Ẩm thực dân tộc kinh doanh: khi bản sắc trở thành lợi thế cạnh tranh
Ẩm thực dân tộc kinh doanh là cách người trẻ dùng món ăn, nguyên liệu và câu chuyện bản địa để xây dựng mô hình tạo thu nhập, gắn với bảo tồn văn hóa ẩm thực, du lịch trải nghiệm và thương hiệu số, biến những bữa cơm thường ngày thành sản phẩm có giá trị trên thị trường hiện đại. Thực tế ở Tây Nguyên và các vùng đặc sản vùng miền cho thấy: giữ nguyên căn cốt văn hóa không làm kinh doanh kém hiện đại, mà ngược lại, trở thành lợi thế khác biệt trước một thị trường đồ ăn ngày càng đồng dạng. Vấn đề không còn là chuyện “có nên” kinh doanh từ món truyền thống, mà là “làm thế nào” để kinh doanh giúp đời sống buôn làng tốt hơn mà bản sắc vẫn nguyên vẹn.
Từ gian bếp Ê đê đến du lịch ẩm thực Tây Nguyên
Trong gian bếp nhỏ ở buôn Niêng 2, H’Yip Niê bận rộn với lá mì, rau rừng, cà đắng, hoa chuối, ớt xiêm, sả để nấu những món Ê đê theo bí quyết gia truyền. Từ những bữa ăn gia đình với đu đủ giã chua cay, chị quyết định mở quán cơm ẩm thực đồng bào Ê đê, đáp lại nhu cầu ngày càng tăng của người dân và khách du lịch muốn thưởng thức món ăn truyền thống. Điều đáng nói là chị không “tân thời hóa” đến mức đánh mất gốc, chỉ điều chỉnh độ cay, đắng để hợp khẩu vị, nhưng vẫn giữ vị chua, cay, đắng hòa quyện đặc trưng. Nhờ vậy, món dân dã trở thành đặc sản vùng miền níu chân du khách, tạo việc làm cho thanh niên địa phương và hình thành một dạng du lịch ẩm thực Tây Nguyên gắn với đời sống buôn làng, chứ không phải những show diễn bề mặt.
Người M’nông đưa văn hóa, ẩm thực lên không gian số
Ở Liên Sơn Lắk, người trẻ M’nông chọn con đường khác: đưa câu chuyện văn hóa và ẩm thực lên mạng xã hội. H Huyn Sruk kiên nhẫn hướng dẫn nghệ nhân Yo Khoanh và H Thuyên Uông dùng điện thoại, canh góc quay, dựng video rồi đăng lên Facebook, TikTok để họ tự kể câu chuyện nghề gốm của mình. Quan điểm của chị rất thẳng thắn: “Có kinh tế vững rồi mới yên tâm gìn giữ và phát triển văn hóa được”. Những video giản dị về món ăn, nghề truyền thống, đời sống buôn làng khiến người xem tò mò rồi tìm đến tận nhà nghệ nhân trải nghiệm. Cùng lúc đó, anh Y Lâm Đăng Bing bỏ phố về buôn, lập kênh kể chuyện đời thường, văn hóa và ẩm thực M’nông bằng chiếc điện thoại, thu hút hơn 600.000 người theo dõi. Đây không chỉ là nội dung giải trí, mà là một dạng hạ tầng số giúp đặc sản văn hóa Tây Nguyên tiếp cận thị trường toàn cầu mà không rời khỏi nếp sống buôn làng.
Gen Z khởi nghiệp với đặc sản vùng miền: câu chuyện Thành Nam Hương Ký
Nếu Tây Nguyên cho thấy sức sống của ẩm thực dân tộc kinh doanh, thì nhóm sinh viên FPT với dự án Thành Nam Hương Ký chứng minh Gen Z khởi nghiệp hoàn toàn có thể làm đặc sản vùng miền trở nên hiện đại mà không rơi vào kiểu “copy công nghiệp”. Từ tình yêu với hương vị quê Nam Định, họ xây dựng thương hiệu chuyên Bánh Gai, Bánh Xíu Páo, Kẹo Sìu Châu, Kẹo Dồi – những sản phẩm gắn với ký ức ẩm thực địa phương. Thay vì chỉ bán hàng, họ dùng QR Code trên bao bì để kể câu chuyện nguồn gốc, quy trình sản xuất cho khách hàng. Song song là website, kênh truyền thông trực tuyến, storytelling về văn hóa Thành Nam. Hướng đi này cho thấy: khi người trẻ coi bảo tồn văn hóa ẩm thực là nền tảng chứ không phụ lục, họ tạo được hình ảnh thương hiệu trẻ trung nhưng vẫn giữ bản sắc truyền thống.
Kết nối ẩm thực, du lịch và công nghệ: đường dài của kinh doanh bền vững
Từ Tây Nguyên đến Thành Nam, mẫu số chung là người trẻ không chấp nhận lựa chọn giữa “giữ văn hóa” hoặc “làm kinh tế”; họ chủ động kết nối hai chiều. Khi món Ê đê được nấu đúng cách, phục vụ du khách, tạo việc làm cho thanh niên, khi nghề gốm M’nông được đưa lên mạng, khách đến nhà nghệ nhân để trải nghiệm, khi đặc sản Nam Định được kể lại bằng QR Code và truyền thông số, thì bản sắc đã trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự. Tích hợp ẩm thực dân tộc với du lịch ẩm thực Tây Nguyên, trải nghiệm làm gốm, dệt thổ cẩm và mua đặc sản làm quà tạo ra nhiều dòng thu nhập thay vì chỉ bán một món duy nhất. Hướng đi tiếp theo phải là nâng chất lượng, mở rộng thị trường nhưng giữ nguyên tinh thần “kinh doanh để văn hóa sống được” – nếu không, mọi câu chuyện bảo tồn sẽ khó vượt qua đời một thế hệ.
