hạ tầng thành ưu tiên hợp tác tiếp theo nhằm nâng cao sức chống chịu của hai nền kinh tế, đồng thời đóng góp vào tăng trưởng bền vững của khu vực. Ở tầm chiến lược, đây là cách hai nước cùng bảo vệ mình trước các cú sốc năng lượng và khí hậu trong tương lai.
Hợp tác về khoáng sản thiết yếu, dữ liệu số, cùng với phát triển các ngành công nghiệp tương lai, sẽ quyết định mức độ tham gia của Việt Nam vào “đường cao tốc” năng lượng sạch. Quan điểm cần nhấn mạnh là: chuyển đổi năng lượng sạch không thể tách rời chuyển đổi công nghệ và chuyển đổi nhân lực. Đó phải là một gói hợp tác trọn vẹn, nơi Australia cung cấp công nghệ và kinh nghiệm, còn Việt Nam mang lại thị trường, nguồn nhân lực trẻ và vị trí chiến lược.
Kết luận: Đối tác chiến lược toàn diện chỉ có ý nghĩa khi thành hành động
Sau hơn nửa thế kỷ quan hệ ngoại giao, việc hai nước nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 3-2024 chỉ là bước khởi đầu. Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính là phép thử cho khả năng “biến tiềm năng thành hợp tác cụ thể” – từ nghiên cứu công nghệ đến chuyển đổi năng lượng sạch và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Kim ngạch thương mại hai chiều đã vượt 14 tỷ USD và đang trên đà tăng, nhưng giá trị thật của hợp tác Việt Nam Australia nằm ở chỗ hai nền kinh tế bổ trợ, không cạnh tranh trực tiếp. Điều đó cho phép hai bên cùng xây dựng các ngành công nghiệp tương lai, thay vì giành giật những mảng thị trường cũ. Nếu biết tận dụng, Việt Nam có thể dùng quan hệ với Australia như một “phòng thí nghiệm chính sách” cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, rồi nhân rộng trong nước.
Kết luận hợp lý là: đối tác chiến lược toàn diện sẽ vô nghĩa nếu không đi kèm các chuỗi dự án về công nghệ, năng lượng sạch và giáo dục. Chuyến thăm lần này đặt ra khuôn khổ và kỳ vọng; phần còn lại phụ thuộc vào cách các bộ ngành, địa phương, doanh nghiệp hai nước biến những văn kiện sắp ký kết thành dự án thực tế, với lợi ích đo đếm được cho cả hai nền kinh tế. Đó mới là thước đo cuối cùng của một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện hiện đại.
