Ca bệnh đáng lo, nhưng chưa thể quy kết nguyên nhân
Ung thư tuyến giáp là bệnh hình thành khi các tế bào trong tuyến nội tiết ở phía trước cổ phát triển bất thường và tạo thành khối u ác tính. Bệnh có thể gặp ở người trẻ, nhưng một trường hợp cá nhân không đủ để xác định nguyên nhân.
Ngày 26/10, truyền thông Trung Quốc đưa tin bác sĩ Quách Khiết tại Bệnh viện Ruijin, thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải, tiếp nhận một bệnh nhân 15 tuổi mắc ung thư tuyến giáp. Khi được chẩn đoán, bệnh nhân đã có di căn hạch cổ bên. Một bài viết khác cũng nêu ca bệnh 15 tuổi được bác sĩ Khuông Khiết tiếp nhận tại Bệnh viện Thụy Kim, với ung thư đã lan đến hạch bạch huyết vùng cổ.
Gia đình kể rằng em gần như chưa từng đi ngủ trước 1 giờ sáng từ khi học trung học cơ sở, trong bối cảnh áp lực học tập kéo dài. Chi tiết này dễ khiến phụ huynh liên hệ thức khuya tuổi teen với bệnh, nhưng sự trùng hợp về thời gian không chứng minh quan hệ nhân quả. Di căn hạch cổ cho thấy bệnh không còn khu trú hoàn toàn tại tuyến giáp; điều đó cần được đánh giá chuyên khoa, nhưng tự nó không xác định vì sao ung thư xuất hiện.
Bằng chứng về thức khuya vẫn chưa đủ để kết luận
Cần phân biệt hai điều: ngủ muộn kéo dài không tốt cho sức khỏe, còn khẳng định nó trực tiếp gây ung thư tuyến giáp là một kết luận khác, đòi hỏi bằng chứng mạnh hơn. Bài viết về nữ sinh cũng lưu ý chưa thể xem thói quen thức khuya là nguyên nhân; muốn tìm hiểu nguyên nhân phải đánh giá nhiều yếu tố.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Cancers năm 2023 theo dõi hơn 114.000 phụ nữ trong Nghiên cứu Sức khỏe Điều dưỡng 2 và không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa làm việc theo ca đêm với nguy cơ ung thư tuyến giáp. Một số dấu hiệu về khó ngủ được ghi nhận, nhưng không đủ để xác lập quan hệ nhân quả. Kết quả nghiên cứu về giấc ngủ và căn bệnh này chưa thống nhất; vì vậy, lấy một ca bệnh để kết luận thức khuya gây ung thư là vượt quá những gì bằng chứng cho phép.
Điều đó không có nghĩa nên xem nhẹ giấc ngủ. Thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến sự tỉnh táo, tập trung, tâm trạng và sinh hoạt, đặc biệt ở học sinh đang phát triển. Gia đình nên giúp trẻ có giờ nghỉ ngơi hợp lý vì lợi ích sức khỏe nói chung, chứ không nên gieo nỗi sợ rằng một đêm thức muộn sẽ gây ung thư.
Yếu tố nguy cơ đã biết và dấu hiệu ở vùng cổ
Theo Hiệp hội Ung thư Mỹ, các yếu tố nguy cơ được ghi nhận gồm tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến giáp, một số hội chứng di truyền và tiếp xúc với bức xạ, nhất là xạ trị vùng đầu hoặc cổ khi còn nhỏ. Có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh; ngược lại, nhiều người bệnh không có yếu tố rõ ràng. Vì thế, không nên mặc định lối sống là lời giải thích cho mọi ca ung thư tuyến giáp trẻ.
Số ca được phát hiện nhiều hơn cũng không nhất thiết đồng nghĩa số ca mới phát sinh đều tăng vì lối sống. Khám sức khỏe và siêu âm phổ biến hơn có thể giúp tìm thấy những nhân nhỏ trước đây chưa được nhận biết. Nhân tuyến giáp không đồng nghĩa với ung thư; bác sĩ sẽ cân nhắc hình ảnh siêu âm, tiền sử và các xét nghiệm phù hợp. Nếu cần xác định chẩn đoán, đánh giá mô bệnh học đóng vai trò quan trọng.
Gia đình nên lưu ý khối vùng cổ lớn dần, khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc khó thở. Khi có những dấu hiệu này, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá thay vì tự chẩn đoán hoặc chờ triệu chứng tự hết.
Điều nên làm: hỏi nhân viên y tế, không trì hoãn
Nếu phát hiện nhân tuyến giáp hoặc bất thường vùng cổ, hãy trao đổi với bác sĩ để biết có cần theo dõi định kỳ, làm thêm xét nghiệm hay can thiệp hay không. Không nên tự suy diễn có nhân là mắc ung thư, nhưng cũng không nên bỏ qua dấu hiệu cần kiểm tra. Kết quả thăm khám, chứ không phải một câu chuyện về giờ đi ngủ, mới giúp xác định bước tiếp theo.
Với người đã được chẩn đoán, phương án điều trị tùy thể mô bệnh học, kích thước và vị trí khối u, tình trạng hạch, mức độ lan rộng cùng đặc điểm riêng của người bệnh. Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật và phương pháp bổ trợ; người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám, không trì hoãn điều trị vì nghĩ bệnh ít nguy hiểm.
Hai câu chuyện về bệnh nhân 15 tuổi nhắc nhở rằng ung thư tuyến giáp có thể xuất hiện ở người trẻ và cần được đánh giá nghiêm túc. Nhưng chúng không chứng minh thức khuya là thủ phạm. Hãy giữ nếp ngủ lành mạnh, quan tâm các dấu hiệu ở cổ và để nhân viên y tế hướng dẫn thay vì tự kết luận nguyên nhân.
