Từ bộ phim Tây du ký đến quán quân châu Á: một kỷ lục đáng suy ngẫm
Thành tích quán quân châu Á và lọt top 3 thế giới tại Nhịp cầu Hán ngữ – cuộc thi tiếng Trung quốc tế lớn nhất hiện nay – của nữ sinh lớp 12 Đỗ Tuệ Anh cho thấy học sinh Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh ngôn ngữ ở đẳng cấp toàn cầu nếu được định hướng đúng và rèn luyện nghiêm túc. Đây không chỉ là câu chuyện về một giải thưởng, mà là minh chứng rằng tình yêu ngôn ngữ, cộng với môi trường học tập phù hợp, có thể đưa một học sinh từ tỉnh biên giới bước lên sân khấu thế giới. Quan trọng hơn, nó đặt ra câu hỏi: chúng ta đang đánh giá đủ cao năng lực ngoại ngữ của thế hệ trẻ hay vẫn xem đó là “phụ” so với các môn học truyền thống?
Điều đáng chú ý là Tuệ Anh không xuất phát từ một gia đình có truyền thống ngoại ngữ, mà từ những lần xem bộ phim Tây du ký và tiếp xúc với người Trung Quốc quanh khu vực cửa khẩu Lạng Sơn. Cú rẽ sang tiếng Trung chỉ được em quyết định đầu lớp 9, khi chọn thi vào lớp chuyên tiếng Trung Trường THPT Chuyên Chu Văn An và sau đó trở thành thủ khoa đầu vào năm 2024. Câu chuyện này phản biện quan niệm học ngôn ngữ phải bắt đầu từ rất sớm; rõ ràng, bắt đầu muộn nhưng với quyết tâm và mục tiêu rõ ràng vẫn có thể tạo ra bước nhảy vọt.
Hành trình vượt qua 124 thí sinh và bí quyết kỹ năng nói tiếng Trung
Để chạm tới danh hiệu quán quân châu Á tại cuộc thi nói tiếng Trung lớn nhất thế giới hằng năm dành cho học sinh, sinh viên, Tuệ Anh phải vượt qua 124 thí sinh đến từ khoảng 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Con số này không chỉ tạo nên một “headline đẹp”, mà cho thấy cạnh tranh tại cuộc thi tiếng Trung quốc tế này khốc liệt ở mức nào. Vậy điều gì giúp một học sinh Việt Nam giành giải trong bối cảnh đó? Câu trả lời nằm ở việc biến luyện phát âm thành thói quen, chứ không phải những mẹo thi cử ngắn hạn.
Tuệ Anh từng thừa nhận phát âm là rào cản lớn nhất: biết từ, hiểu nghĩa nhưng người đối diện không nghe ra. Thay vì chấp nhận, em chủ động đọc cho bạn bè sửa, trò chuyện với người Trung Quốc để tăng kỹ năng nói tiếng Trung, và sử dụng AI như một “bạn luyện tập” hằng ngày. Việc sống tại tỉnh biên giới giúp em phân biệt rõ tiếng Trung sách vở và ngôn ngữ đời sống. Qua năm tháng, thành quả là chuỗi giải thưởng: Nhất học sinh giỏi cấp tỉnh lớp 11, Khuyến khích quốc gia lớp 11, thi vượt cấp giành Nhì lớp 12. Những thành tích này chứng minh hiệu quả của cách học lấy giao tiếp làm trung tâm, thay vì săm soi từng cấu trúc ngữ pháp.
Chiến lược chuẩn bị: từ bài diễn thuyết 5 ngày giao lưu đến điệu múa Ương Ca
Điểm nổi bật của Nhịp cầu Hán ngữ là thí sinh không chỉ thi kỹ năng nói tiếng Trung mà còn phải thể hiện chiều sâu văn hoá, tư duy phản biện và tài năng nghệ thuật. Tuệ Anh bắt đầu chuẩn bị từ tháng 8, tập trung cho bài diễn thuyết và phần thi tài năng. Đây là cách chuẩn bị thông minh: đầu tư vào những phần thi phản ánh đúng thế mạnh, thay vì ôm đồm. Ở vòng quốc tế từ ngày 8–22/9, em lần lượt vào top 30, top 15 rồi trở thành quán quân châu Á – một tiến trình cho thấy khả năng giữ phong độ chứ không chỉ “bùng nổ nhất thời”.
