Chất lượng đào tạo bắt đầu từ người dạy
Đào tạo bóng đá trẻ là quá trình phát hiện, hướng dẫn và rèn luyện cầu thủ từ những năm đầu, kết hợp kỹ năng chuyên môn với cơ hội thi đấu phù hợp để các em tiến lên cấp độ cao hơn. Vì thế, muốn nâng chất lượng bóng đá Việt Nam, không thể chỉ trông vào tài năng bẩm sinh hay kết quả nhất thời của đội tuyển trẻ; nền tảng phải là những người biết dạy đúng cách và một hệ thống đủ sức nuôi dưỡng cầu thủ lâu dài. Sáng 27-10-2026, Liên đoàn Bóng đá Việt Nam khai mạc khóa đào tạo dành cho huấn luyện viên và giảng viên, kéo dài đến ngày 2-11-2026, nhằm xây dựng lực lượng giảng viên và cải thiện chất lượng đào tạo huấn luyện viên bóng đá. Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi một chương trình đào tạo chỉ có giá trị khi kiến thức được truyền đạt tốt và áp dụng được tại sân tập.
Tổng thư ký VFF Nguyễn Văn Phú nhấn mạnh giảng viên cần vững chuyên môn, đồng thời thành thạo phương pháp giảng dạy, hướng dẫn và đánh giá học viên. Điều đó quan trọng hơn việc chỉ mở thêm lớp hay cấp thêm chứng chỉ: huấn luyện viên ở các cấp phải biết cách biến kiến thức thành bài tập phù hợp với độ tuổi, thể trạng và điều kiện của cầu thủ. Khóa học cũng được xem là bước chuẩn bị để triển khai các chương trình trình độ cao hơn, từ chứng chỉ B, A đến đào tạo chuyên sâu cho huấn luyện viên thể lực, thủ môn và các chương trình phục vụ cấp phép. Nếu giảng viên trong nước đủ năng lực tiếp tục đào tạo đồng nghiệp, tác động của một khóa học có thể lan rộng hơn nhiều so với số học viên trực tiếp tham gia.
Bóng đá cơ sở quyết định ai có cơ hội tiến xa
Phát triển đội ngũ huấn luyện viên cần đi cùng việc cải thiện sân chơi ở địa phương. Bóng đá cơ sở đòi hỏi sự phối hợp bền bỉ giữa ngành thể thao, trường học, chính quyền và doanh nghiệp; ở vùng xa, miền núi và biên giới, trẻ em còn khó tiếp cận sân tập phù hợp, trong khi số huấn luyện viên có chuyên môn và giáo viên thể chất được đào tạo bài bản vẫn hạn chế. Đây không phải vấn đề bên lề: nếu hoạt động cộng đồng được duy trì thường xuyên, những địa phương thiếu điều kiện đào tạo chuyên nghiệp vẫn có thể đóng góp cầu thủ, thay vì để tài năng bị bỏ lỡ vì thiếu cơ hội. Huấn luyện ở cơ sở vì thế vừa là nơi dạy kỹ năng, vừa là cánh cửa đầu tiên giúp trẻ được nhìn thấy và có lộ trình phát triển.
Khả năng tiếp cận cũng phải đi kèm chất lượng. Một huấn luyện viên bóng đá ở cấp cơ sở cần nhận biết cách phát triển kỹ thuật, tư duy chơi bóng và thể lực theo từng giai đoạn, thay vì đặt nặng thành tích sớm. Giám đốc kỹ thuật VFF Koshida Takeshi nhận định chất lượng đội ngũ huấn luyện tác động trực tiếp đến sự phát triển của bóng đá Việt Nam. Đó là lý do việc nâng trình độ người dạy không thể tách khỏi việc duy trì tập luyện đều đặn và tạo điều kiện để trẻ tiếp tục thi đấu. Nếu cơ sở chỉ tuyển chọn mà không có sân tập, người hướng dẫn và hoạt động ổn định, hệ thống sẽ phát hiện được ít cầu thủ hơn và khó giữ họ trên con đường bóng đá.
