Học liệu số không phải là bản PDF của sách giấy
Học liệu số trong giáo dục là tập hợp các sách điện tử giáo dục, bài giảng đa phương tiện, bài tập tương tác và nền tảng học tập số được thiết kế đồng bộ với chương trình, cho phép dạy – học linh hoạt, cá nhân hóa và kết nối dữ liệu giữa nhà trường, giáo viên, học sinh, phụ huynh.
Điểm đáng nói là Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam không dừng ở việc “số hóa” sách giấy mà xây cả một hệ sinh thái học liệu số và nền tảng học tập số tương tác. Các bộ sách giáo khoa chủ chốt đã được số hóa, kèm theo hệ sinh thái xuất bản số với các giải pháp phân phối và sử dụng học liệu số. Đây là cách tiếp cận đúng: học liệu số phải đi cùng nền tảng, quy trình và dịch vụ thì mới thành một hệ sinh thái, không chỉ là tệp sách tải về.
Theo Tổng biên tập Phạm Vĩnh Thái, quá trình chuyển đổi số đã tạo nền tảng để nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng khả năng tiếp cận học liệu cho giáo viên, học sinh và các cơ sở giáo dục trên cả nước. Câu chuyện không còn là “có hay không” mà là “làm thế nào cho có ích với người học”.
Ba trụ cột chuyển đổi số: từ quản trị đến dịch vụ giáo dục
Một hệ sinh thái học liệu số bền vững không thể đứng vững nếu chỉ đầu tư vào sản phẩm. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã chọn cách đi khó hơn: số hóa đồng thời quản trị doanh nghiệp, hoạt động xuất bản và dịch vụ giáo dục. Đây là bước đi cho thấy họ coi chuyển đổi số giáo dục là chiến lược dài hạn, không phải phong trào nhất thời.
Về quản trị, hệ thống nội bộ được số hóa từ biên tập, xuất bản, phát hành đến tài chính, quản lý dữ liệu và điều hành. Về nội dung, sách giáo khoa được số hóa kèm các tính năng đa phương tiện như video, hình ảnh, âm thanh, bài tập tương tác và tư liệu tham khảo. Về dịch vụ, học liệu số được phân phối qua các nền tảng học tập số và hệ thống quản lý, tạo môi trường linh hoạt cho dạy trực tiếp, trực tuyến và kết hợp.
Điểm đáng chú ý là nhà xuất bản coi dữ liệu và công nghệ là hạ tầng, còn người học, người dạy là trung tâm. Họ xác định sẽ tiếp tục xây dựng hệ sinh thái giáo dục số toàn diện xoay quanh giáo viên và học sinh, dùng dữ liệu và công nghệ để nâng chất lượng dịch vụ, chứ không chỉ để làm đẹp báo cáo.
Sách điện tử giáo dục: lợi ích thực sự trong lớp học và ở nhà
Nếu không đem lại lợi ích cụ thể cho lớp học, mọi khẩu hiệu chuyển đổi số giáo dục đều rỗng. Kinh nghiệm từ các trường phổ thông cho thấy sách điện tử giáo dục và học liệu số đang tạo thay đổi rõ ràng trong dạy – học hằng ngày. Sách giáo khoa điện tử và học liệu số giúp giáo viên và học sinh thuận tiện hơn trong dạy và học.
Với giáo viên, sách điện tử hỗ trợ rút ngắn thời gian chuẩn bị bài, giảm công sức tìm kiếm tư liệu và hình ảnh minh họa, đồng thời dễ dàng tích hợp vào bài giảng PowerPoint hoặc E-learning. Các học liệu số được thiết kế bám sát chương trình và mục tiêu đầu ra từng môn, từng lớp, giúp giáo viên giảm thời gian thiết kế tài liệu và linh hoạt điều chỉnh nội dung theo từng nhóm học sinh. Nói cách khác, đây là “bộ đồ nghề” giảng dạy, không chỉ là phiên bản số của sách giấy.
