Tài chính xanh: Chìa khóa mới cho tăng trưởng bền vững ở Mekong
Tài chính xanh là hệ thống huy động, phân bổ và giám sát các nguồn vốn vào những dự án, chương trình ưu tiên mục tiêu môi trường và khí hậu, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và khả năng chống chịu dài hạn của nền kinh tế. Trong bối cảnh tiểu vùng Mekong chịu sức ép kép từ biến đổi khí hậu và nhu cầu phát triển, tài chính xanh không còn là lựa chọn mang tính biểu tượng mà là điều kiện sống còn cho tăng trưởng bền vững. Tại Nghệ An, một hội thảo quốc tế do các viện hàn lâm và cơ quan nghiên cứu của Việt Nam, Lào, Campuchia phối hợp với Viện Môi trường Hàn Quốc và chính quyền địa phương tổ chức đã đặt tài chính xanh ở vị trí trung tâm của hợp tác khu vực Mekong, thay cho hướng tiếp cận hạ tầng nâu đã bộc lộ nhiều giới hạn.
Hội thảo Nghệ An: Khi tài chính gặp khí hậu và hạ tầng
Điểm đáng chú ý của hội thảo ở Nghệ An không phải là số lượng tham luận, mà là cách đặt tài chính xanh vào mối liên hệ trực tiếp với các thách thức liên quốc gia như quản lý tài nguyên nước, chuyển đổi năng lượng, bảo vệ hệ sinh thái, phát triển hạ tầng bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu. Phát biểu khai mạc, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi nhấn mạnh rằng tài chính cho tăng trưởng xanh quan trọng ở khả năng chuyển hóa nguồn lực thành các dự án xanh khả thi, thay vì dừng ở câu chuyện quy mô vốn. Nói cách khác, thông điệp ở đây là: cơ chế mới quan trọng hơn tiền mới. Ba phiên thảo luận – từ khung chính sách tài chính xanh tại Việt Nam, Lào, Campuchia, tới cách tiếp cận theo ngành và hợp tác quốc tế – cho thấy nếu không cải tổ thể chế, mọi lời hứa tăng trưởng bền vững sẽ dừng ở khẩu hiệu.
Bài học tài chính xanh từ Hàn Quốc: Mô hình nhưng không phải khuôn mẫu
Sự hiện diện của Viện Môi trường Hàn Quốc không chỉ mang tính tượng trưng. Các bên đã chia sẻ kinh nghiệm Hàn Quốc trong huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính cho tăng trưởng xanh, bao gồm kết hợp chính sách công nghiệp, phát triển công nghệ, đầu tư hạ tầng, năng lực thể chế và hệ thống tài chính. Những năm gần đây, Hàn Quốc thúc đẩy tài chính xanh, tài chính chuyển đổi, năng lượng sạch, công nghệ xanh, hạ tầng thông minh và giảm phát thải trong công nghiệp như một chiến lược phát triển, chứ không chỉ là chương trình môi trường. Tuy vậy, nếu tiểu vùng Mekong xem đây là khuôn mẫu cần sao chép, thay vì nguồn tham khảo để thiết kế mô hình riêng theo điều kiện xã hội – thể chế của mình, tài chính xanh dễ biến thành một dạng "ODA xanh" lệ thuộc. Điểm quan trọng là học cách gắn vốn xanh với nâng cao năng lực thiết kế chính sách, chuẩn bị và triển khai dự án, làm chủ công nghệ và huy động vốn tư nhân.
Hợp tác Mekong: Từ hội thảo đến cơ chế tài chính liên biên giới
Tiểu vùng Mekong không thiếu diễn đàn, nhưng lại thiếu những cơ chế tài chính chung gắn trực tiếp với các cam kết phát triển bền vững Đông Nam Á. Hợp tác Việt Nam–Lào–Campuchia với Hàn Quốc được gợi ý tập trung vào ba nhóm: hoàn thiện chính sách, thể chế để dẫn dắt nguồn lực; chuyển mục tiêu tăng trưởng xanh thành chương trình, dự án cụ thể có khả năng huy động vốn; và biến kinh nghiệm quốc tế thành chương trình hợp tác thiết thực về tài chính, công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển nhân lực. Nói cách khác, đây phải là hợp tác cùng thiết kế và đồng sở hữu, không phải mô hình "bên cho – bên nhận". Nếu được cụ thể hóa, các cơ chế tài chính xanh khu vực có thể giải phóng nguồn vốn cho những lĩnh vực mang tính liên quốc gia như lưu vực sông, hệ sinh thái xuyên biên giới, hạ tầng kết nối và chuyển đổi năng lượng – những trụ cột của tăng trưởng bền vững trong tiểu vùng.
Từ tài chính đến đời sống: Hạ tầng xanh và sinh kế Mekong
Câu hỏi quan trọng là tài chính xanh sẽ thay đổi gì cho đời sống người dân Mekong. Tại một hội thảo quốc tế khác về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững đồng bằng sông Cửu Long, các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã bàn trực tiếp những giải pháp hạ tầng và sinh kế cụ thể. Các trình bày đề cập việc dùng nhựa đường tái chế trong xây dựng đường bền vững để tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí và giảm phát thải CO₂ trong giao thông; chuyển từ tư duy nâng nền chống ngập sang quản lý ngập theo lưu vực, kết hợp quy hoạch cao độ, hệ thống thoát nước, không gian chứa nước, hành lang thoát lũ và mô hình thủy văn – thủy lực cùng GIS. Đồng thời, các mô hình sản xuất thích ứng xâm nhập mặn như lúa – tôm và giải pháp sinh kế phù hợp cho cộng đồng cho thấy tài chính xanh chỉ có ý nghĩa khi chảy tới nông thôn, nông dân, không dừng ở bảng cân đối của ngân hàng.