Trong bài diễn thuyết, Tuệ Anh chọn kể về 5 ngày giao lưu với thiếu nhi Trung Quốc hồi lớp 10 và bức thư tiếng Việt vụng về mà bạn Trung Quốc tặng lúc chia tay. Cách lựa chọn đề tài này rất khôn ngoan: thay vì nói về những khái niệm to tát, em chứng minh sự gắn kết giữa hai nền văn hoá qua một kỷ niệm đời thường, khiến khán giả thấy một “Trung Quốc gần gũi hơn” với con người vui vẻ, cởi mở. Ở phần tài năng, em chọn múa Ương Ca, tự biên đạo, cắt nhạc trong thời gian ngắn sau khi học động tác cơ bản từ giáo viên múa ở Hà Nội. Đây là minh chứng rằng sự chủ động sáng tạo có thể thay thế cho kinh nghiệm sân khấu chuyên nghiệp.
Bước ra sân khấu thế giới và áp lực tranh biện bằng tiếng Trung
Ở vòng chung kết, thử thách dành cho Tuệ Anh không dừng ở phát âm hay diễn cảm. Cô phải cùng bốn quán quân từ các châu lục thi trả lời câu hỏi, diễn thuyết, tài năng, tranh biện với nội dung trải rộng từ vũ trụ, khoa học kỹ thuật đến thơ cổ. Đây là cấp độ thi mà khả năng phản xạ nhanh và nền tảng kiến thức tổng hợp quan trọng không kém kỹ năng nói tiếng Trung. Trong phần tranh biện về việc mạng xã hội khiến con người xa nhau hay gần nhau hơn, Tuệ Anh phải trình bày và bảo vệ quan điểm bằng tiếng Trung trước bạn bè quốc tế.
Đặt một học sinh lớp 12 lên sân khấu như vậy là phép thử tâm lý khắc nghiệt. Tuệ Anh kể em khá căng thẳng nhưng vẫn nói được quan điểm của mình và coi đây là lần đầu “thử thách giới hạn” bản thân. Khi tên em được xướng trong top 3 thế giới, cảm xúc được miêu tả ngắn gọn: “Kết quả này thực sự khiến em vỡ òa”. Câu nói ấy không phải lời kể chiến thắng thông thường, mà là kết tinh của nhiều năm học và luyện dưới áp lực thi học sinh giỏi liên tiếp. Theo cô giáo Dương Thị Vinh, em nổi bật ở cả bốn kỹ năng tiếng Trung và luôn tranh thủ luyện tập bất cứ khi nào có thể. Đây là lời nhắc cho những ai vẫn nghĩ giải quốc tế phần nhiều là “may mắn sinh ra đã có năng khiếu”.
Tác động và bước tiếp theo: từ Lạng Sơn đến giấc mơ du học
Giành quán quân châu Á tại cuộc thi tiếng Trung quốc tế và lọt top 3 thế giới là cột mốc cá nhân, nhưng đồng thời tạo ra một hình mẫu mới cho học sinh mê ngoại ngữ: từ tỉnh biên giới vẫn có thể mơ đến sân khấu toàn cầu nếu biến đam mê thành lộ trình rõ ràng. Việc Tuệ Anh là học sinh thứ hai của Việt Nam đoạt quán quân châu lục ở Nhịp cầu Hán ngữ càng cho thấy đây không phải là “tai nạn thống kê”, mà là xu hướng đáng chú ý. Chúng ta có quyền kỳ vọng thêm những gương mặt mới, miễn là hệ thống giáo dục dám tin và đầu tư cho các môn ngôn ngữ một cách nghiêm túc.
Sau cuộc thi, Tuệ Anh không dừng lại ở hào quang giải thưởng mà quay ngay về mục tiêu quen thuộc: kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Về lâu dài, em mong muốn nếu có cơ hội du học Trung Quốc sẽ theo đuổi ngành Kinh tế hoặc Giáo dục Hán ngữ. Những lựa chọn này cho thấy em không coi tiếng Trung là mục tiêu cuối cùng, mà như công cụ để bước vào các lĩnh vực rộng hơn. Ở góc độ xã hội, câu chuyện của Tuệ Anh nhắc chúng ta rằng kỹ năng nói tiếng Trung, cũng như bất kỳ ngoại ngữ nào, chỉ phát huy hết giá trị khi gắn với một tầm nhìn nghề nghiệp và trách nhiệm với cộng đồng. Thành tích hôm nay sẽ có ý nghĩa bền vững hơn nếu ngày mai em dùng năng lực ấy để xây những cây cầu mới giữa con người với con người.
