Hộp nhựa không vô hại: vấn đề bắt đầu từ thói quen chủ quan
Bảo quản thực phẩm an toàn bằng hộp nhựa là việc sử dụng đúng loại hộp, đúng nhiệt độ và đúng thời gian, sao cho thực phẩm không bị nhiễm bẩn, không sinh độc tố và không làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm cho người ăn, dù là cơm nhà hay đồ mang cơm đi làm. Hộp nhựa gần như có mặt trong mọi căn bếp, nhưng cách nhiều gia đình dùng lại dựa trên cảm tính: hộp nào chẳng giống nhau, miễn rửa sạch là được. Đây là hiểu lầm nguy hiểm. Hộp nhựa được sản xuất từ nhiều loại vật liệu, khả năng chịu nhiệt và mục đích sử dụng khác nhau. Khi bỏ qua các nguyên tắc bảo quản, ngay cả hộp cơm nhà nấu cũng có thể trở thành nguồn gây ngộ độc. Vấn đề không nằm ở hộp nhựa, mà nằm ở cách chúng ta dùng nó.
Sai lầm 1: Đổ thức ăn đang nóng hổi vào mọi loại hộp nhựa
Thói quen chia canh, đồ xào, món nhiều dầu mỡ vào hộp nhựa ngay khi vừa nhấc khỏi bếp rất phổ biến. Nhiều người tin rằng nhựa càng dày, càng cứng thì càng "chịu nhiệt". Thực tế, không phải hộp nhựa đựng thực phẩm nào cũng được sản xuất để tiếp xúc với nhiệt độ cao. Cơ quan quản lý thực phẩm quốc tế đánh giá vật liệu tiếp xúc với thực phẩm dựa trên nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và loại thực phẩm, đặc biệt lưu ý với món nóng, nhiều dầu mỡ vì điều kiện sử dụng có thể ảnh hưởng đến mức độ các thành phần từ vật liệu di chuyển vào thực phẩm. Nếu hộp chỉ được thiết kế cho đồ nguội, việc đổ thức ăn nóng vào là tự tăng rủi ro cho sức khỏe gia đình. Cách dùng hộp nhựa đúng cách ở đây là: xem ký hiệu, hướng dẫn của nhà sản xuất về khả năng chịu nhiệt và mục đích sử dụng, và ưu tiên chuyển thức ăn nóng sang vật chứa chịu nhiệt như thủy tinh khi không chắc chắn.
Sai lầm 2: Cho bất kỳ hộp nhựa nào vào lò vi sóng
Một trong những hiểu lầm lớn nhất là: "đựng được thực phẩm thì dùng được trong lò vi sóng". Nhiều người sáng lấy hộp cơm từ tủ lạnh, trưa mở hé nắp rồi đặt nguyên hộp vào lò vi sóng cho tiện, không hề kiểm tra ký hiệu. Đó là cách dùng hộp nhựa sai và thiếu trách nhiệm với sức khỏe. Có những hộp chỉ phù hợp với nhiệt độ thường hoặc nhiệt độ thấp, trong khi một số khác mới được thiết kế để chịu quá trình hâm nóng. Việc hộp chưa méo, chưa chảy sau vài lần hâm không phải bằng chứng nó an toàn. Theo hướng dẫn an toàn thực phẩm, khi hâm lại, thức ăn cần đạt nhiệt độ bên trong ít nhất khoảng 74°C để hạn chế nguy cơ ngộ độc; nếu hộp không chịu được mức nhiệt này, rủi ro không nằm ở chỗ hộp biến dạng mà ở chỗ vật liệu có thể tương tác với thực phẩm. Cách an toàn hơn là chỉ dùng lò vi sóng với hộp được ghi rõ phù hợp, tuân thủ giới hạn nhiệt độ; nếu không chắc, hãy chuyển sang vật chứa chịu nhiệt rồi mới hâm.
Sai lầm 3: Để hộp cơm ở nhiệt độ phòng quá lâu khi mang cơm đi làm
Mang cơm đi làm là thói quen tiết kiệm và đáng ủng hộ, nhưng nhiều người lại biến hộp cơm thành ổ vi khuẩn vì bảo quản sai. Không ít người đến công ty, đặt túi cơm dưới bàn, để đó 4–6 giờ đến trưa mới ăn, nghĩ rằng thức ăn đã nấu chín, lát nữa quay lò vi sóng là yên tâm. Đây là suy nghĩ sai. Khoảng cách từ bữa sáng đến bữa trưa thường kéo dài 4–6 giờ; đặt hộp cơm trên bàn suốt thời gian này, nhất là nơi nóng hoặc có nắng chiếu, sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi. Bộ Nông nghiệp Mỹ khuyến cáo thực phẩm dễ hỏng không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, hoặc quá 1 giờ khi nhiệt độ môi trường trên khoảng 32°C. Hâm nóng không phải lúc nào cũng "cứu" được thức ăn, vì một số độc tố hình thành do bảo quản sai có thể tồn tại sau khi hâm. Mang cơm đi làm an toàn nghĩa là: để thức ăn nguội bớt, mở hé nắp 10–15 phút rồi đậy kín cho ngay vào ngăn mát; đến cơ quan phải cất cơm vào tủ lạnh ngay, hoặc dùng túi giữ nhiệt kèm nguồn lạnh phù hợp nếu không có tủ lạnh.
Sai lầm 4 và 5: Dùng hộp nhựa xuống cấp, chọn món ăn sai để bảo quản
Nhiều gia đình giữ hộp nhựa đến mức không ai nhớ mua từ bao giờ: bề mặt xước chằng chịt, ám màu, ám mùi, nắp cong vênh, đóng không còn khít nhưng vẫn "tiếc của" dùng tiếp. Đây là sai lầm trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng bảo quản thực phẩm an toàn. Khi hộp xuống cấp, việc làm sạch khó hơn, vết nứt và nắp không kín khiến thực phẩm dễ nhiễm bẩn, giảm chất lượng. Ngộ độc thực phẩm phòng chống không chỉ nằm ở nhiệt độ, mà còn ở việc chọn đúng dụng cụ chứa. Mỗi lần rửa hộp nên là lúc kiểm tra nhanh bề mặt, nắp và gioăng; nếu hộp xước nhiều, nứt, biến dạng, ám mùi dai dẳng hoặc không còn đóng kín, nên thay. Bên cạnh đó, không phải món nào cũng phù hợp để mang cơm đi làm. Gỏi, nộm trộn sẵn rau sống, trứng lòng đào, hải sản nấu chín để lâu cần hạn chế nếu không thể bảo quản đúng cách; nên thay bằng rau củ luộc chín, đựng riêng, tách phần rau khỏi thịt và cơm. Hiểu vật liệu và đặc tính món ăn sẽ kéo dài tuổi thọ dụng cụ bếp và bảo vệ sức khỏe gia đình.
