Già hóa khiến bệnh tim trở thành áp lực y tế lớn hơn
Già hóa dân số là quá trình tỷ trọng người cao tuổi trong cộng đồng tăng lên, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và điều trị các bệnh thường gặp theo tuổi, trong đó có bệnh tim mạch. Đây không chỉ là thay đổi nhân khẩu học: nếu hệ thống y tế không chuyển trọng tâm sang dự phòng và phát hiện sớm, số người bệnh nặng và tử vong có thể tiếp tục tăng. Tại Hội nghị khoa học Tim mạch can thiệp toàn quốc lần thứ 12, diễn ra ngày 7 và 8/11, GS.TS Phạm Mạnh Hùng cho biết bệnh tim mạch gây 19,8 triệu ca tử vong, chiếm 32% tổng số tử vong toàn cầu. Tại Việt Nam, bệnh tim mạch chiếm khoảng 31% số ca tử vong, tương đương khoảng 200.000 người.
Quy mô dân số cao tuổi đang tăng nhanh: Việt Nam được dự báo có khoảng 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên vào năm 2030, nhiều hơn gần 4 triệu người so với năm 2024. Tuổi tác không phải yếu tố duy nhất; tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, hút thuốc và ít vận động cùng làm nặng thêm nguy cơ. Vì vậy, coi bệnh tim người cao tuổi là vấn đề chỉ cần xử lý khi triệu chứng rõ rệt là cách tiếp cận quá muộn. Dự phòng và theo dõi cần trở thành một phần thường xuyên của chăm sóc sức khỏe.
Bệnh van tim có thể âm thầm cho đến khi tim suy yếu
Bệnh van tim đáng lưu ý vì tổn thương có thể tiến triển trong im lặng. Van bị hẹp cản trở dòng máu; van bị hở khiến máu trào ngược, buộc tim làm việc nhiều hơn. Theo thời gian, những bất thường này có thể làm suy giảm chức năng tim và dẫn tới suy tim. Bệnh van tim do thoái hóa, vôi hóa thường gặp ở người cao tuổi, nhưng cảm giác mệt, hụt hơi hay giảm sức bền dễ bị quy cho tuổi tác thay vì được xem là dấu hiệu cần đánh giá.
Các ước tính chuyên ngành tại Việt Nam cho thấy gần 500.000 người trên 60 tuổi mắc bệnh van động mạch chủ ở các mức độ khác nhau; khoảng 100.000–200.000 người có thể bị hẹp van từ vừa đến nặng. Con số này cho thấy nhu cầu phát hiện bệnh tim không thể chỉ dựa vào việc chờ người bệnh tự nhận ra triệu chứng. Khi có dấu hiệu bất thường hoặc nguy cơ cao, thăm khám và đánh giá tim mạch kịp thời có thể giúp nhận diện tổn thương trước khi chức năng tim suy giảm nghiêm trọng. Phát hiện sớm không bảo đảm mọi trường hợp đều tránh được biến chứng, nhưng tạo cơ hội để bác sĩ cân nhắc phương án phù hợp hơn.
Tuổi cao và nhiều bệnh nền khiến điều trị phức tạp
Điều trị người cao tuổi mắc bệnh van tim không thể chỉ nhìn vào tổn thương ở van. Nhóm này có nguy cơ cao mắc bệnh tim cấu trúc và thường đồng thời sống chung với nhiều bệnh nền, khiến việc lựa chọn điều trị phức tạp hơn. Với người có nguy cơ phẫu thuật cao, mổ tim mở có thể là một thách thức đáng kể. Bác sĩ cần cân nhắc tình trạng tổng thể, mức độ tổn thương và khả năng chịu đựng thủ thuật thay vì áp dụng cùng một phương án cho mọi người bệnh.
Can thiệp qua ống thông mở ra lựa chọn ít xâm lấn hơn cho một số người bệnh phù hợp: thay vì mở ngực, bác sĩ đưa dụng cụ qua mạch máu để sửa chữa hoặc thay thế cấu trúc tim bị tổn thương. Hiện khoảng 30 trung tâm tại Việt Nam triển khai các kỹ thuật tim cấu trúc ở những mức độ khác nhau; khoảng 20 trung tâm thực hiện thay van động mạch chủ qua ống thông, với gần 250 ca mỗi năm. Tiến bộ này có ý nghĩa thiết thực, nhưng không đồng nghĩa mọi bệnh nhân đều có thể tiếp cận hoặc phù hợp với thủ thuật.
Phát hiện sớm phải đi cùng năng lực điều trị đồng đều
Phát hiện bệnh tim sớm chỉ tạo ra khác biệt khi người bệnh tiếp tục được đánh giá và điều trị đúng nơi, đúng thời điểm. Thực tế, phát hiện muộn, chênh lệch năng lực giữa các cơ sở và khả năng chi trả cho thiết bị, vật tư vẫn là những rào cản. Vì thế, mở rộng kỹ thuật hiện đại cần song hành với việc nâng chất lượng chẩn đoán, tư vấn và theo dõi sau điều trị. Nếu không, cơ hội từ tiến bộ can thiệp có thể vẫn tập trung ở một số cơ sở và chưa đến được với nhiều người cao tuổi.
Hội Tim mạch Việt Nam cho biết sẽ tiếp tục triển khai đào tạo “cầm tay chỉ việc” để người học rèn kỹ năng thực hành; việc huấn luyện cần bao gồm cả điều dưỡng và kỹ thuật viên, bởi chăm sóc người bệnh kéo dài từ chuẩn bị, hỗ trợ thủ thuật đến theo dõi sau can thiệp. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng gia đình cũng nên chủ động đưa người cao tuổi đi khám khi xuất hiện dấu hiệu đáng ngờ, thay vì xem mọi thay đổi thể lực là điều tất yếu của tuổi già. Khi già hóa dân số tăng tốc, phát hiện sớm và điều trị công bằng phải được xem là ưu tiên, không phải lựa chọn bổ sung.
