Dịch hạch thể phổi: vì sao đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất trong họ dịch hạch?
Dịch hạch thể phổi là thể bệnh mà vi khuẩn Yersinia pestis tấn công trực tiếp vào phổi, gây viêm phổi cấp tính với thời gian ủ bệnh rất ngắn, có khả năng lây từ người sang người qua giọt bắn đường hô hấp và có thể gây tử vong chỉ trong vòng một ngày nếu không được điều trị kịp thời bằng kháng sinh phù hợp. Đây không phải là căn bệnh cổ tích bước ra từ lịch sử mà là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm vẫn tồn tại trong tự nhiên, đặc biệt ở các ổ dịch trên động vật có vú nhỏ và bọ chét. Khi ca tử vong của nữ kỹ thuật viên trẻ tại một viện nghiên cứu chống dịch hạch ở Nga được ghi nhận ngày 2/10 với chẩn đoán viêm phổi nặng, câu hỏi đầu tiên mà giới y tế công cộng đặt ra là: chúng ta có đang đối mặt với dịch hạch thể phổi hay không?
Ca tử vong của kỹ thuật viên ở Irkutsk: phòng thí nghiệm không bao giờ là nơi "an toàn tuyệt đối"
Ngày 2/10, Darya Shipilova, 28 tuổi, kỹ thuật viên tại Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Siberia và Viễn Đông ở vùng Irkutsk, Nga, tử vong sau khi nhập viện vì viêm phổi nghiêm trọng. Một số nguồn tin địa phương nói cô có thể vô tình làm vỡ ống nghiệm chứa vi khuẩn gây dịch hạch ngày 25/9, sau đó đổ bệnh và được đưa đi cấp cứu ngày 29/9, nhưng chi tiết này chưa được cơ quan chức năng xác nhận. Điều đã rõ ràng là: làm việc với tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm luôn mang theo rủi ro nội tại. Khi một người trẻ, khỏe, tiếp xúc thường xuyên với vi khuẩn Yersinia pestis bị viêm phổi nặng rồi tử vong nhanh chóng, cộng đồng có lý do chính đáng để đặt câu hỏi về an toàn sinh học trong phòng thí nghiệm. Câu trả lời thận trọng từ phía Nga – chẩn đoán “viêm phổi chưa rõ căn nguyên” và phủ nhận tai nạn với ống nghiệm – chỉ càng cho thấy khoảng trống thông tin mà công chúng đang phải đối mặt.
Gần 200 người được theo dõi: bài kiểm tra năng lực kiểm soát lây nhiễm sau bóng đen COVID-19
Dù Nga chưa xác nhận đây là ca dịch hạch thể phổi, phản ứng y tế đã cho thấy mức độ nghiêm túc của tình huống: khoảng 200 người có khả năng từng tiếp xúc với Shipilova được đưa vào diện theo dõi hoặc cách ly y tế, trong đó công tác giám sát đã hoàn tất khoảng 60%. Đây là con số không nhỏ, phản ánh quãng đường tiếp xúc rộng mà một ca bệnh nghi ngờ có thể tạo ra ngay cả khi xuất phát từ phòng thí nghiệm. Một phát biểu đáng chú ý là đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới rằng nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng tại thành phố xảy ra vụ việc ở mức trung bình đến thấp, đối với toàn nước Nga ở mức thấp và đối với khu vực châu Âu ở mức rất thấp. Nói cách khác, hệ thống phòng chống dịch bệnh đã học được bài học từ COVID-19: truy vết sớm, theo dõi chặt và trao đổi thông tin quốc tế ngay cả khi chưa có bằng chứng về bùng phát dịch lớn.
Dịch hạch thể phổi khác gì COVID-19 và các bệnh viêm phổi khác?
Sự việc ở Irkutsk lập tức khiến nhiều người liên tưởng đến những ngày đầu của COVID-19: một ca viêm phổi nặng không rõ nguyên nhân, phòng thí nghiệm, thông tin mập mờ và hơn trăm người bị theo dõi. Nhưng dịch hạch thể phổi không phải là "COVID thứ hai". Về cơ chế, dịch hạch có ba thể bệnh, trong đó thể phổi nguy hiểm nhất vì vi khuẩn gây bệnh xâm nhập thẳng vào nhu mô phổi và có thể lây qua giọt bắn khi tiếp xúc gần. Thời gian ủ bệnh của dịch hạch thể phổi thường ngắn, diễn tiến nhanh và WHO cảnh báo có thể gây tử vong trong vòng 18–24 giờ sau khởi phát nếu không điều trị. Đổi lại, vi khuẩn này vẫn còn nhạy với nhiều loại kháng sinh; nếu được phát hiện sớm và điều trị dịch hạch kịp thời, tiên lượng thường tốt hơn nhiều so với những thời kỳ "Cái chết Đen" từng ám ảnh châu Âu.
Bài học phòng chống dịch bệnh cho người dân: cảnh giác, không hoảng loạn
Điều quan trọng đối với người dân không phải là chạy theo các thuyết âm mưu về "đại dịch mới", mà là hiểu đúng nguy cơ và biết cách bảo vệ mình. Với đa số, nguy cơ mắc dịch hạch rất thấp nếu không sống hoặc đi tới khu vực có ổ dịch tự nhiên và không tiếp xúc với nguồn lây. WHO khuyến cáo khi ở nơi dịch hạch lưu hành, cần tránh tiếp xúc với động vật gặm nhấm chết hoặc bệnh, hạn chế bị bọ chét đốt và không tiếp xúc trực tiếp với mô hay dịch cơ thể động vật nghi nhiễm bệnh – những nguyên tắc phòng chống dịch bệnh cơ bản mà ai cũng nên ghi nhớ. Thêm vào đó, việc cập nhật thông tin từ nguồn chính thống thay vì mạng xã hội là cách thiết thực để giảm hoang mang. Dịch hạch thể phổi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, nhưng hiện nay có thể điều trị hiệu quả bằng kháng sinh nếu được phát hiện sớm; vì thế, điều đáng sợ nhất không phải là bản thân vi khuẩn, mà là sự chậm trễ và thiếu minh bạch trong ứng phó y tế.
