AI hàng không cần bắt đầu từ những bài toán vận hành thật
AI hàng không là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cùng dữ liệu vận hành để hỗ trợ quyết định trong khai thác, bảo dưỡng và xử lý gián đoạn, với mục tiêu nâng độ tin cậy và giảm tác động đến hành khách. Ngày 4/11, tại Triển lãm và Diễn đàn Hàng không Việt Nam, Vietnam Airlines, FPT và Skywise, đơn vị cung cấp dịch vụ số của Airbus, đã trao biên bản hợp tác nghiên cứu ứng dụng AI trong ngành. Đây là hướng đi đáng chú ý vì giá trị của AI không nằm ở lời hứa tự động hóa chung chung, mà ở khả năng giúp hãng nhận biết rủi ro sớm và ra quyết định đúng lúc. Thỏa thuận kết hợp kinh nghiệm khai thác và dữ liệu hàng không của Vietnam Airlines, nền tảng phân tích Skywise cùng năng lực phát triển AI và tích hợp hệ thống của FPT. Ba bên đang đặt công nghệ vào những vấn đề cụ thể mà hãng bay phải giải quyết mỗi ngày.
Bảo dưỡng máy bay: dữ liệu có giá trị khi được kết nối
Bảo dưỡng máy bay thường phải cân bằng giữa tình trạng kỹ thuật, lịch khai thác và khả năng cung ứng phụ tùng. Theo kế hoạch, các bên sẽ nghiên cứu kết hợp dữ liệu Skywise với kế hoạch bảo dưỡng, mức sẵn sàng của phụ tùng và lịch bay để hỗ trợ dự báo, lập kế hoạch kỹ thuật và nâng độ sẵn sàng của tàu bay. Các ứng dụng AI do FPT phát triển cũng được kỳ vọng giúp Vietnam Airlines phát hiện sớm nguy cơ sự cố và chủ động sắp xếp bảo dưỡng. Đây là hướng ứng dụng thực tế hơn việc chạy theo những công cụ AI bắt mắt: nếu dữ liệu đủ chính xác và được cập nhật, chuyên gia có thêm căn cứ để ưu tiên việc cần làm, thay vì chỉ phản ứng sau khi vấn đề phát sinh. Dù vậy, AI nên hỗ trợ chứ không thay thế phán đoán chuyên môn trong các quyết định kỹ thuật liên quan đến an toàn.
Hiệu quả cũng phụ thuộc vào quản trị dữ liệu. Thỏa thuận nêu dữ liệu khai thác thuộc quyền sở hữu của Vietnam Airlines; FPT và Skywise không được dùng dữ liệu này để huấn luyện mô hình AI hay cung cấp cho bên thứ ba nếu chưa có sự chấp thuận của tất cả các bên. Ranh giới đó rất quan trọng: muốn khai thác dữ liệu hàng không lâu dài, các bên cần làm rõ quyền truy cập và cách sử dụng ngay từ đầu.
Từ độ tin cậy đội bay đến chuyến đi ít gián đoạn hơn
Giai đoạn đầu tập trung vào ba hướng: nâng cao độ tin cậy đội tàu bay, hỗ trợ kỹ thuật và bảo dưỡng, và xử lý tình huống gián đoạn khai thác. Với các sự cố làm xáo trộn lịch bay, AI được nghiên cứu để đánh giá phương án điều chỉnh và khôi phục hoạt động dựa trên dữ liệu liên quan. Nếu công cụ giúp đội điều hành nhìn rõ lựa chọn nhanh hơn, hãng có thể hạn chế ảnh hưởng dây chuyền và giảm bất tiện cho hành khách. Đây là lợi ích dễ nhận thấy nhất với người đi máy bay: không phải bản thân AI, mà là khả năng giảm thời gian chờ và giúp lịch trình ít bị xáo trộn. Tuy nhiên, kết quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng tích hợp với hệ thống hiện có và việc nhân viên có thể kiểm tra, vận dụng khuyến nghị của AI trong tình huống thực tế.
Bước tiếp theo là kiểm chứng, không chỉ công bố ý tưởng
Ba bên dự kiến tổ chức hội thảo chuyên đề để xác định nhu cầu thực tế, yêu cầu dữ liệu và tiêu chí đánh giá hiệu quả; đồng thời xem xét phối hợp thành lập trung tâm nghiên cứu AI hàng không với chuyên gia kỹ thuật, bảo dưỡng, công nghệ thông tin và dữ liệu. Các bên dự kiến chọn tối đa bốn bài toán tiềm năng để đánh giá và ưu tiên triển khai. Cách tiếp cận này hợp lý: nên chứng minh tác động qua những trường hợp có thể đo lường trước khi mở rộng. Thỏa thuận cũng mở ra khả năng phát triển dịch vụ, giải pháp số và nghiên cứu AI chuyên biệt cho ngành hàng không, thay vì chỉ áp dụng công cụ đại trà. Với Vietnam Airlines FPT và Skywise, thước đo thành công không phải số mô hình được xây dựng, mà là độ tin cậy đội bay, kế hoạch bảo dưỡng và khả năng khôi phục khai thác có được cải thiện hay không.
