Quy trình đang được đề xuất, chưa phải cách xử lý đã áp dụng toàn diện
Phạt nguội VNeTraffic là mô hình xử lý vi phạm giao thông trên môi trường điện tử, trong đó người dân có thể nhận thông báo, phản hồi và nộp phạt qua ứng dụng thay vì đến trực tiếp trụ sở CSGT. Đây là đề xuất của Cục CSGT, không đồng nghĩa mọi trường hợp phạt nguội hiện đã được giải quyết trọn vẹn trên ứng dụng. Mô hình được xây dựng trên cơ sở dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi đang được trình Quốc hội xem xét, và dự kiến áp dụng với vi phạm được phát hiện bằng thiết bị nghiệp vụ hoặc camera giám sát.
Điểm đáng chú ý không chỉ là giảm giấy tờ, mà là chuyển một phần quy trình sang kênh điện tử có dấu vết rõ ràng. Hiện người dân có thể nộp phạt trực tuyến trong một số trường hợp, nhưng vẫn phải đến cơ quan công an để xác nhận vi phạm, nhận quyết định và ký biên bản. Cục CSGT cho biết có hơn 4 triệu vi phạm từ đầu năm đến nay; nếu giảm được các chuyến đi liên quan, gánh nặng thủ tục cho người dân sẽ đáng kể hơn.
Nhận thông báo rồi chọn đồng ý hoặc phản hồi
Theo quy trình dự kiến, camera hoặc thiết bị nghiệp vụ gửi dữ liệu về cơ sở dữ liệu vi phạm. CSGT xác minh thông tin phương tiện và chủ xe, sau đó gửi thông báo qua VNeTraffic. Người nhận có hai hướng xử lý: nếu đồng ý, xác nhận trên ứng dụng và nộp phạt; hệ thống cấp biên lai điện tử, đồng thời ghi nhận việc hoàn tất xử lý.
Nếu không đồng ý, người nhận có thể phản hồi khi thông tin chưa chính xác, mình không phải người lái hoặc chưa xác định được người điều khiển. CSGT sẽ tiếp nhận ý kiến, xác minh người thực hiện hành vi và chuyển thông tin vi phạm đến tài khoản VNeTraffic của người lái xe để xử lý tiếp. Vì vậy, khiếu nại phạt nguội không nên bị hiểu là một nút bấm khiến thông báo tự động bị hủy: phản hồi mở ra bước xác minh, chứ không thay thế việc làm rõ chứng cứ và người vi phạm.
Cục CSGT cho biết dữ liệu từ thiết bị nghiệp vụ có thể được gửi dưới dạng chứng cứ điện tử. Với người dân, điều cần được làm rõ khi triển khai là cách xem dữ liệu, bổ sung thông tin và theo dõi kết quả phản hồi; quyền không đồng ý chỉ có ý nghĩa thực tế khi quy trình xác minh minh bạch, dễ tiếp cận.
Phản ánh qua ứng dụng đã được dùng để xác minh vi phạm
Một quy trình mới đang được đề xuất không nên bị đánh đồng với việc VNeTraffic đã xử lý trực tuyến toàn bộ hồ sơ. Tuy vậy, phản ánh vi phạm do người dân gửi qua ứng dụng đã được lực lượng chức năng sử dụng để xác minh và lập biên bản. Ngày 21/10, sau khi nhận phản ánh về một ô tô đi ngược chiều trên Quốc lộ 217, tại xã Hà Trung, Thanh Hóa, CSGT xác minh người điều khiển và lập biên bản xử lý.
Cùng ngày, một phản ánh khác liên quan đến ô tô trên đường Trần Phú, phường Bỉm Sơn, dẫn đến việc xác minh và lập biên bản đối với hành vi không chấp hành tín hiệu đèn giao thông. Những trường hợp này cho thấy ứng dụng đã có vai trò tiếp nhận thông tin do cộng đồng cung cấp; chúng không chứng minh rằng mô hình nhận thông báo, phản hồi và nộp phạt toàn trình đã được áp dụng.
Với người dùng, lợi ích của xử phạt trực tuyến sẽ phụ thuộc vào độ rõ ràng của từng bước: thông báo phải đủ thông tin để nhận biết vụ việc, lựa chọn phản hồi phải dễ tìm, còn kết quả xác minh cần được cập nhật. Tiện lợi không thể đánh đổi bằng việc người nhận không biết phải làm gì khi xe bị gắn biển giả hoặc dữ liệu nhận dạng phương tiện có sai sót.
Giảm đi lại chỉ đáng giá khi quyền phản hồi được bảo đảm
Làm thủ tục trên ứng dụng có thể giúp người dân bớt phải đến trụ sở CSGT nơi cư trú hoặc nơi phát hiện vi phạm, đồng thời giảm thời gian chờ và đi lại. Nhưng mục tiêu không nên dừng ở việc số hóa khâu nộp tiền. Một quy trình đáng tin cậy phải giúp người nhận hiểu vì sao bị thông báo, biết cách nêu ý kiến và theo dõi việc xác minh đến khi có kết quả.
Người dân cũng cần nhận diện rõ kênh chính thức. Theo thông tin về mô hình dự kiến, quy trình sẽ thực hiện qua hệ thống và ứng dụng VNeTraffic; đây là điểm quan trọng để hạn chế nhầm lẫn khi tiếp nhận thông báo. Cục CSGT đang xây dựng phương án điện tử, nhưng các tài liệu hiện có chưa xác nhận thời điểm áp dụng rộng rãi hay toàn bộ chi tiết vận hành.
Kết luận: VNeTraffic có tiềm năng biến phạt nguội thành quy trình ít tốn công hơn, nhưng giá trị lớn nhất nằm ở quyền phản hồi có hiệu lực chứ không chỉ ở nút nộp phạt. Cho đến khi mô hình được chính thức triển khai và hướng dẫn đầy đủ, cần phân biệt rõ đề xuất xử lý toàn trình với những vụ việc đã được xác minh từ phản ánh của người dân.
