Điện hóa vận tải: Từ áp lực kiểm soát khí thải TPHCM đến lựa chọn chiến lược
Điện hóa vận tải là quá trình chuyển đổi đội xe từ sử dụng xăng dầu sang dùng động cơ điện, gắn với chiến lược giảm khí thải, tối ưu chi phí vận hành và đáp ứng các quy định môi trường ngày càng chặt chẽ, đặc biệt ở các đô thị lớn nơi ô nhiễm không khí và tắc nghẽn giao thông đang trở thành rào cản phát triển bền vững. Trọng tâm hiện nay là xe đầu kéo điện, xe tải van điện và các dòng xe trung chuyển hành khách bằng điện. TPHCM đang xây dựng Đề án kiểm soát khí thải phương tiện ở vùng phát thải thấp (LEZ), dự kiến thí điểm từ ngày 1/7/2027 tại khu vực lõi trung tâm 930ha và Khu đô thị Thủ Thiêm, hạn chế phương tiện không đạt chuẩn khí thải đi vào. Đây không chỉ là một chính sách môi trường; nó đặt doanh nghiệp trước lựa chọn rõ ràng: hoặc điện hóa đội xe, hoặc chấp nhận bị thu hẹp không gian kinh doanh. Theo dự thảo, thành phố dự kiến chia địa bàn thành 4 khu vực để áp dụng lộ trình kiểm soát khí thải và chính sách hỗ trợ chuyển đổi, đồng thời đầu tư tối thiểu 19.000 trụ sạc, 33.000 tủ đổi pin, khoảng 7.300 xe đạp công cộng và hơn 300 camera nhận diện biển số quanh các vùng LEZ. Tín hiệu này cho thấy kiểm soát khí thải TPHCM không phải khẩu hiệu chính trị, mà là trục chính định hình lại thị trường vận tải.
SANY và bước ngoặt xe đầu kéo điện trong vận tải hạng nặng
Trong phân khúc vận tải hạng nặng, xe đầu kéo điện từng bị xem là câu chuyện thử nghiệm xa vời. Nhưng sự xuất hiện của nền tảng xe đầu kéo điện SANY đang đảo chiều nhận thức đó. Tháng 4, Hưng Thịnh EV Truck phối hợp cùng Tập đoàn SANY chính thức ra mắt dòng xe đầu kéo điện SANY tại Việt Nam, mở đầu cho hành trình đưa công nghệ điện vào phân khúc đòi hỏi tải trọng, công suất và hiệu quả vận hành khắt khe. Chỉ sau hai tháng, doanh nghiệp này đã ghi nhận hơn 60 đơn hàng trên toàn quốc, đồng thời bàn giao 250 xe đầu kéo điện SANY cho các doanh nghiệp đưa vào khai thác. Con số này đáng chú ý vì nó cho thấy nhu cầu không còn mang tính “thử cho biết” mà gắn với kế hoạch vận hành dài hạn. Nhu cầu tập trung tại các địa phương có tốc độ công nghiệp hóa cao như Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Khánh Hòa, Quảng Ngãi, Gia Lai và TPHCM. Hưng Thịnh EV Truck hiện phân phối ba dòng xe đầu kéo điện SANY với dung lượng pin từ 423 kWh đến 588 kWh, hướng vào các bài toán đường dài, nhu cầu linh hoạt và tuyến cố định. Đây là bước đi thực tế giúp vận tải điện hóa hạng nặng đi từ câu chuyện công nghệ đến bài toán hiệu quả kinh tế và khả năng khai thác.
Doanh nghiệp TPHCM xoay xở với kiểm soát khí thải: Kinh tế có đủ hấp dẫn?
Khi kiểm soát khí thải TPHCM tiến gần, doanh nghiệp vận tải không còn nhiều thời gian để chần chừ. Tại lễ thành lập “Liên minh Xanh hóa logistics Việt Nam” ngày 27/8, ông Phan Duy Minh, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc GOZO, cho biết doanh nghiệp đã sử dụng xe tải van điện để giao hàng, đặc biệt ở khu vực nội đô. Quan điểm ở đây rõ ràng: chuyển đổi sớm để không bị loại khỏi vùng lõi khi LEZ chính thức vận hành. Theo tính toán của GOZO, chi phí vận hành xe xăng dầu khoảng 350.000 đồng/100 km, trong khi xe điện khoảng 35.000 đồng. Đây là câu nói mà nhiều chủ doanh nghiệp sẽ phải ghi nhớ: chênh lệch chi phí vận hành không còn là tranh luận lý thuyết, mà là lợi thế cạnh tranh tính bằng đồng trên mỗi km. GOZO dự kiến từ quý II/2027 đưa khoảng 650 xe điện vào vận hành – một con số cho thấy họ coi vận tải điện hóa là trục chiến lược, không phải chiến dịch PR. Tuy vậy, chuyển đổi không chỉ là mua xe mới. Ông Lê Quang Huy, Trưởng phòng vận hành Ahamove, chia sẻ doanh nghiệp phải điều chỉnh tổ chức hoạt động: sắp xếp đơn hàng, khu vực, thời gian chạy phù hợp với đặc thù xe điện để đảm bảo hiệu suất khai thác và thu nhập tài xế. Nguồn vốn cũng là rào cản lớn; GOZO nhấn mạnh cần đa dạng nguồn vốn để quá trình chuyển đổi xanh diễn ra đủ nhanh.
