Xác thực sinh trắc học không còn là “lá chắn thép” tuyệt đối
Xác thực sinh trắc học là phương thức dùng đặc điểm sinh học như khuôn mặt, vân tay, giọng nói để cho phép truy cập dịch vụ số, đặc biệt trong ngân hàng và viễn thông, nhưng phương thức này đang bị tội phạm lợi dụng kết hợp công nghệ deepfake và phần mềm độc hại để đánh lừa hệ thống, khiến người dùng tưởng mình an toàn trong khi nguy cơ mất tiền, mất dữ liệu lại tăng lên từng ngày. Theo cơ quan công an, đây là nguy cơ lớn đe dọa an toàn thông tin, tài sản của người dân và hoạt động của hệ thống tài chính, ngân hàng. Nói cách khác, khuôn mặt và CCCD số đã trở thành mục tiêu tấn công mới thay cho mật khẩu. Nếu bạn vẫn vô tư lưu ảnh chân dung, chụp CCCD và chia sẻ lên mạng xã hội, bạn đang tiếp tay cho tội phạm tạo ra deepfake ngân hàng nhắm thẳng vào chính mình.
Deepfake ngân hàng: Khi phần mềm chiếm quyền camera biến ảnh tĩnh thành “bạn”
Vấn đề không chỉ là deepfake ở dạng video giả mạo; mối đe dọa lớn hơn là phần mềm chuyên dụng chiếm quyền điều khiển thiết bị của bạn và can thiệp thẳng vào camera điện thoại. Theo tài liệu điều tra, một ổ nhóm tội phạm công nghệ cao đã dùng công cụ có khả năng điều hướng, chiếm quyền điều khiển thiết bị điện tử, rồi thay thế hình ảnh xác thực trực tiếp bằng ảnh chân dung có sẵn của chủ tài khoản lưu trong máy. Khi hệ thống ngân hàng yêu cầu xác thực sinh trắc học bằng nhận diện khuôn mặt, phần mềm này “nhét” ảnh sẵn có vào luồng camera, đánh lừa hệ thống bảo mật nhiều lớp để kích hoạt và dùng hàng loạt tài khoản ngân hàng cho đánh bạc, rửa tiền, quảng cáo trái phép. Câu chuyện này cho thấy: nếu bạn coi dữ liệu khuôn mặt trên điện thoại chỉ là ảnh bình thường, bạn đã đánh giá thấp giá trị và rủi ro của nó.
Khóa SIM xác thực: Lớp bảo vệ mới nhưng cũng là mặt trận mới
Quy định yêu cầu xác thực sinh trắc học khi chuyển SIM sang điện thoại khác là một bước đi đúng, vì nó chặn kẻ gian dùng SIM để nhận mã OTP, truy cập tài khoản ngân hàng, mạng xã hội hoặc thực hiện gian lận, lừa đảo. Theo Thông tư 08/2026/TT-BKHCN, khi SIM được chuyển sang thiết bị khác, chủ thuê bao phải xác thực lại bằng khuôn mặt trong vòng 2 giờ, nếu không sẽ có nguy cơ bị khóa và thu hồi số. Sau 2 giờ, thuê bao có thể bị khóa 1 chiều; sau 30 ngày bị khóa 2 chiều; thêm 5 ngày nữa nhà mạng sẽ thanh lý hợp đồng và thu hồi số thuê bao. Đây là lớp phòng tuyến quan trọng, nhưng cũng mở ra một mặt trận mới: nếu tội phạm sở hữu dữ liệu sinh trắc và công cụ deepfake, chúng có thể tìm cách qua mặt khâu khóa SIM xác thực để chiếm quyền thuê bao, từ đó chiếm luôn tài khoản ngân hàng gắn với số điện thoại.
CCCD gắn chip: Đừng biến dữ liệu sinh trắc thành “mồi ngon” trên mạng xã hội
Trong khi ngân hàng và nhà mạng tăng lớp bảo vệ, nhiều người lại vô tư phá vỡ an toàn CCCD số của chính mình. Trên các nền tảng mạng xã hội, đang có xu hướng quay cận cảnh hoặc khoe hình ảnh CCCD gắn chip để “bắt trend”, xác thực danh tính hoặc tham gia thử thách. Không ít người để lộ đầy đủ họ tên, số định danh, ngày sinh, mã QR, ảnh chân dung và các thông tin khác trên CCCD, một hành vi tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thông tin. Chỉ với một ảnh hoặc video rõ nét, kẻ xấu có thể thu thập thông tin để giả mạo danh tính, mở tài khoản ngân hàng, vay tiền, thực hiện lừa đảo hoặc các vi phạm pháp luật khác. Ở kỷ nguyên deepfake ngân hàng, mỗi lần bạn giơ CCCD trước camera để khoe, bạn không “khoe cho vui”, bạn đang tặng miễn phí bộ dữ liệu sinh trắc học hoàn chỉnh cho tội phạm.
Làm gì để bảo vệ dữ liệu khuôn mặt và tài sản số của bạn?
Muốn bảo vệ dữ liệu khuôn mặt, bạn phải thay đổi thói quen số, không chỉ trông chờ ngân hàng hay nhà mạng. Cơ quan công an đã khuyến cáo người dân tuyệt đối không mua bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng, căn cước công dân hoặc thông tin cá nhân dưới bất kỳ hình thức nào. Bạn cần tránh tải ứng dụng, phần mềm, công cụ không rõ nguồn gốc ngoài kho chính thống, vì đây có thể là phương tiện chiếm quyền thiết bị và đánh cắp dữ liệu cá nhân, tài sản. Hãy thường xuyên cập nhật hệ điều hành, ứng dụng ngân hàng; chú ý dấu hiệu bất thường như camera tự bật, máy nóng, pin hao nhanh để kiểm tra và xử lý kịp thời. Khi chuyển SIM sang máy mới, hãy xác thực ngay để tránh bị khóa và gián đoạn liên lạc. Kết luận rõ ràng: trong thời đại xác thực sinh trắc học, mỗi người phải coi khuôn mặt và CCCD số như chìa khóa két sắt, không để lộ, không chia sẻ tùy tiện, và luôn cảnh giác với mọi yêu cầu truy cập camera hay ảnh chân dung.
