Đột quỵ ở người trẻ: Khi “sống ngoan” vẫn gục ngã
Đột quỵ ở người trẻ là tình trạng dòng máu lên não bị tắc nghẽn hoặc vỡ mạch đột ngột ở người dưới hoặc trung niên, thường vẫn đang lao động, khiến một vùng não thiếu oxy, gây yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, thậm chí tử vong dù trước đó họ có thể cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.
Câu chuyện người đàn ông ngoài 40 tuổi, không hút thuốc, không uống rượu, đi ngủ đều đặn lúc 23h nhưng vẫn bất ngờ đột quỵ là lời cảnh tỉnh cho bất kỳ ai tin rằng “sống điều độ là miễn nhiễm bệnh tật”. Bác sĩ Hoàng Chí Khải nhấn mạnh lối sống lành mạnh chỉ giúp giảm nguy cơ, chứ không xóa sạch khả năng đột quỵ, nhất là khi tồn tại tăng huyết áp tiềm ẩn, mỡ máu cao hoặc bệnh tim chưa được phát hiện.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2021 có khoảng 11,9 triệu ca đột quỵ mới trên toàn cầu và cứ 4 người trưởng thành thì có một người có nguy cơ trải qua đột quỵ trong đời. Con số này đủ để nói rằng “trẻ, khỏe, sống ngoan” không phải là lá bùa hộ mệnh.
Những kẻ giấu mặt: tăng huyết áp tiềm ẩn, mỡ máu cao và bệnh tim
Điều nguy hiểm nhất của tăng huyết áp tiềm ẩn, mỡ máu cao và nhiều bệnh tim mạch là chúng có thể âm thầm phá hủy mạch máu trong nhiều năm mà không gây ra bất kỳ triệu chứng rõ rệt nào, khiến người trẻ chủ quan vì nghĩ mình vẫn khỏe, vẫn làm việc bình thường nên không đi khám.
Các bác sĩ chỉ ra rằng tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường là những yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ. Chúng làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa, cản trở lưu thông máu lên não trong thời gian dài mà người bệnh không hề hay biết. Ở người trẻ, đột quỵ còn liên quan đến bất thường cấu trúc tim, mạch máu, rối loạn đông máu và một số bệnh tự miễn.
Đáng lo hơn, rung nhĩ và các bệnh lý tim mạch khác có thể tạo cục máu đông, trôi lên não gây tắc mạch. Đây là lý do những người tưởng như “không bệnh” vẫn có thể ngã quỵ trong tích tắc. Nếu bạn chưa từng đo huyết áp, kiểm tra đường huyết, mỡ máu, thì cảm giác “mình khỏe” chỉ là niềm tin, không phải bằng chứng.
Điều hòa 18 độ và những thói quen cực đoan kích hoạt biến cố tim mạch
Thói quen bật điều hòa 18 độ C, trùm chăn kín người, ngủ mê mệt nghe có vẻ “sướng”, nhưng với hệ tim mạch, đó là một bài kiểm tra khắc nghiệt, nhất là trong giai đoạn giao mùa khi cơ thể phải liên tục thích nghi với thay đổi nhiệt độ.
Tiến sĩ Tạ Quang Thành cho biết, sử dụng điều hòa không phù hợp có thể làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành, suy tim hoặc từng đột quỵ. Ông nhấn mạnh điều hòa không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ trong mọi trường hợp, nhưng nhiệt độ quá lạnh hoặc quá nóng, thay đổi đột ngột, mất nước và bệnh nền mới là “kíp nổ” nguy hiểm.
Không khí lạnh khiến mạch máu co lại, huyết áp tăng, tim phải làm việc nhiều hơn. Ngược lại, nóng ẩm và mất nước làm tim đập nhanh, huyết áp dao động, máu cô đặc. Khi những biến động này gặp sẵn tăng huyết áp tiềm ẩn hoặc mỡ máu cao, nguy cơ đột quỵ ở người trẻ hay nhồi máu cơ tim tăng vọt. Nói cách khác, thói quen cực đoan là mồi lửa, còn bệnh nền âm thầm là thùng xăng đã đặt sẵn.
Đừng chờ đột quỵ mới sợ: tầm soát sức khỏe định kỳ là “bảo hiểm” rẻ nhất
Nếu chỉ dựa vào việc ngủ đủ, không rượu bia, không hút thuốc để tin rằng mình an toàn, bạn đang đánh cược với những bệnh lý tiềm ẩn mà mắt thường không nhìn thấy. Lối sống lành mạnh là cần, nhưng không đủ để phòng chống bệnh tim và đột quỵ.
Các bác sĩ khuyến cáo người trưởng thành nên kiểm tra huyết áp, đường huyết và mỡ máu định kỳ, đồng thời trao đổi với bác sĩ về yếu tố nguy cơ cá nhân. Lối sống lành mạnh phải đi kèm khám sức khỏe định kỳ để phát hiện và kiểm soát bất thường tiềm ẩn. Tùy từng người, bác sĩ có thể chỉ định thêm điện tâm đồ, siêu âm mạch máu… để đánh giá nguy cơ phòng chống bệnh tim một cách chủ động.
Song song tầm soát sức khỏe định kỳ, hãy duy trì chế độ ăn cân đối, vận động thường xuyên, ngủ đủ, không hút thuốc, hạn chế rượu bia để bảo vệ tim mạch. Quan trọng hơn, đừng bỏ qua các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, chóng mặt, đau ngực, khó thở; đó là tín hiệu cấp cứu, không phải chuyện “nghỉ ngơi là khỏi”. Kết luận đơn giản: sống lành mạnh là nền, tầm soát mới là khóa cửa chắc chắn trước khi đột quỵ gõ cửa.
