Tham vọng AI khổng lồ trên nền hạ tầng phụ thuộc
Cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu AI Mỹ là quá trình các tập đoàn công nghệ đổ hàng tỷ USD vào hạ tầng tính toán, năng lượng và kết nối nhằm huấn luyện mô hình AI thế hệ mới, nhưng lại bị ràng buộc bởi chuỗi cung ứng linh kiện điện và quang học do Trung Quốc kiểm soát, tạo nên nghịch lý chiến lược về an ninh và sức mạnh công nghệ. Trong khi Washington muốn dẫn đầu về AI, hạ tầng vật lý vận hành những mô hình đó lại dựa nhiều vào máy biến áp, thiết bị đóng cắt, pin và công nghệ quang học do doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp. Nói cách khác, Mỹ muốn độc lập về trí tuệ nhân tạo nhưng nền móng kim loại, dây dẫn và cáp quang của kỷ nguyên AI lại nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của họ.
Chuỗi cung ứng: điểm yếu chiến lược của trung tâm dữ liệu AI Mỹ
Đằng sau các chip AI hào nhoáng là một lớp hạ tầng thô nhưng sống còn: hệ thống điện và kết nối dữ liệu. Chính phần ít được chú ý này đang bộc lộ mức độ phụ thuộc hạ tầng công nghệ đáng lo ngại của Mỹ. Doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp một phần đáng kể máy biến áp, thiết bị đóng cắt, pin và công nghệ quang học cho trung tâm dữ liệu AI Mỹ. Theo phân tích chuỗi cung ứng, Trung Quốc chiếm gần 30% thị phần ở một số nhóm máy biến áp và thiết bị đóng cắt, đồng thời chiếm hơn 40% lượng pin nhập khẩu của Mỹ. Mức độ phụ thuộc còn kéo dài xuống nguyên liệu như đồng, thép điện và vật liệu cathode. Trong lĩnh vực quang học, các công ty Trung Quốc chiếm khoảng hai phần ba nguồn cung bộ thu phát quang dùng trong trung tâm dữ liệu tính theo số lượng.
Từ sắc lệnh khẩn cấp đến chiến lược an ninh quốc gia
Chính quyền Mỹ đã bắt đầu nhìn trung tâm dữ liệu AI như một vấn đề an ninh quốc gia, không chỉ là hạ tầng kinh tế. Ngày 28/8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia đối với hệ thống điện quy mô lớn của Mỹ, cho phép Bộ Năng lượng cấm hoặc áp điều kiện với thiết bị nước ngoài dùng trong hệ thống điện và trung tâm dữ liệu. Trước đó, trong tháng 4, ông Trump xác định máy biến áp, đường dây truyền tải, dây dẫn, trạm biến áp, máy cắt điện cao áp và thiết bị điều khiển điện là những thành phần “thiết yếu đối với quốc phòng” của Mỹ. Cùng lúc, các bộ biến tần điện sản xuất ở nước ngoài dùng để kết nối nguồn năng lượng với cơ sở AI đã bị đưa vào danh sách thiết bị rủi ro không thể chấp nhận cho an ninh quốc gia. Đây là bước chuyển rõ ràng: cạnh tranh công nghệ Mỹ Trung đã ăn sâu vào thiết kế chiến lược phòng thủ.
AGI và an ninh quốc gia: khi trung tâm dữ liệu trở thành mục tiêu
Câu chuyện không dừng ở hạ tầng; nó leo thẳng lên đỉnh tháp công nghệ: AGI và an ninh quốc gia. Trong một báo cáo về “các siêu cường và trí tuệ nhân tạo tổng quát”, Stokes, Phó giám đốc Chương trình An ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tại một tổ chức nghiên cứu chính sách và là cựu quan chức an ninh dưới thời Tổng thống Barack Obama, đã kêu gọi chính phủ Mỹ cân nhắc cả biện pháp ngoại giao, hoạt động gián điệp, an ninh mạng, thậm chí tấn công quân sự vào các trung tâm dữ liệu Trung Quốc để ngăn nước này trở thành quốc gia đầu tiên đạt AGI. Ông cho rằng Bộ Quốc phòng, Cơ quan An ninh Quốc gia và các cơ quan khác cần bắt đầu đánh giá loại thông tin tình báo cần thiết để hành động phù hợp. Báo cáo này xem xét cách sự xuất hiện tiềm tàng của AGI có thể định hình lại cạnh tranh địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc trong tương lai gần.
Hướng đi nào cho Mỹ trong thế kẹt phụ thuộc – kiềm chế?
Nghịch lý hiện tại là: Mỹ muốn hạn chế Trung Quốc trên đỉnh chuỗi giá trị AI nhưng vẫn cần Trung Quốc ở đáy hạ tầng. Nhu cầu điện cho trung tâm dữ liệu tăng nhanh, tạo thêm áp lực lên lưới điện và nhà cung cấp thiết bị, trong khi việc thay thế nguồn cung vì lý do an ninh quốc gia có thể làm chi phí dự án AI cao hơn và kéo dài thời gian triển khai. Một số doanh nghiệp đã mở rộng sản xuất trong nước, như các kế hoạch đầu tư lớn vào nhà máy máy biến áp và thiết bị lưới điện để phục vụ hạ tầng AI. Tuy vậy, khoảng trống cung ứng vẫn còn: thị trường máy biến áp và trạm biến áp Mỹ được ước tính thiếu hụt lần lượt 15% và 8% trong năm 2026. Nếu không giải quyết mâu thuẫn giữa tham vọng dẫn đầu AI và phụ thuộc hạ tầng công nghệ, Mỹ có nguy cơ tự làm chậm chính cuộc đua mà họ muốn thắng.