Với học sinh, sách điện tử và nền tảng học tập số cho phép các em ôn luyện, làm bài mọi lúc, mọi nơi. Hình ảnh, video, tương tác trong sách khiến bài học trực quan, dễ tiếp cận, tạo hứng thú học tập và khuyến khích các em chủ động hơn, nhất là những học sinh có nền tảng tốt, sẵn sàng tự tìm tòi, không còn học thụ động.
Học liệu số như hạ tầng lớp học: từ thực tế trường học đến chiến lược quốc gia
Điểm tích cực là nhiều trường không coi nền tảng học tập số là phụ trợ, mà tích hợp vào quy trình dạy – học. Tại một trường trung học phổ thông, giáo viên được yêu cầu giao bài tập trên các nền tảng trực tuyến để học sinh làm tại nhà; giáo viên theo dõi, kiểm soát quá trình làm bài, cách giải và mức độ sáng tạo của từng em. Điều này biến học liệu số thành công cụ đánh giá liên tục, không chỉ là kho tài liệu tham khảo.
Ở bậc trung học cơ sở, sách giáo khoa điện tử đã trở thành nguồn học liệu quen thuộc trong thiết kế bài giảng, minh họa cho các tiết học trực tiếp và trực tuyến. Nhờ kho học liệu số, giáo viên dễ tìm và trích xuất hình ảnh, video, dữ liệu minh họa, khiến bài giảng sinh động, hấp dẫn hơn. Đồng thời, việc triển khai đồng bộ sách điện tử và học liệu số còn giúp giảm đáng kể chi phí in ấn, phù hợp định hướng lấy người học làm trung tâm và phát triển năng lực tự học.
Nhìn rộng hơn, nhà xuất bản đã tổ chức các đợt tập huấn trực tuyến, như phiên cuối tháng 7 dành cho giáo viên trên toàn quốc về bộ sách dùng cho năm học 2026–2027. Đây là tín hiệu cho thấy sách điện tử giáo dục đang được chuẩn bị như chuẩn mực mới của chương trình, chứ không chỉ là lựa chọn thêm.
Từ sách điện tử đến hệ sinh thái học tập số: bước tiếp theo là gì?
Hệ sinh thái học liệu số chỉ bền vững khi có chuẩn chất lượng rõ ràng. Cuối tháng 7, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử để rà soát, đánh giá và hoàn thiện sách giáo khoa điện tử và học liệu số trước khi phát hành trên các nền tảng số của mình. Một đội ngũ chuyên gia sẽ đánh giá chất lượng và tính ứng dụng công nghệ, qua đó định ra chuẩn cho việc phát triển học liệu số.
Về phía nhà xuất bản, chuyển đổi số sẽ tiếp tục là hướng phát triển quan trọng vì kỹ năng số đã trở thành điều kiện thiết yếu với người học. Trọng tâm còn lại của năm là tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong chuyển đổi số và khuyến khích ứng dụng AI vào biên tập, xuất bản, phát hành, chăm sóc khách hàng và quản trị doanh nghiệp. Bên cạnh số hóa sản phẩm, nhà xuất bản sẽ tiếp tục xây dựng hệ sinh thái giáo dục số toàn diện, lấy người học và người dạy làm trung tâm, dùng dữ liệu và công nghệ để nâng chất lượng dịch vụ.
Tuy vậy, như các hiệu trưởng đã nhấn mạnh, chuyển đổi số giáo dục phải đi từng bước, phù hợp điều kiện thực tế và khả năng thích ứng của học sinh, thay vì triển khai ồ ạt. Học liệu số và nền tảng học tập số sẽ chỉ phát huy ý nghĩa khi trở thành hạ tầng học tập quen thuộc, được giáo viên, học sinh và phụ huynh sử dụng tự nhiên trong mọi hoạt động dạy – học hằng ngày.
