AI phát hiện ung thư sớm: Từ khái niệm đến bước ngoặt trong bệnh viện
AI phát hiện ung thư sớm là việc dùng các thuật toán học máy và deep learning để phân tích chẩn đoán hình ảnh y khoa, nhận diện những tổn thương rất nhỏ hoặc không điển hình trên nội soi, siêu âm, CT, MRI và nhũ ảnh, từ đó hỗ trợ bác sĩ rút ngắn thời gian chẩn đoán, giảm bỏ sót và đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn ở giai đoạn bệnh còn tiềm ẩn. Điểm đáng nói là làn sóng này không còn nằm trên slide hội thảo mà đã đi vào thực hành tại nhiều bệnh viện. Sáng 16/10, một bệnh viện đa khoa ở Minh Hải tổ chức hội thảo khoa học về “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nội soi phát hiện và điều trị sớm ung thư đường tiêu hoá”. Song song, một bệnh viện khác tổ chức hội thảo thu hút hơn 200 bác sĩ Việt – Hàn để bàn về AI trong chẩn đoán ung thư vú và tuyến giáp. Những sự kiện này cho thấy hệ thống y tế đang chủ động coi AI là công cụ chiến lược, không phải trào lưu nhất thời.
Nội soi tiêu hoá: AI trở thành “mắt thứ hai” của bác sĩ
Trong nội soi tiêu hoá, AI đang được triển khai như một “mắt thứ hai” giúp bác sĩ nhìn rõ hơn những gì vốn dễ bị bỏ qua. Tại hội thảo ở Hoàn Mỹ Minh Hải, các báo cáo tập trung vào khả năng phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và ung thư đường tiêu hoá, nâng cao độ chính xác trong nội soi và tối ưu hoá quá trình chẩn đoán. Đây là bước đi hợp lý khi bệnh viện vốn đã đầu tư mạnh vào hệ thống MRI 1.5 Tesla, CT 128 lát cắt, siêu âm 5D và các thiết bị chẩn đoán hiện đại khác. Quan trọng hơn, bệnh viện không dừng ở lý thuyết. Báo cáo đánh giá kết quả nội soi chẩn đoán ung thư sớm đường tiêu hoá từ tháng 6/2025 đến tháng 6/2026 cho thấy những kết quả bước đầu khả quan trong triển khai kỹ thuật mới. AI ở đây không thay bác sĩ soi ống, nhưng hỗ trợ bác sĩ phát hiện tổn thương sớm, bổ sung thông tin đánh giá và nâng cao hiệu quả phát hiện bệnh ở giai đoạn còn có thể can thiệp ít xâm lấn.
Ung thư vú, tuyến giáp và cuộc chơi chẩn đoán hình ảnh y khoa tích hợp AI
Nếu nội soi tiêu hoá là một mặt trận, thì chẩn đoán hình ảnh ung thư vú và tuyến giáp là mặt trận khác nơi AI đang tiến rất nhanh. Tại hội thảo do BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh tổ chức, hơn 200 bác sĩ Việt Nam và Hàn Quốc cùng phân tích vai trò của AI trong siêu âm vú, siêu âm tuyến giáp và nhũ ảnh. AI giúp nhận diện sớm các tổn thương nhỏ hoặc không điển hình, giảm phụ thuộc vào cảm quan cá nhân, hạn chế sai khác giữa các lần đọc phim và nâng cao tính đồng bộ, độ tin cậy của chẩn đoán. Một điểm đáng chú ý là AI được xem như nguồn dữ liệu bổ sung để bác sĩ đưa ra quyết định chẩn đoán và định hướng điều trị cuối cùng, nhất là trong các trường hợp có tranh cãi y khoa. Theo ThS Vũ Cao Cương, trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực chính của chuyển đổi số trong y tế, mở ra hướng tiếp cận mới giúp bác sĩ phân tích dữ liệu và phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm. Đây là cách tiếp cận thực tế: ứng dụng deep learning trong bệnh viện để hỗ trợ bác sĩ phát hiện tổn thương, chứ không mơ mộng thay thế con người.
AI4HEALTH và áp lực dữ liệu: Vì sao bác sĩ cần AI nhưng không thể phụ thuộc
Ở góc nhìn rộng hơn, hội nghị khoa học về trí tuệ nhân tạo trong y tế cho thấy vì sao chẩn đoán hình ảnh y khoa là mảnh đất màu mỡ cho AI. Sự phát triển của các thiết bị CT, MRI hiện đại tạo ra khối lượng dữ liệu hình ảnh ngày càng lớn, gây áp lực lên bác sĩ trong việc đọc phim, phân tích và phát hiện tổn thương. AI được tích hợp vào nhiều công đoạn: từ tiếp nhận người bệnh, thực hiện kỹ thuật chụp, xử lý dữ liệu đến phát hiện, phân tích đặc điểm tổn thương và hỗ trợ quyết định lâm sàng. PGS.TS.BS Lê Thanh Dũng nhấn mạnh lợi thế của AI là “không buồn ngủ”, có thể làm việc ổn định lúc 1–2 giờ sáng khi bác sĩ trực dễ mệt mỏi. AI hỗ trợ phát hiện những tổn thương xuất huyết rất nhỏ, các ổ máu tụ dưới màng cứng, ung thư vú, ung thư phổi và nhiều tổn thương khác. Đồng thời, việc tích hợp AI có thể đưa ra cảnh báo, hỗ trợ phát hiện tổn thương mà không làm kéo dài thời gian chẩn đoán. Nhưng chính ông cũng cảnh báo: công nghệ này vẫn có hạn chế, không phải lúc nào cũng chính xác, nên kết quả phân tích từ AI phải được bác sĩ kiểm tra, đối chiếu với triệu chứng lâm sàng và thông tin liên quan, thay vì phụ thuộc hoàn toàn.
Tương lai gần: AI là tiêu chuẩn mới, bác sĩ là người quyết định cuối cùng
Nhìn từ các hội thảo và triển khai thực tế, có thể thấy AI phát hiện ung thư sớm đang dịch chuyển từ thử nghiệm sang tiêu chuẩn mới trong nhiều bệnh viện. Một bệnh viện ở Minh Hải khẳng định sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và AI trong chẩn đoán, điều trị, phát triển chuyên môn nội soi tiêu hoá để tăng cường phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và ung thư đường tiêu hoá. Tại một bệnh viện khác, siêu âm và chụp nhũ ảnh tích hợp AI đã được dùng thường quy, hỗ trợ phát hiện sớm và điều trị hiệu quả hơn cho bệnh nhân ung thư vú. Tuy vậy, các chuyên gia đều thống nhất một nguyên tắc: AI là công cụ, bác sĩ là người quyết định. Như một báo cáo tại hội thảo nhấn mạnh, “AI không thể thay thế bác sĩ nhưng có thể đưa ra cơ sở để bác sĩ đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác, cá thể hóa và giảm các trường hợp can thiệp không cần thiết”. Trước sự phát triển nhanh của AI trong y tế, đội ngũ bác sĩ – đặc biệt là bác sĩ trẻ – cần chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng để thích ứng với thay đổi trong khám chữa bệnh. Nếu làm được điều đó, AI sẽ trở thành đồng nghiệp thầm lặng giúp hệ thống y tế phát hiện ung thư sớm hơn, cứu được nhiều mạng sống hơn, thay vì là “ông chủ” chi phối quyết định lâm sàng.
