Khi “thực dưỡng” biến thành cực đoan: Thói quen tốt cũng có thể giết gan
Thói quen ăn uống tưởng lành mạnh nhưng bị đẩy đến mức cực đoan – như ăn tỏi sống quá nhiều, uống mật cá bổ gan hay lạm dụng rượu – có thể gây tổn thương gan, thận, tim mạch và làm bùng phát các bệnh mạn tính nguy hiểm mà người bệnh không ngờ tới. Vấn đề không nằm ở bản thân thực phẩm, mà ở liều lượng, tần suất và niềm tin mù quáng vào những “bí kíp bổ dưỡng” truyền miệng. Khi chúng ta dùng thực phẩm như thuốc nhưng không hề có bác sĩ kê đơn, cơ quan nội tạng phải âm thầm gánh toàn bộ hậu quả, cho đến khi xét nghiệm cho thấy những con số chóng mặt hoặc người bệnh phải nhập viện cấp cứu.
Ăn tỏi sống quá nhiều: Bài học của chàng kỹ sư 28 tuổi
Câu chuyện của anh Lý, 28 tuổi, kỹ sư công nghệ thông tin ở Giang Tô, là minh chứng sống cho mặt trái của “siêu thực phẩm”. Anh được chẩn đoán viêm thận mạn trong một lần khám sức khỏe định kỳ. Tin vào lời ca ngợi tỏi là “kháng sinh tự nhiên chữa bách bệnh”, anh quyết định mỗi ngày ăn sống 3 tép tỏi, món nào cũng phải có thật nhiều tỏi băm, thậm chí đi ăn lẩu cũng tự mang theo bát tỏi riêng.
Thói quen đó kéo dài suốt 5 tháng. Khi tái khám, bác sĩ gần như thốt lên: “Cậu đã làm gì trong thời gian qua vậy?”. Trong tỏi có allicin giúp kháng khuẩn, chống viêm nhẹ, nhưng lại chứa tới 620mg kali trong 100g, gây gánh nặng cho thận suy, làm rối loạn chuyển hóa và tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim hoặc ngưng tim đột ngột. Lượng tỏi anh nạp vào đã vượt xa ngưỡng an toàn, không mang thêm lợi ích mà còn làm sức khỏe xấu đi. Đây là ví dụ điển hình cho tình trạng ăn tỏi sống quá nhiều vì tin vào mạng xã hội, thay vì nghe lời tư vấn y khoa.
Mật cá bổ gan hay “thuốc độc” cho gan thận?
Tưởng rằng uống mật cá bổ gan, một người đàn ông 49 tuổi lại phải nhập viện vì tổn thương gan cấp rất nặng. Khoa Điều trị Gan – Mật – Tụy của một bệnh viện tuyến trung ương đã tiếp nhận bệnh nhân nam 49 tuổi, có tiền sử lạm dụng rượu nhiều năm. Trong một bữa liên hoan, ông uống nhiều mật cá trắm cùng rượu vì tin theo kinh nghiệm dân gian rằng có tác dụng “bổ gan”, “tăng cường sức khỏe”, và chỉ 12 giờ sau đã nôn nhiều, tiêu chảy liên tục, sốt nhẹ, mệt lả, phải vào cấp cứu.
Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng rất cao, GGT tăng và triglycerid tăng ở mức nặng. Theo bác sĩ Hoàng Nghĩa Quốc, mật của một số loài cá họ cá chép chứa độc tố 5α-cyprinol sulfate cùng nhiều thành phần độc khác, có khả năng gây tổn thương trực tiếp tế bào gan và ống thận. Độc tố này bền với nhiệt, nên nấu chín, phơi khô hay ngâm rượu cũng không làm mất độc tính. Y văn ghi nhận nhiều ca ngộ độc mật cá dẫn đến suy gan, suy thận, suy đa cơ quan. Đó là cái giá quá đắt cho một niềm tin mù quáng rằng mật cá bổ gan.
Lạm dụng rượu và gan: Huyết tương trắng đục, triglycerid cao nguy hiểm
Không chỉ các mẹo dân gian kiểu mật cá mới hại gan; rượu quen thuộc trên bàn nhậu còn âm thầm phá hủy gan theo cách kinh hoàng hơn. Một người đàn ông 40 tuổi ở Phú Thọ, có tiền sử lạm dụng rượu kéo dài, từng hai lần điều trị viêm tụy và viêm loét dạ dày, được chẩn đoán viêm gan mạn liên quan đến lạm dụng rượu, tăng triglycerid máu và viêm dạ dày cấp khi nhập viện vì mệt mỏi, ăn uống kém, đau âm ỉ vùng thượng vị.
Chỉ vài phút sau khi lấy, ba ống máu của anh xuất hiện lớp huyết tương màu trắng đục dù chưa ly tâm – dấu hiệu tăng triglycerid máu cực cao. Xét nghiệm cho thấy men gan tăng 12 lần, triglycerid tăng khoảng 9 lần, chỉ số GGT tăng tới 38 lần so với giới hạn bình thường, đi kèm gan to, gan nhiễm mỡ trên siêu âm. Huyết tương trắng đục phản ánh tình trạng triglycerid cao nguy hiểm, không chỉ làm tăng xơ vữa động mạch mà còn dẫn đến viêm tụy cấp, tổn thương gan, bệnh tim mạch, đột quỵ nếu không điều trị kịp thời. Đây là minh chứng rõ ràng cho mối liên hệ giữa lạm dụng rượu và gan, cùng tổn thương gan từ thực phẩm, đồ uống chứa cồn.
Lằn ranh giữa “thực phẩm lành mạnh” và lạm dụng: Cách ăn an toàn cho gan, tim, thận
Điểm chung của ba câu chuyện trên là niềm tin rằng chỉ cần ăn uống “đúng mẹo” là có thể tự chữa bệnh, hoặc ít nhất là “bổ gan, bổ thận”. Một số loại thực phẩm rất giàu dưỡng chất, có thể tốt cho sức khỏe nhưng lại không tốt cho người đang mắc bệnh thận. Khi chức năng gan, thận đã suy, thực phẩm dù lành cũng có thể trở thành gánh nặng nếu không kiểm soát liều lượng. Cần phân biệt rõ giữa thực phẩm lành mạnh và lạm dụng thực phẩm: tỏi, rượu, các sản phẩm từ cá… đều chỉ là thành phần của bữa ăn, không phải thuốc điều trị.
Người có tiền sử uống rượu bia kéo dài, béo phì, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu càng cần tầm soát định kỳ, tránh tự ý áp dụng bí kíp trên mạng. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào sau khi uống mật cá, dùng rượu hay ăn quá nhiều một loại thực phẩm nào đó, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời. Câu hỏi quan trọng nhất không phải là “món này có bổ không?”, mà là “gan, thận của mình có chịu được liều đó không?”. Khi trả lại cho bác sĩ vai trò kê đơn, và cho thực phẩm vai trò nuôi dưỡng, chúng ta mới bảo vệ được gan, tim, thận khỏi những “thói quen tốt” đầy rủi ro.