Tìm được tài năng mới chỉ là bước khởi đầu
Một lỗ hổng lớn nằm ở quãng đường từ các đội U17, U19 lên bóng đá chuyên nghiệp. Cầu thủ chơi nổi bật ở tuyến trẻ không mặc nhiên có suất thi đấu thường xuyên ở đội một; thiếu môi trường phù hợp, họ khó tích lũy kinh nghiệm và hoàn thiện năng lực. Hành trình của Nguyễn Hải Long cho thấy cơ hội thi đấu có thể tạo khác biệt: được tuyển vào trung tâm đào tạo Viettel lúc 11 tuổi, anh tiếp tục rèn luyện trong hệ thống trẻ Than Quảng Ninh sau khi trở về địa phương. Khi được trao cơ hội ở V.League 2020, anh ghi hai bàn và góp phần giúp đội xếp thứ tư. Bài học không nằm ở việc kỳ vọng mọi cầu thủ trẻ sẽ có bước tiến tương tự, mà ở chỗ phát hiện tài năng phải nối tiếp bằng tập luyện bền bỉ, môi trường thích hợp và phút thi đấu thật.
Các câu lạc bộ nên duy trì hệ thống giải trẻ từ U11 đến U21, đồng thời vạch lộ trình chuyển tiếp rõ ràng và kế hoạch sử dụng cầu thủ trẻ trong đội hình. Những giải ở cấp thấp hơn cần đủ sức cạnh tranh để người chơi thích nghi dần với yêu cầu chuyên nghiệp, thay vì để họ mắc kẹt giữa thành tích ở lứa tuổi trẻ và cơ hội ở đội một. Việc đánh giá hệ thống cũng nên nhìn vào số cầu thủ trưởng thành từ đào tạo, tỷ lệ chuyển lên thi đấu chuyên nghiệp, chất lượng huấn luyện viên và khả năng duy trì hoạt động bóng đá tại địa phương. Nếu chỉ đếm huy chương hay chứng chỉ, các điểm nghẽn trong quá trình phát triển cầu thủ sẽ bị che khuất.
Đào tạo giảng viên phải tạo ra thay đổi ngoài lớp học
VFF cho biết trong nhiệm kỳ 2022-2026 đã tổ chức hơn 80 khóa đào tạo và hội thảo chuyên môn, thu hút khoảng 1.600 lượt người tham gia. Quy mô hoạt động này cho thấy đã có đầu tư vào nâng cao năng lực, nhưng số chứng chỉ không tự bảo đảm năng lực nghề nghiệp: điều đáng kể hơn là khả năng đưa kiến thức vào thực tế, nhất là tại trung tâm đào tạo trẻ và những nơi thiếu nguồn lực. Vì vậy, khóa đào tạo giảng viên cần được xem như mắt xích nhân rộng chất lượng, không phải đích đến. Nội dung dành cho cấp C, B, A và Pro, cùng các chuyên ngành thủ môn, thể lực và futsal, chỉ phát huy tác dụng khi phù hợp với điều kiện bóng đá trong nước và được chuyển hóa thành phương pháp huấn luyện dùng được ở câu lạc bộ, trường học lẫn địa phương.
Bước tiếp theo cần gắn đào tạo người dạy với phát hiện và theo dõi cầu thủ. Trong năm 2026, VFF phối hợp với FIFA tổ chức các chương trình tuyển chọn tài năng trẻ, đánh giá kỹ thuật, tư duy chiến thuật, thể lực và tiềm năng dài hạn. Cách đánh giá toàn diện là cần thiết, nhưng sẽ không đủ nếu cầu thủ sau tuyển chọn thiếu huấn luyện viên phù hợp hoặc không có nơi thi đấu thường xuyên. Thành công của đội tuyển trẻ vì vậy phải được xây từ nhiều mắt xích: tìm kiếm rộng, hướng dẫn có chất lượng, giải đấu liên tục và lối đi lên bóng đá chuyên nghiệp. Đầu tư cho giảng viên và bóng đá địa phương không phải lựa chọn phụ; đó là cách tạo ra nguồn cầu thủ có chiều sâu và giúp thành quả của các đội tuyển được duy trì.