Thành Công Bus Lines và câu chuyện trải nghiệm hành khách trong vận tải xanh
Điện hóa đội xe không chỉ là câu chuyện của hàng hóa; nó đang bước sang mảng trung chuyển hành khách. Thành Công Bus Lines vừa đầu tư bổ sung 11 xe điện VinFast LimoGreen và 5 xe giường nằm cao cấp từ Kim Long Motor vào đội xe dịch vụ, nhằm mang lại trải nghiệm tiện nghi, an toàn và thân thiện với môi trường cho hành khách. Đây là ví dụ sống động về cách một nhà xe dùng vận tải xanh để nâng chuẩn dịch vụ, chứ không chỉ để “giảm phát thải cho đúng xu hướng”. Dàn 11 xe điện VinFast LimoGreen được phân bổ đồng bộ đến các chi nhánh, trong đó ưu tiên 5 xe tại khu vực cửa ngõ thành phố để đáp ứng nhu cầu trung chuyển. Việc đưa xe điện vào trung chuyển giúp hành khách kết nối thuận tiện từ điểm đón đến bến xe, tối ưu thời gian di chuyển và tận hưởng không gian vận hành êm ái, hạn chế tiếng ồn, tạo trải nghiệm chuyên nghiệp ngay từ những km đầu tiên. Ở tuyến dài, nhà xe bổ sung 5 xe giường nằm Kim Long Motor, phục vụ các hành trình từ Phước Long đến TP.HCM, Vũng Tàu, Đà Lạt – những chuyến đi kéo dài từ 3 giờ 30 phút đến 7 giờ 30 phút. Khi thời gian di chuyển kéo dài, sự thoải mái không còn là tiện ích cộng thêm mà trở thành phần quan trọng của trải nghiệm chuyến đi. Câu chuyện của Thành Công cho thấy: nếu chỉ nói về khí thải, khách hàng sẽ thờ ơ; nếu gắn vận tải xanh với tiện nghi cụ thể, họ có lý do để lựa chọn.
Hạ tầng sạc, vốn và tư duy vận hành: Những điểm nghẽn phải được tháo gỡ
Điện hóa vận tải tại Việt Nam đang đi từ giai đoạn tiên phong sang giai đoạn mở rộng. Nhưng để xe đầu kéo điện, xe tải van điện và các dòng trung chuyển điện trở thành chuẩn mực, ba điểm nghẽn phải được giải quyết: hạ tầng, vốn và tư duy vận hành. Về hạ tầng, TPHCM dự kiến đầu tư tối thiểu 19.000 trụ sạc, 33.000 tủ đổi pin, 7.300 xe đạp công cộng và hơn 300 camera nhận diện biển số quanh LEZ. Đây là khung xương cho giai đoạn đầu, nhưng để vận tải điện hóa ở quy mô quốc gia, cần cách tiếp cận tương tự tại các trung tâm logistics khác. Ngay trong mảng xe đầu kéo điện, chính Hưng Thịnh EV Truck cũng thừa nhận rằng khi bài toán sản phẩm, dịch vụ, hạ tầng sạc và mô hình vận hành được giải quyết, xe đầu kéo điện mới có thể chuyển từ lựa chọn mới thành phương án được cân nhắc dựa trên tiêu chí hiệu quả kinh tế và nhu cầu khai thác. Về vốn, lời nhấn mạnh của GOZO rằng cần đa dạng nguồn vốn để doanh nghiệp mau chóng chuyển đổi xanh cho thấy thị trường vẫn thiếu cơ chế tài chính đặc thù cho vận tải điện. Về tư duy vận hành, các nền tảng gọi xe như Ahamove đang chứng minh rằng điện hóa không thể thành công nếu chỉ thay phương tiện mà không thiết kế lại quy trình giao nhận và quyền lợi tài xế. Kế hoạch mở showroom 3S tại TPHCM trong quý III, phân phối thêm dòng xe ben SANY 8x4 từ quý IV, hay việc các nhà xe như Thành Công Bus Lines nâng cấp dần đội xe là những bước tiếp theo của thị trường. Câu hỏi không phải “liệu vận tải điện hóa có xảy ra hay không”, mà là “ai sẽ điện hóa nhanh hơn và biến nó thành lợi thế kinh doanh” – những người chậm chân rất dễ bị LEZ và khách hàng bỏ lại phía sau.
