AI, deepfake và tin giả: hiểm họa ngay trong newsfeed của bạn
Nội dung giả mạo do AI là các hình ảnh, video, bài viết được tạo hoặc chỉnh sửa bằng thuật toán học sâu sao cho giống thật, nhằm đánh lừa người xem, thao túng cảm xúc, hướng nhận thức và hành vi theo ý đồ của người tạo ra chúng, từ đó lan truyền tin giả do AI và misinformation trên không gian mạng với tốc độ khó kiểm soát. Điểm đáng lo không phải là bản thân công nghệ, mà là cách nó bị lợi dụng: từ chỉnh sửa một tấm ảnh giá vàng, làm giả hồ sơ ứng cử trưởng thôn để “câu like”, đến sản xuất hàng loạt video deepfake về tai nạn, tội ác rùng rợn gắn với địa danh có thật, tất cả đều đánh vào sự tò mò và tâm lý “chia sẻ cho nhanh” của người dùng. Khi bạn nhấn nút chia sẻ mà không kiểm chứng, bạn không chỉ tiếp tay cho kẻ xấu, mà còn tự đặt mình vào rủi ro pháp lý và an ninh cá nhân.
Mức độ nghiêm trọng: không còn là trò đùa trên mạng
AI ngày càng thông minh, tạo ra hình ảnh, video giống thật tới mức “nhìn qua khó phân biệt thật giả”. Đây không còn là vài bức ảnh chế mang tính giải trí, mà đã trở thành công cụ có thể gây hại thật sự cho xã hội. Khi một video deepfake vu khống lực lượng chức năng, doanh nghiệp hay cá nhân được thuật toán đẩy lên, nó nhanh chóng biến thành “buồng vang thông tin”, lập đi lập lại cùng một câu chuyện sai lệch, khiến người xem tưởng là sự thật. Theo lực lượng an ninh mạng, từ năm 2025 đến nay đã có 32 đối tượng trong nước quản trị trên 100 kênh sử dụng AI để tạo dựng thông tin giả mạo, cùng hàng chục nghìn video và hình ảnh phản cảm, bạo lực, rùng rợn xâm phạm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Những nội dung này còn có thể làm lộ thông tin cá nhân, bị lợi dụng vào các hành vi vi phạm pháp luật. Nếu bạn vẫn nghĩ “chia sẻ cho vui không sao đâu”, thì đã đến lúc phải thay đổi.
Nhận diện deepfake: đừng tin mắt mình, hãy soi kỹ chi tiết
Nhận diện deepfake không dễ, nhưng hoàn toàn có thể nếu bạn tập thói quen soi kỹ từng chi tiết. Nhiều video dùng AI để ngụy tạo hình ảnh chiến sĩ công an mặc quân phục: trong một clip 36 giây, có tới 6 bộ quân phục khác nhau xuất hiện và đều sai điều lệnh; đó là dấu hiệu cho thấy hình ảnh bị AI tạo dựng chứ không phải cảnh thật. Một ví dụ khác, bức ảnh hiện trường tai nạn giao thông trông vô cùng chân thực, nhưng biển kiểm soát xe công vụ lại mang dòng “80A-037.XX”, trong khi hệ thống biển số thực tế không có ký tự “XX” ở cuối. Chỉ một chi tiết nhỏ cũng đủ vạch mặt tin giả do AI. Khi nhận diện deepfake, hãy chú ý: màu da, ánh sáng, bóng đổ không tự nhiên; vật thể méo mó, chữ viết bị sai; đồng phục, biển số, logo không đúng quy chuẩn; âm thanh lệch môi trong video. Nếu thấy “có gì đó sai sai”, hãy dừng lại và kiểm chứng trước khi tin.
Xác minh thông tin online: quy tắc 3 bước trước khi chia sẻ
Muốn bảo vệ khỏi misinformation, bạn phải coi mình là “người gác cổng” thông tin của chính newsfeed. Cục An ninh mạng đã cảnh báo: người dùng cần kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ để tránh tiếp tay cho tin giả. Quy tắc 3 bước đơn giản nhưng hiệu quả: Bước 1, kiểm tra nguồn: nội dung có xuất phát từ cơ quan nhà nước, tổ chức uy tín, báo chí chính thống hay từ một kênh lạ chuyên giật tít, đăng video rùng rợn? Những chủ đề về chính sách, kinh tế – xã hội, nhân sự, thiên tai, dịch bệnh càng phải đối chiếu với nguồn chính thống trước khi đăng tải hoặc chia sẻ. Bước 2, kiểm tra nội dung: có chi tiết phi lý, thiếu bằng chứng, dùng từ ngữ kích động sợ hãi, thù hằn? Bước 3, kiểm tra ý đồ: nội dung này đang cố “câu view”, “câu like” hay cung cấp thông tin khách quan? Nếu chưa xác định rõ tính chính xác, nguồn gốc và mục đích sử dụng, hãy chọn không chia sẻ.
Tự bảo vệ và tránh rủi ro pháp lý trong thời đại AI
Điều nhiều người quên mất là: dùng AI để tạo nội dung không khiến bạn “thoát” trách nhiệm. Mọi cá nhân khi đăng tải, chia sẻ thông tin trên không gian mạng đều phải chịu trách nhiệm về nội dung mình cung cấp; hành vi lợi dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm cá nhân có thể bị phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Vì thế, hãy sử dụng AI như công cụ hỗ trợ học tập, làm việc, sáng tạo, không dùng để xuyên tạc, bịa đặt hoặc làm sai lệch sự thật. Tránh đăng tải nội dung giật gân, gây hoang mang dư luận, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Khi bạn chủ động kiểm chứng, từ chối chia sẻ tin giả do AI và lên tiếng trước nội dung xấu độc, bạn đang góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh, văn minh, bảo vệ chính mình và cộng đồng.
