Khi truyền thuyết bước ra sân khấu: tổng thể một cuộc “cách mạng mềm”
Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai là một chương trình nơi các nghệ sĩ nam dùng âm nhạc hiện đại và sân khấu truyền thống để kể lại những câu chuyện về Tiếng ru cội nguồn, di sản văn hóa Việt và tình đồng bào bằng ngôn ngữ biểu diễn cảm xúc. Trọng tâm của chương trình, đặc biệt ở Công diễn 4 và tập 11, không nằm ở việc minh họa lại truyền thuyết, mà ở cách các nghệ sĩ tái tưởng tượng ký ức tập thể bằng hình tượng, âm thanh và những khoảnh khắc mang tính cá nhân. Việc 34 nghệ sĩ từ nhiều lĩnh vực cùng có mặt trong Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2026 cho thấy tham vọng biến một gameshow giải trí thành diễn đàn sáng tạo văn hóa đại chúng, nơi “truyền thuyết sách giáo khoa” được sống lại dưới một ánh đèn mới, gần khán giả trẻ hơn nhưng vẫn giữ được chiều sâu.
Duy Khánh, “bọc trăm trứng” và nghệ thuật ẩn dụ trong Tiếng ru cội nguồn
Liên minh Nguyên Tố Mỹ Mãn đã từ chối con đường dễ: dựng lại Lạc Long Quân – Âu Cơ kiểu minh họa, để chọn một Tiếng ru cội nguồn đầy ẩn dụ và mơ màng. Đề xuất của Duy Khánh biến “bọc trăm trứng” thành một khối hình như bào thai chuyển động, nơi những người con bước ra như một tuyên ngôn sân khấu về chữ “đồng bào” – cùng chung một “bào” gốc. Tấm vải lớn trên sân khấu không chỉ là đạo cụ, mà là ngôn ngữ: lúc là bọc, lúc thành sóng biển, gió lớn, cơn bão – những thử thách đời người con. Hai mảng màu xanh biển và xanh núi rừng phân đôi hành trình 50 con theo cha xuống biển, 50 con theo mẹ lên non, chuyển tính cách cha – mẹ thành trải nghiệm thị giác. Đây là cách kể chuyện không dành cho khán giả muốn xem “truyền thuyết minh họa”, mà cho những ai muốn đọc lại huyền thoại bằng cảm xúc.
Đông Hùng và sức nặng của một câu ru làm khán giả bật khóc
Những giọt nước mắt của khán giả trong Tiếng ru cội nguồn không phải là “gia vị” mà là bằng chứng cho sức mạnh của biểu diễn cảm xúc. Ca sĩ Đông Hùng khiến khán giả khóc trong tiết mục Tiếng ru cội nguồn ở tập 11 Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai, tối 12/9. Khi anh cất tiếng ru Bắc Bộ, tiếng sáo Tây Bắc mở ra không gian lời mẹ ru những đứa con theo cha xuống biển, trước khi âm nhạc chuyển sang hiphop và rap, mang tinh thần lời dạy mạnh mẽ của người cha với những người con theo mẹ lên rừng. OSAD thừa nhận cả nhóm chịu áp lực khi chạm vào đề tài gắn với văn hóa và tinh thần dân tộc. Trong bối cảnh đó, việc đoạn hát của Đông Hùng trở thành chủ đề được bàn luận, thu hút hơn 4.000 lượt tương tác trên mạng, cho thấy khán giả không thờ ơ với di sản văn hóa Việt; họ chỉ cần một cách kể đủ chân thành để cảm.
Hoàng Dũng, đàn Tính và khoảnh khắc gia đình – di sản cùng đứng một chỗ
Nếu Tiếng ru cội nguồn đánh vào ký ức “đồng bào”, thì Tích tịch tình tang của liên minh Hợp Lực – Rực Rỡ lại kéo di sản về trong câu chuyện gia đình. Hoàng Dũng, người con dân tộc Tày, đã chọn hát Then và tiếng đàn Tính làm chất liệu cho tiết mục dựa trên chủ đề Thạch Sanh. Để giữ hồn cốt hát Then mà vẫn gần gũi, bắt tai với người trẻ, anh tập trung vào tiếng đàn Tính và nhịp chùm sóc – những yếu tố định danh không thể nhầm lẫn. Điểm nhấn không phải hiệu ứng sân khấu, mà là khoảnh khắc anh song ca cùng mẹ trên cùng một sân khấu. Khi một người từng e ngại mình “chưa đủ sâu sắc để đại diện cho tiếng nói văn hóa” lại dám mang làn điệu Tày lên sân khấu lớn và kéo mẹ vào cuộc, đó không chỉ là tiết mục thi, mà là hành động trao lại di sản văn hóa Việt ngay trên sóng truyền hình.
Từ hát ru đến hiphop: tương lai của sân khấu truyền thống trong nhạc đại chúng
Điểm đáng bàn nhất ở Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai là cách chương trình biến sân khấu truyền thống thành chất liệu, chứ không phải “bảo tàng sống”. Tiếng ru cội nguồn mở bằng làn điệu ru Bắc Bộ và sáo Tây Bắc, rồi chuyển sang hiphop và rap, kết nối hai thế hệ âm nhạc trong cùng một câu chuyện. Ở một nhánh khác, Tích tịch tình tang dùng làn điệu Then cổ, tiếng đàn Tính và nhịp chùm sóc, nhưng được hòa âm theo quy trình nhạc đại chúng, sau nhiều đêm thức trắng của Hoàng Dũng để kịp tiến độ. Việc viết ca khúc mang màu sắc văn hóa đòi hỏi chắt lọc kỹ hơn giai điệu và ngôn từ, đồng thời cần nghiên cứu bài bản, tư vấn chuyên môn và rất nhiều dũng cảm. Đây không chỉ là sân chơi của nghệ sĩ, mà còn là “lớp học ngược” cho khán giả: ai yêu nhạc trẻ, ai quan tâm di sản văn hóa Việt đều có thể tìm thấy mình trong những câu ru, tiếng Then và nhịp trống hội mới.
