AI trong doanh nghiệp là gì nếu không tạo ra giá trị?
AI trong doanh nghiệp là việc dùng trí tuệ nhân tạo để cải thiện quy trình, ra quyết định dựa trên dữ liệu và nâng chất lượng phục vụ khách hàng, với mục tiêu cuối cùng là tăng năng suất, giảm chi phí, kiểm soát rủi ro và củng cố sức cạnh tranh, thay vì chỉ tạo hình ảnh hiện đại hay chạy theo phong trào chuyển đổi số. Thông điệp quan trọng nhất hiện nay là: AI phải tạo ra giá trị kinh tế và trải nghiệm tốt hơn cho khách hàng, không phải để doanh nghiệp khoe mình “có AI”. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng đã kể lại trải nghiệm hỏi AI trên ứng dụng ngân hàng nhưng bị hướng dẫn gọi tổng đài, và kết luận rằng công nghệ như vậy chưa mang lại hỗ trợ thiết thực cho người dùng. Khi khách hàng đã đăng nhập mà hệ thống vẫn không trả lời nổi câu hỏi cơ bản về chính họ, đó là dấu hiệu rõ ràng của chuyển đổi số hình thức, thiếu chiến lược.
Ngân hàng: Bài học chuyển đổi số thực tế, không chỉ gắn nhãn AI
Trong ngành ngân hàng, làn sóng AI đang đi từ số hóa giao dịch sang khai thác dữ liệu sâu và tự động hóa vận hành trên diện rộng. Theo ông Đào Minh Tú, nhiều ngân hàng đã dùng AI để định danh điện tử, cá nhân hóa trải nghiệm, tối ưu thẩm định tín dụng và tự động hóa nghiệp vụ nội bộ, qua đó tiết kiệm 20–40% chi phí vận hành. Đây là minh chứng rõ ràng cho chuyển đổi số thực tế, gắn công nghệ với hiệu quả kinh tế. Cùng lúc, AI được kết hợp với hệ thống giám sát rủi ro tập trung để phát hiện và ngăn chặn hàng triệu giao dịch nghi ngờ, bảo vệ hàng nghìn tỷ đồng cho người dân và doanh nghiệp. Câu chuyện này cho thấy giá trị AI cho doanh nghiệp chỉ xuất hiện khi công nghệ được đặt trong tổng thể chiến lược: dữ liệu đủ tốt, quy trình rõ ràng, nhân sự đủ năng lực và quản trị rủi ro chặt chẽ. Ngược lại, việc triển khai AI mà vẫn giữ nguyên cấu hình mặc định, thậm chí cả mật khẩu nhà cung cấp, là minh họa cho cách triển khai công nghệ hiệu quả kém và đầy rủi ro.
Doanh nghiệp địa phương: Khoảng cách giữa “biết AI” và “làm chủ AI”
Ở khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt tại địa phương, AI trong doanh nghiệp đang ở nhiều mức độ khác nhau: có nơi chỉ dùng để viết nội dung, tổng hợp tài liệu; nơi khác đã đưa vào chăm sóc khách hàng, dự báo nhu cầu, quản lý tồn kho. Khoảng cách lớn nhất là từ kỹ năng của vài cá nhân sang năng lực vận hành của cả tổ chức. Ông Nguyễn Hữu Thập chia sẻ hành trình tự học AI từ những việc hằng ngày như nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị văn bản, xây dựng kiến nghị cho doanh nghiệp, rồi trực tiếp hướng dẫn cán bộ xã đưa AI vào công việc. Theo ông, người đứng đầu phải hiểu đủ để đặt yêu cầu và kiểm tra kết quả, vì AI có thể hỗ trợ rất nhiều nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Dấu hiệu chạy theo phong trào là mua tài khoản, tổ chức tập huấn rồi bỏ đó, không ai chịu trách nhiệm đưa công cụ vào quy trình thực tế. Khi chậm đổi mới, doanh nghiệp sẽ báo giá chậm hơn, chi phí cao hơn, khó đáp ứng yêu cầu truy xuất và giao hàng, và có thể mất đơn hàng ngay trên thị trường quen thuộc.
Thế nào là triển khai công nghệ hiệu quả, tạo giá trị AI cho doanh nghiệp?
Điểm mấu chốt không phải là doanh nghiệp có bao nhiêu công cụ AI, mà là mỗi ứng dụng giải quyết việc gì và được đo bằng chỉ số nào. Một ví dụ điển hình là dự báo hàng hóa tại hệ thống nhà thuốc FPT Long Châu: sau ba tháng thí điểm tại 16 nhà thuốc, tỷ lệ hết hàng giảm xuống dưới 5% mà gần như không làm tăng tồn kho. Đó là chuyển đổi số thực tế, gắn bài toán dữ liệu với mục tiêu vận hành rõ ràng. Theo ông Nguyễn Hữu Thập, triển khai công nghệ hiệu quả đòi hỏi mỗi ứng dụng phải có người phụ trách, dữ liệu phù hợp và chỉ tiêu trước – sau để đối chiếu. Làm chủ AI là biết chọn đúng công cụ, kiểm soát dữ liệu, đánh giá kết quả và chủ động thay đổi giải pháp khi cần, chứ không nhất thiết phải tự xây mô hình phức tạp. Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư mỏng, nếu chỉ thuê công cụ mà không xây năng lực sử dụng bền vững, doanh nghiệp rất dễ mất cả tiền lẫn niềm tin khi kết quả không như kỳ vọng.
Từ phong trào đến chiến lược: Con đường để AI tạo giá trị bền vững
Để AI mang lại giá trị lâu dài, cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp địa phương đều phải chuyển từ tư duy phong trào sang tư duy chiến lược. Ngành ngân hàng đang định hình kỷ nguyên mới dựa trên AI có trách nhiệm, niềm tin khách hàng và khả năng chống chịu số, với ba chuyển dịch lớn: mở rộng ứng dụng AI trên toàn bộ hoạt động, dùng AI phát hiện gian lận theo thời gian thực và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an toàn, quản trị rủi ro. Đây là khung tham chiếu quan trọng cho mọi ngành khi nghĩ về chuyển đổi số thực tế. Ở cấp doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Thập đề xuất hỗ trợ phải đi đến tận khâu ứng dụng: tư vấn độc lập với việc bán sản phẩm, đào tạo “cầm tay chỉ việc” trên nghiệp vụ thực tế, có hỗ trợ sau tập huấn và mỗi doanh nghiệp cần ít nhất một nhân sự nòng cốt về AI. Ông cũng kiến nghị thí điểm gói hỗ trợ AI theo nhu cầu, có hạn mức và điều kiện rõ ràng, cùng sự đồng hành thường xuyên trong việc lựa chọn giải pháp, theo dõi ứng dụng và xử lý vấn đề phát sinh. Về phía cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành với các tổ chức tín dụng trong đổi mới sáng tạo, phát triển thanh toán số, khai thác dữ liệu, hoàn thiện pháp lý và nâng khả năng chống chịu toàn ngành.
