Vì sao cha mẹ phải coi việc bảo vệ trẻ em trên mạng là ưu tiên hàng đầu
Dạy con kỹ năng bảo vệ bản thân trên mạng là quá trình cha mẹ và nhà trường giúp trẻ nhận diện nội dung độc hại, lừa đảo, bắt nạt, bảo vệ dữ liệu cá nhân, ứng xử có trách nhiệm và biết tìm kiếm sự trợ giúp, để trẻ trở thành công dân số an toàn trong một không gian mạng đầy cơ hội nhưng cũng nhiều nguy cơ. Quan điểm “con còn nhỏ, biết gì mà lo mạng” đã lỗi thời. Trẻ học, chơi, giao tiếp trên môi trường số mỗi ngày, nên nếu người lớn không chủ động dạy, trẻ sẽ tự học từ bạn bè, người lạ và cả những nguồn độc hại. Bảo vệ trẻ em mạng không thể là việc riêng của một gia đình hay một trường học, mà cần sự chung tay của cả xã hội. Nhưng điểm xuất phát vẫn là cha mẹ: hoặc chúng ta dẫn đường, hoặc chúng ta để con tự mò mẫm trong bóng tối.
Trang bị kỹ năng công dân số: không chỉ là biết dùng thiết bị
Nếu cha mẹ vẫn nghĩ “biết mở máy, làm bài online là đủ”, thì đó là cách hiểu rất hẹp về kỹ năng công dân số. Trở thành một công dân số không chỉ là biết sử dụng thiết bị, mà còn là biết tự bảo vệ, ứng xử có trách nhiệm và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần. Trẻ cần được dạy cách tìm kiếm và kiểm chứng thông tin, vì không phải điều gì xuất hiện trên màn hình cũng chính xác. Các em phải biết bảo vệ thông tin cá nhân như họ tên, địa chỉ, số điện thoại, mật khẩu, hình ảnh riêng tư; hiểu rằng chia sẻ bừa bãi là mở cửa cho rủi ro. Sáu kỹ năng nền tảng của một công dân số nhí gồm: chọn lọc và kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện nguy cơ, giao tiếp văn minh, sử dụng công nghệ và AI có trách nhiệm, và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp khi cần. Đây không phải “môn học phụ”, mà là bộ kỹ năng sống còn trong thời đại số.
Giúp con nhận diện nội dung độc hại, lừa đảo và bắt nạt trên mạng
Điều nguy hiểm nhất với trẻ em không phải là nội dung độc hại trẻ nhìn thấy, mà là việc các em không nhận ra đó là độc hại. Môi trường số đặt trẻ trước nguy cơ từ nội dung độc hại, lừa đảo, bắt nạt, xâm hại và lạm dụng công nghệ. Trẻ cần được trang bị kỹ năng nhận diện, phòng tránh lừa đảo và tự bảo vệ mình trên không gian mạng, thay vì chỉ nghe những lời dặn chung chung “cẩn thận nhé”. Cha mẹ nên cùng con phân tích các ví dụ cụ thể: tài khoản giả mạo, đường link đáng ngờ, lời mời kết bạn từ người lạ, những tin nhắn yêu cầu giữ bí mật hoặc gây sợ hãi. Khi gặp nội dung khiến mình sợ hãi, bị đe dọa, bắt nạt, lừa đảo hoặc có dấu hiệu xâm hại, trẻ cần được dạy phải ngừng tương tác, lưu lại bằng chứng cần thiết và báo ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy. Không có kỹ năng này, mọi công cụ kiểm soát của phụ huynh đều chỉ là hàng rào mong manh.
Gia đình và nhà trường: dạy bằng tình huống đời thường, không bằng khẩu hiệu
Nhiều phụ huynh thích ra lệnh hơn là giải thích, và đó là lý do trẻ nghe nhưng không hiểu, thậm chí càng tò mò. Gia đình và nhà trường có vai trò hướng dẫn thông qua các tình huống thực tế gần gũi mà trẻ có thể gặp trong học tập, giao tiếp và giải trí. Một phụ huynh đã dùng video được tạo bằng trí tuệ nhân tạo để giải thích cho con về hình ảnh giả trên mạng, giúp con hiểu công nghệ có thể tạo ra nội dung giống người thật như thế nào. Đây là cách dạy thông minh: dùng ví dụ cụ thể, ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi, thay vì chỉ nói “đừng tin người lạ”. Trường học có lợi thế vì học sinh tiếp xúc với thầy cô hằng ngày, nên có thể thường xuyên cập nhật các tình huống và kỹ năng cần thiết. Gia đình và nhà trường cần chia sẻ gần gũi để các em tiếp nhận kiến thức, nhận diện nguy cơ và biết nhờ ai khi gặp vấn đề. Nếu người lớn không chịu học về công nghệ, sẽ rất khó dạy con sống an toàn trong thế giới số.
Chiến dịch "Không một mình" và thông điệp: con không phải đối diện một mình
Một trong những sai lầm phổ biến của người lớn là kỳ vọng trẻ “tự mạnh mẽ lên” khi gặp vấn đề trên mạng. Thực tế, trẻ cần biết rằng chúng không bao giờ phải đối mặt một mình. Chiến dịch "Không một mình" với thông điệp "Cùng nhau an toàn trực tuyến" đã tiếp cận hàng triệu học sinh, giáo viên và phụ huynh, cho thấy bảo vệ trẻ em mạng là mối quan tâm chung của xã hội. Chiến dịch 2026 mở rộng câu chuyện bằng thông điệp "Kết nối không tổn thương", nhấn mạnh việc trẻ em và thanh thiếu niên không phải tự mình đối mặt khi gặp vấn đề trên môi trường mạng. Đích đến là để mỗi trẻ em khi bước vào không gian mạng đều có kiến thức để tự bảo vệ mình, có kỹ năng để nhận diện nguy cơ, và quan trọng nhất là biết rằng khi gặp khó khăn, các em không bao giờ phải đối mặt một mình. Nếu cha mẹ muốn con an toàn, hãy biến thông điệp đó thành nguyên tắc trong gia đình: con được quyền kể, được quyền sợ, và luôn có người lớn đứng bên cạnh trên hành trình trở thành công dân số an toàn.
