Bốn thói quen nhỏ, không phải công thức sống thọ
Thói quen sống khỏe là những hoạt động vừa sức, được lặp lại đều đặn để hỗ trợ khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày, chứ không phải lời hứa kéo dài tuổi thọ. Bác sĩ phẫu thuật thần kinh Lin Hsin-jung, Giám đốc Bệnh viện Hualien Tzu Chi, đã ngoài 70 tuổi nhưng vẫn đi đứng vững vàng, nhanh nhẹn và minh mẫn sau gần 50 năm làm nghề y. Ông chia sẻ bốn việc duy trì mỗi ngày: squat, bước chéo tay với đầu gối, đi bộ bước dài và hát to. Điều đáng học hỏi không phải là bắt chước nguyên xi lịch tập của một bác sĩ, mà là nhận ra vận động có thể được chia nhỏ và đưa vào nếp sống. Những hoạt động này không cần thiết bị chuyên dụng, có thể làm tại nhà và điều chỉnh theo thể trạng.
Ba cách vận động có thể lồng vào sinh hoạt
Squat tập trung vào sức mạnh đôi chân, vốn cần thiết khi đứng lên, ngồi xuống và đi lại. Người mới bắt đầu có thể đứng lên rồi ngồi xuống từ một chiếc ghế chắc chắn, thay vì cố hạ người sâu. Hãy giữ lưng tương đối thẳng, đưa hông ra sau và đứng lên có kiểm soát. Động tác bước chéo cũng không cần không gian rộng: chạm tay phải vào đầu gối trái rồi đổi bên. Có thể tập chậm, ngồi trên ghế nếu đứng không vững, hoặc đứng cạnh điểm tựa chắc chắn. Thói quen thứ ba là đi bộ với bước dài, chủ động nhấc chân ở nơi bằng phẳng; nếu ở trong nhà, có thể mô phỏng bằng cách bước cao tại chỗ. Đây là những hoạt động tại nhà dễ chen vào buổi sáng hoặc quãng nghỉ trong ngày. Bắt đầu ít, ưu tiên an toàn và tăng dần theo khả năng sẽ thực tế hơn cố đạt số lần lớn.
Hát to có ích, nhưng không thay thế thăm khám
Thói quen thứ tư nghe ít giống bài tập: hát to, phát âm rõ ràng để rèn giọng và các cơ liên quan đến phát âm. Với sức khỏe tuổi già, đây là gợi ý dễ thử tại nhà, nhưng cần giữ kỳ vọng đúng mức. Hát không được chứng minh là cách ngăn hoàn toàn nghẹn, sặc hay viêm phổi do hít sặc. Nếu thường xuyên ho hoặc sặc khi ăn uống, giọng thay đổi hay thấy khó nuốt, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì dựa vào luyện giọng. Tương tự, người có tiền sử té ngã, đau khớp hoặc bệnh ảnh hưởng vận động nên hỏi ý kiến chuyên môn trước khi tập. Người mắc bệnh mạn tính, nhất là có vấn đề tim mạch, thăng bằng, cột sống hoặc khớp, cũng nên trao đổi với bác sĩ. Dừng tập nếu chóng mặt, tức ngực, khó thở hoặc đau bất thường.
Đều đặn quan trọng hơn tập thật nhiều
Câu chuyện của Lin là lời gợi ý cá nhân, không phải bằng chứng rằng bốn thói quen sẽ giữ mọi người trẻ lâu hay bảo đảm sống thọ. Hiệu quả vận động còn tùy sức khỏe nền, mức độ hoạt động, dinh dưỡng, giấc ngủ và nhiều yếu tố khác. Một ví dụ khác về chăm sóc lâu dài là danh y Đặng Thiết Đào (1916–2019), giáo sư trọn đời của Đại học Trung y dược Quảng Châu, người có hơn 80 năm hành nghề y học cổ truyền. Ông tập Bát đoạn cẩm, bài dưỡng sinh gồm tám động tác, đồng thời duy trì sinh hoạt điều độ. Điều đáng rút ra không phải chọn một bài tập thần kỳ, mà là xây dựng nếp vận động phù hợp và chăm sóc sức khỏe toàn diện. Với người cao tuổi, mục tiêu nên là duy trì hoạt động an toàn, đều đặn, vừa sức; thể dục cũng không thay thế thuốc điều trị bệnh mạn tính.
