Quốc Tử Giám 950 năm: Di sản giáo dục được thức tỉnh bằng ngôn ngữ mới
Kỷ niệm Quốc Tử Giám 950 năm là chuỗi hoạt động văn hóa – nghệ thuật sử dụng công nghệ, điện ảnh và sân khấu đương đại để kể lại lịch sử trường quốc học đầu tiên của Đại Việt, đồng thời đặt ra câu hỏi hôm nay chúng ta tiếp nối di sản giáo dục ấy như thế nào trong đời sống học đường và xã hội hiện đại.
Thay vì lễ nghi trang trọng nhưng xa lạ, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã chọn cách biến di tích thành một “phòng học mở” bằng hình ảnh, âm thanh và cảm xúc. Phim 3D Mapping, chương trình nghệ thuật Khai Văn và Tuần phim Hiền tài và hào khí Thăng Long nối nhau xuất hiện, cho thấy một thông điệp rõ ràng: di sản giáo dục không thể nằm yên trên bia đá, mà phải đối thoại với người trẻ bằng ngôn ngữ của thời đại họ. Chuỗi sự kiện hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) không chỉ là nhìn lại lịch sử, mà là một thử nghiệm nghiêm túc về cách “hiện đại hóa” ký ức tập thể mà không làm nhòe bản sắc.
“Vun đắp hiền tài”: Khi phim 3D Mapping biến tường cổ thành trang sử sống
Trong số các hoạt động kỷ niệm Quốc Tử Giám 950 năm, phim 3D Mapping Việt Nam “Vun đắp hiền tài” là lựa chọn táo bạo nhất về cách kể chuyện lịch sử. Tối 18/9, ngay tại không gian di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, những bức tường cổ bỗng trở thành màn chiếu khổng lồ, đưa người xem đi từ Thăng Long năm 1010 tới chiếu lập Quốc Tử Giám thời Lý Nhân Tông. Việc dùng công nghệ để tái hiện quá khứ không phải để “trang trí” cho di tích, mà để khẳng định rằng lịch sử có thể gây xúc động mạnh mẽ nếu được kể bằng hình thức phù hợp.
Bộ phim dài khoảng 12 phút, nhưng nén trong đó là chủ đề cốt lõi của di sản giáo dục Việt Nam: trọng học và trọng dụng hiền tài. Tiếng trống trường là nhịp dẫn, nhắc nhớ một mái trường gần nghìn năm chưa bao giờ ngừng vọng tiếng. Hình tượng mộc bản mở ra thế giới tri thức, còn đàn chim bay về phía mặt trời là các thế hệ học trò mang sứ mệnh phụng sự đất nước. Đàn chim di trú bay hình chữ V – với cánh chim đầu đàn là Thái tử Lý Càn Đức – kể câu chuyện mở rộng giáo dục từ con em hoàng tộc đến toàn dân. “Vun đắp hiền tài” vì thế không đơn thuần là phim 3D Mapping Việt Nam, mà là một bài luận cô đọng về triết lý quốc sách giáo dục của Đại Việt.
Khai Văn ở Vườn Giám: Sân khấu hóa tinh thần đạo học Việt Nam
Nếu “Vun đắp hiền tài” kể chuyện bằng ánh sáng, thì chương trình Khai Văn ở Vườn Giám chọn con đường sân khấu hóa tinh thần đạo học Việt Nam. Tên gọi “Khai Văn” gợi một hành trình dài: mở trí, mở tâm, mở chí, mở nghiệp, rồi đi tới khai sáng – đúng với lộ trình phát triển của một con người có học trong quan niệm truyền thống. Thay vì những bài phát biểu khô khan, chương trình dùng múa, âm nhạc, áo dài, cảnh quan lúa vàng và đầm nước để biến Vườn Giám – một phần của Di tích Quốc gia đặc biệt – thành không gian suy ngẫm về học và hành.
Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh rằng tinh thần đạo học Việt Nam là sự thống nhất giữa học vấn và nhân cách, tri thức và trách nhiệm, tài năng và cống hiến. Năm giá trị Khai Tâm, Khai Trí, Khai Chí, Khai Nghiệp, Khai Sáng được sắp xếp thành trục dẫn chuyện, khiến mỗi tiết mục trở thành một “bài học sống” hơn là tiết mục biểu diễn. Điều đáng quý là Khai Văn không coi người xem là khán giả thụ động; sau tiếng trống “Khai Văn”, mỗi người – đặc biệt là giới trẻ – được mời tự hỏi mình sẽ học gì, rèn luyện ra sao và đóng góp thế nào cho quê hương.
Tuần phim “Hiền tài và hào khí Thăng Long”: Điện ảnh đối thoại với di sản giáo dục
Trên mặt trận điện ảnh, Tuần phim “Hiền tài và hào khí Thăng Long” là điểm nhấn cho thấy di sản giáo dục có thể đi cùng ngôn ngữ phim ảnh đương đại một cách tự nhiên. Khai mạc tối 23/9 tại Trung tâm Chiếu phim quốc gia ở Hà Nội, chương trình giới thiệu 21 tác phẩm về Thăng Long – Hà Nội, lịch sử, đạo học, người thầy, tuổi trẻ và ký ức Thủ đô. Từ phim truyện, tài liệu, hoạt hình đến 6 phim ngắn đạt giải cuộc thi “Hiền tài hôm nay”, người xem được thử nhìn lại đạo học không phải qua sách vở, mà qua góc máy của nhiều thế hệ đạo diễn.
Tuần phim do Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức, hướng tới kỷ niệm 950 năm ngày thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026). Một câu nói đáng nhớ tại lễ khai mạc là: “Khi di sản gặp gỡ điện ảnh, công nghệ và sức sáng tạo của con người, những giá trị của quá khứ được chuyển hóa thành những tác phẩm mới, sản phẩm văn hóa mới cùng những trải nghiệm mới mang dấu ấn của Thủ đô”. Ở đây, hiền tài và hào khí Thăng Long không còn là khẩu hiệu, mà được cụ thể hóa thành nhân vật, xung đột, số phận – những yếu tố khiến người xem, nhất là thanh thiếu niên và gia đình trong các suất chiếu cuối tuần, cảm nhận di sản bằng cảm xúc của chính mình.
Từ bia đá đến màn chiếu: Di sản giáo dục chỉ sống khi chạm tới người trẻ
Điểm chung đáng chú ý của chuỗi hoạt động kỷ niệm Quốc Tử Giám 950 năm là nỗ lực kết nối truyền thống hiếu học với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Từ phim 3D Mapping Việt Nam đến chương trình Khai Văn và Tuần phim Hiền tài và hào khí Thăng Long, di sản không còn được trình bày như “bảo vật để ngắm”, mà như chất liệu cho sáng tạo mới. Theo quan điểm của ban tổ chức, khi nghệ thuật, điện ảnh và công nghệ cùng tham gia, những giá trị quá khứ được chuyển hóa thành trải nghiệm sống động mang dấu ấn Thủ đô.
Đặc biệt, nhiều hoạt động được thiết kế hướng tới công chúng trẻ: suất chiếu buổi tối cho học sinh, sinh viên, các buổi cuối tuần ưu tiên thiếu niên, thiếu nhi và gia đình. Chính sự ưu tiên này cho thấy cách nhìn mới: bảo tồn di sản giáo dục không chỉ là giữ nguyên hiện vật, mà là nuôi dưỡng mạch nguồn hiếu học, trọng đạo, trọng dụng hiền tài trong từng thế hệ. Từ Văn Miếu – Quốc Tử Giám, câu chuyện học để làm người, để lập chí, để cống hiến đang được viết tiếp bằng trống, ánh sáng, khuôn hình và sàn diễn. Và đó là cách kỷ niệm xứng đáng nhất với một di sản đã đi cùng dân tộc gần một thiên niên kỷ.
