An Cung giả: từ “thần dược” truyền miệng đến cái bẫy sức khỏe
An Cung giả là những viên hoàn được làm nhái theo các sản phẩm mang tên An cung ngưu hoàng hoàn, bị thổi phồng như thần dược phòng ngừa đột quỵ nhưng thực chất có thể chỉ chứa bột mì, hóa chất, không rõ nguồn gốc, khiến người dùng vừa mất tiền, vừa đánh mất thời gian vàng cấp cứu khi đột quỵ xảy ra.
Việc cơ quan chức năng phát hiện đường dây sản xuất, buôn bán viên An Cung giả với 10.000 hộp thành phẩm và khoảng 300 kg viên hoàn, tương đương hơn 1 triệu viên, cho thấy mức độ tràn lan đáng báo động. Đáng nói hơn, các đối tượng chỉ tốn khoảng 105.000 đồng chi phí để làm một hộp nhưng bán ra gần 3 triệu đồng, lợi nhuận gấp gần 30 lần, dựa trên nỗi sợ đột quỵ của người dân. Về bản chất, đây không phải câu chuyện mua nhầm thực phẩm chức năng đắt đỏ, mà là một vấn đề an ninh sức khỏe cộng đồng: người bệnh bị lừa về cả tiền bạc lẫn niềm tin vào một “bảo bối” không có chứng cứ.
Nguy hiểm kép: mất tiền, mất luôn “giờ vàng” cấp cứu đột quỵ
Cốt lõi của vấn đề không nằm ở giá gần 3 triệu đồng một hộp An Cung giả, mà ở cái giá vô hình: thời gian cấp cứu bị đánh cắp. Nhiều người bỏ hàng triệu đồng mua An Cung với hy vọng phòng ngừa, hỗ trợ điều trị đột quỵ, nhưng có thể mất cả tiền lẫn thời gian vàng cấp cứu. Khi xuất hiện dấu hiệu méo miệng, yếu liệt, nói khó, thay vì gọi cấp cứu ngay, một số gia đình lại loay hoay tìm viên An Cung, ép người bệnh uống rồi ngồi chờ xem có đỡ hay không.
Theo các bác sĩ chuyên về bệnh mạch máu não, thời gian vàng để can thiệp tái thông mạch máu cho bệnh nhân đột quỵ não tốt nhất là trong 3–4,5 giờ đầu từ khi khởi phát triệu chứng, bất kỳ trì hoãn nào cũng làm giảm cơ hội phục hồi. Tệ hơn, việc tự ý cho người nghi đột quỵ uống thuốc còn tiềm ẩn rủi ro sặc đường thở rất nguy hiểm. Cứu người bằng An Cung trong tình huống này không khác gì khóa cửa nhà rồi ném chìa khóa đi khi đang cháy: vừa vô ích, vừa gia tăng tổn hại.
Vì sao An Cung không phải thuốc phòng ngừa hay điều trị đột quỵ
Điểm nguy hiểm nhất của ảo tưởng An Cung không phải ở viên An Cung giả, mà là ở niềm tin rằng bất kỳ dạng An Cung nào cũng có thể phòng ngừa đột quỵ. PGS.TS Nguyễn Huy Thắng, Phó chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, cho biết đây là một bài thuốc cổ truyền, nhiều nơi tự đưa ra công thức riêng, ngay cả ở Trung Quốc cũng khó xác định ai nắm công thức gốc. Hiệu quả và độ an toàn trong điều trị đột quỵ đến nay “gần như không có câu trả lời rõ ràng”.
Đột quỵ có nhiều thể: nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch, cơ chế bệnh sinh khác nhau đòi hỏi hướng điều trị hoàn toàn khác. Việc dùng chung một viên An Cung cho mọi trường hợp là thiếu cơ sở. Điều trị đột quỵ hiện đại dựa trên y học chứng cứ, nghĩa là phương pháp phải có nghiên cứu chứng minh lợi ích và độ an toàn, phù hợp từng thể bệnh. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cũng khẳng định An cung ngưu hoàng không phải “thần dược”, không thể dùng tùy tiện, càng không phải thuốc dự phòng kiểu “3 tháng uống một viên” như lời đồn.
Ai đang trở thành nạn nhân của viên An Cung giả?
Thực tế đáng buồn là những người dễ trở thành nạn nhân của viên An Cung giả lại chính là nhóm có nguy cơ cao nhất với đột quỵ. Theo cơ quan điều tra, người tìm mua sản phẩm phần lớn là người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, với mong muốn phòng ngừa các nguy cơ sức khỏe. Họ bị bao vây bởi quảng cáo với những cụm từ như “viên uống chống đột quỵ”, “thuốc phòng đột quỵ” trên mạng xã hội.
Một số người bán thậm chí khuyên gia đình dự trữ sẵn để cho người thân uống ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ. Đây là lời khuyên nguy hiểm, đánh tráo khái niệm giữa hỗ trợ sức khỏe chung với can thiệp cấp cứu chuyên môn. Trong bối cảnh trên thị trường có nhiều sản phẩm mang tên An cung ngưu hoàng hoàn với nguồn gốc Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam, thành phần và công thức khác nhau, người bệnh gần như không thể tự xác định tính an toàn và nguồn gốc. Niềm tin mù quáng vào một viên hoàn “bí truyền” đang biến những người yếu thế thành mục tiêu của cả kẻ sản xuất hàng giả lẫn tin đồn sai lệch.
Phòng ngừa đột quỵ đúng cách: bỏ ảo tưởng, bám vào y học chứng cứ
Nếu muốn phòng ngừa đột quỵ nghiêm túc, việc đầu tiên cần làm là gạt An Cung ra khỏi vị trí “bảo bối cứu mạng”. Với bệnh nhân đột quỵ, thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: ngay khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, cần gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ sớm nhất có thể. PGS.TS Nguyễn Huy Thắng khuyến nghị gia đình phải ưu tiên đưa bệnh nhân đến bệnh viện để được đánh giá và điều trị kịp thời, thay vì chờ đợi tác dụng của những sản phẩm chưa có bằng chứng rõ ràng.
Về phòng ngừa lâu dài, thay vì đặt kỳ vọng vào một sản phẩm được quảng cáo có khả năng “phòng đột quỵ”, các bác sĩ khuyến cáo người dân cần tập trung kiểm soát các yếu tố nguy cơ đã được khẳng định như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch, kết hợp chế độ ăn hợp lý, vận động thường xuyên và lối sống lành mạnh. Kiểm soát tốt bệnh nền, tuân thủ điều trị là “bảo hiểm” đáng tin cậy hơn bất kỳ viên An Cung giả nào. Cảnh báo sức khỏe lúc này phải rõ ràng: đừng đánh đổi mạng sống bằng một viên hoàn không có chứng cứ.
