Tiến độ đáng kể, nhưng chưa thể xem là đã về đích
Chuẩn hóa dữ liệu đất đai là quá trình xây dựng và hoàn thiện hồ sơ số cho từng thửa đất, bảo đảm thông tin chính xác, đầy đủ, sạch và được cập nhật để có thể kết nối, khai thác. Đây không chỉ là việc số hóa giấy tờ: dữ liệu còn phải khớp giữa hồ sơ địa chính, thông tin người sử dụng và các hệ thống liên quan. Theo báo cáo ngày 29/10 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến 28/10/2026, cả nước có hơn 105,19 triệu thửa đất; trong đó 55.650.555 thửa đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”. Con số này cho thấy tiến độ đã tăng tốc, nhưng tỷ lệ hoàn thành không thể che khuất quy mô phần việc còn lại. Gần 50 triệu thửa vẫn cần được xây dựng hoặc chuẩn hóa, nên gọi đây là một chiến dịch đã hoàn tất sẽ là quá sớm.
Trong kỳ báo cáo, số thửa đạt tiêu chí tăng hơn 7,88 triệu; tổng số thửa đã có cơ sở dữ liệu đạt hơn 70,3 triệu, tương đương hơn 66,8% tổng số. Tuy vậy, mới có hơn 43,16 triệu thửa được đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Khoảng cách giữa dữ liệu đã được lập và dữ liệu đạt chuẩn, kết nối được cho thấy thước đo tiến độ không nên dừng ở số hóa hồ sơ. Giá trị của dữ liệu đất đai chỉ được phát huy khi thông tin chính xác, thống nhất và có thể phục vụ nghiệp vụ thực tế.
Gần 50 triệu thửa gồm hai bài toán khác nhau
Phần tồn đọng toàn quốc không phải một khối đồng nhất. Có 14.651.846 thửa đã có dữ liệu nhưng chưa đáp ứng đủ tiêu chí; thêm 34.894.020 thửa chưa được xây dựng cơ sở dữ liệu. Nhóm thứ nhất cần được đối soát, bổ sung và làm sạch; nhóm thứ hai đòi hỏi khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính rồi mới hình thành dữ liệu số. Gộp cả hai thành một con số gần 50 triệu dễ tạo cảm giác công việc chỉ là hiệu chỉnh hồ sơ, trong khi một phần lớn còn phải xây dựng từ đầu. Đây là lý do tiến độ có thể tăng nhanh ở nơi hồ sơ sẵn có nhưng chậm tại các khu vực chưa có bản đồ hoặc địa hình, điều kiện thi công phức tạp.
Khó khăn không chỉ nằm ở kỹ thuật đo đạc. Nhiều hồ sơ chưa xác thực được chủ sử dụng; có trường hợp người đứng tên đã mất nhưng thủ tục thừa kế chưa hoàn thành, hoặc lịch sử sử dụng đất và biến động qua nhiều thời kỳ khó đối chiếu. Vì vậy, chuẩn hóa dữ liệu đất đai cần sự phối hợp giữa cơ quan đăng ký, chính quyền cơ sở và lực lượng xác minh thông tin, chứ không thể giải quyết bằng một đợt nhập liệu tập trung. Bộ cũng đang nâng cấp hệ thống, phần mềm để dữ liệu địa phương có thể đồng bộ lên Trung ương, một khâu thiết yếu nhưng không thay thế việc xử lý hồ sơ gốc.
Lâm Đồng cho thấy áp lực của phần việc tại địa phương
Quy mô toàn quốc trở nên cụ thể hơn khi đặt cạnh Lâm Đồng: đến cuối tháng 10/2026, tỉnh còn hơn 1,17 triệu thửa đất Nhóm 2 cần làm sạch, chuẩn hóa. Khoảng 270.000 trường hợp có thông tin chủ sử dụng chưa đạt yêu cầu đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; gần 653.000 thửa chưa hoàn thành xử lý hồ sơ quét theo chỉ tiêu. Đây là những dạng tồn đọng khác nhau, đòi hỏi vừa xác minh con người, vừa hoàn thiện tài liệu. Sáu chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai còn gần 522.000 thửa cần xử lý, tương đương khoảng 44,5% số thửa Nhóm 2 toàn tỉnh. Riêng Đức Trọng còn hơn 127.300 thửa, cao nhất trong các chi nhánh được nêu.
Ngày 3/11, UBND tỉnh yêu cầu sở, ngành và địa phương khẩn trương đẩy nhanh việc xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu; các chỉ tiêu được giao phải hoàn thành trong tháng 11/2026. Tỉnh cũng yêu cầu ưu tiên nơi tồn đọng lớn, xác minh thông tin thiếu hoặc sai lệch, đồng thời bổ sung nhân lực, kinh phí, hạ tầng và phần mềm. Việc người đứng đầu địa phương chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng là cần thiết, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ hồ sơ khó và phối hợp liên ngành. Một hạn chót hành chính chỉ có ý nghĩa nếu dữ liệu được kiểm tra, không phải hoàn thành bằng cách đẩy số lượng lên trước chất lượng.
Lộ trình phải gắn với khả năng sử dụng dữ liệu
Trong những tháng cuối năm 2026, Bộ xác định ưu tiên hoàn thiện toàn bộ 14,65 triệu thửa đã có dữ liệu nhưng chưa đạt chuẩn; các địa phương dự kiến xây dựng mới cơ sở dữ liệu cho gần 2,79 triệu thửa trong năm. Sang năm 2027, kế hoạch tiếp tục khảo sát, đo đạc, lập bản đồ và xây dựng dữ liệu cho hơn 32,1 triệu thửa còn lại. Lộ trình này phân biệt đúng hai nhóm việc, nhưng khối lượng lớn và điều kiện thực địa khó khăn khiến tiến độ không thể chỉ dựa vào chỉ tiêu giao xuống. Cần theo dõi đồng thời số thửa hoàn tất, mức độ đối soát và khả năng đồng bộ giữa các hệ thống.
Với người dân, dữ liệu chuẩn có thể hỗ trợ giải quyết thủ tục công chứng, đất đai và thuế; thông tin thống nhất cũng là nền tảng cho kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và hiển thị trên VNeID. Vì thế, phần việc tồn đọng không phải câu chuyện riêng của cơ quan quản lý: hồ sơ chưa đúng hoặc chưa được xác thực có thể cản trở việc khai thác dữ liệu trong các giao dịch, thủ tục thường ngày. Hơn 55 triệu thửa đạt chuẩn là bước tiến đáng ghi nhận, nhưng gần 50 triệu thửa còn lại mới là phép thử về chất lượng thực thi. Chỉ khi hoàn thành cả việc làm sạch dữ liệu cũ lẫn xây dựng dữ liệu mới, mục tiêu số hóa đất đai mới có ý nghĩa trọn vẹn.
