Khoảnh khắc 3 phút và định nghĩa khác về nhiếp ảnh phong cảnh
Nhiếp ảnh phong cảnh là thể loại ghi lại vẻ đẹp tự nhiên của núi non, bầu trời, mặt nước và ánh sáng, trong đó người chụp phải kết hợp kỹ thuật máy ảnh, quan sát thời tiết, tính toán vị trí, thời điểm và sự kiên nhẫn dài hạn để nắm bắt những khoảnh khắc cực ngắn mà thiên nhiên hiếm khi lặp lại giống nhau. Chuyện anh Hoàng Anh chờ 2 năm để chụp 3 phút mặt trời lặn sau đỉnh Ba Vì từ khoảng cách 50 km là một lời nhắc: nhiếp ảnh phong cảnh không phải “gặp đâu chụp đó”, mà là cuộc chơi chiến lược kéo dài nhiều mùa mưa nắng. Anh không chỉ bấm máy, anh theo dõi vị trí mặt trời, thời tiết, thử nghiệm với ống kính tiêu cự 1.200 mm, rồi chấp nhận thất bại năm 2024 khi mây kéo đến che kín đỉnh núi ngay trước giờ hoàng hôn. Khi cơ hội trở lại vào chiều 3/9, anh có đúng 3 phút để chụp khoảng 300 tấm, chọn ra một khung hình đúng như mình hình dung từ hai năm trước.
Hai năm chuẩn bị cho 180 giây: bài toán thời gian và địa điểm
Đằng sau một tấm chụp ảnh mặt trời lặn tưởng chừng ngẫu hứng là cả bản kế hoạch tỉ mỉ về thời gian và không gian. Trong trường hợp Ba Vì, anh Hoàng Anh phải tính toán sao cho mặt trời đi xuống đúng phía sau đỉnh núi, nơi có tháp Báo Thiên và đền thờ Bác Hồ, tạo nên một bố cục vừa tự nhiên vừa giàu tính biểu tượng. Theo anh, mặt trời chỉ đi qua vị trí tương ứng với đỉnh Ba Vì khoảng 2 lần mỗi năm, vào tháng 3 và tháng 9; nhưng khả năng có thể ghi hình lại còn phụ thuộc vào thời tiết, độ quang của không khí và mây tại khu vực hoàng hôn. Đó là lý do anh đặc biệt chú ý khoảng thời gian sát Quốc khánh, khi nhiều ngày trời quang hơn ở miền Bắc. Ngay cả việc chọn đứng ở tầng cao một chung cư trên đường Vành đai 2 để có góc nhìn Ba Vì cách khoảng 50 km cũng là kết quả của việc dò tìm địa điểm, ước lượng khoảng cách, tiêu cự và hướng máy ảnh.
Kiên nhẫn trong nhiếp ảnh: hơn cả chuyện thiết bị và kỹ thuật golden hour
Thời điểm hoàng hôn – hay kỹ thuật golden hour được nhiều người coi là “giờ vàng” để chụp ảnh mặt trời lặn – thường được nói đến như một mẹo kỹ thuật: mở khẩu, chỉnh iso, cân bằng trắng. Câu chuyện Ba Vì cho thấy phần khó nhất lại nằm trước khi nhấn nút chụp. Với tiêu cự 1.200 mm, một sai số lệch khoảng 100 m đã đủ khiến khung hình không đạt yêu cầu. Gió trên tầng cao làm rung máy, độ ẩm và bụi trong không khí làm mờ đường viền núi và mặt trời. Để có được góc chụp mong muốn, anh phải tính trước vị trí đứng, khoảng cách, tiêu cự, hướng di chuyển của mặt trời, đồng thời liên tục theo dõi thời tiết. "Để bắt được khoảnh khắc này, nam kiến trúc sư đã mất 2 năm theo dõi vị trí mặt trời, thời tiết và nhiều lần thử nghiệm với ống kính tiêu cự 1.200 mm". Câu nói ấy là một bản tóm tắt cô đọng về bản chất kiên nhẫn trong nhiếp ảnh: thiết bị tốt là điều kiện cần, còn khả năng chịu khó thử lại nhiều lần mới là điều kiện đủ.
Từ Ba Vì nhìn rộng hơn: triết lý dai dẳng thay cho ám ảnh hoàn hảo
Điều đáng chú ý trong câu chuyện Ba Vì không phải là một tấm ảnh “hoàn hảo”, mà là cách anh Hoàng Anh chấp nhận sống cùng một ý tưởng trong hai năm. Anh từng thất bại năm đầu vì mây bất ngờ che kín đỉnh núi ngay trước lúc mặt trời lặn, nhưng thay vì bỏ cuộc, anh quay lại vào mùa phù hợp hơn, theo dõi thời tiết, thử chụp trong nhiều ngày, mỗi lần lại điều chỉnh thông số, kiểm tra vị trí mặt trời và khả năng quan sát Ba Vì từ căn hộ. Đây là hình mẫu cho một triết lý quen thuộc trong cộng đồng nhiếp ảnh phong cảnh: sự dai dẳng quan trọng hơn ám ảnh về một lần hoàn hảo. Thiên nhiên không tuân theo lịch của người chụp, vì thế ai bám trụ lâu hơn sẽ có nhiều cơ hội gặp được “giây phút chỉ có thể gặp chứ không thể cầu” như cách anh mô tả. Đó không chỉ là câu chuyện nghề, mà là một bài học về thái độ sống: kiên nhẫn với quá trình, chấp nhận rủi ro và vui với mỗi lần tiến gần hơn tới khung hình trong mơ.
