Hiểu tuổi dậy thì trước khi tìm cách kiểm soát
Tuổi dậy thì là giai đoạn trẻ trải qua những thay đổi về tâm sinh lý, cảm xúc và các mối quan hệ, đồng thời cần người lớn hướng dẫn để hiểu mình và biết cách tự bảo vệ. Vì vậy, khi tuổi dậy thì con bắt đầu, cha mẹ nên xem đây là thời điểm tăng kết nối chứ không phải lúc siết chặt kiểm soát. Ngày 25-10, hơn 70 phụ huynh dự hội thảo “Khi con đến tuổi yêu” tại Trường THPT Võ Văn Kiệt, phường Phú Định, Thành phố Hồ Chí Minh. Buổi trao đổi thuộc chương trình “Bí mật tuổi chúng mình”, tổ chức trong tháng 10-2026 tại bốn trường THPT ở thành phố, thu hút gần 6.000 học sinh. Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ kiến thức về tâm lý vị thành niên và khác biệt trong trải nghiệm giữa hai thế hệ. Đây là nền tảng cần có cho mọi hướng dẫn phụ huynh.
Nhìn thấy áp lực con đang chịu
Trẻ vị thành niên lớn lên trong bối cảnh và trải nghiệm xã hội khác cha mẹ; những mối quan hệ, thông tin trên mạng và kỳ vọng từ người xung quanh có thể khiến các em bối rối. Nếu cha mẹ chỉ nhìn tình cảm tuổi học trò qua nỗi lo của mình, phản ứng cấm đoán dễ làm con thấy bị dồn ép thay vì được bảo vệ. Tại hội thảo, một phụ huynh 80 tuổi đặt câu hỏi liệu có nên cho nam sinh và nữ sinh học trường riêng để tránh những phức tạp trong chuyện yêu đương. Câu hỏi ấy cho thấy khoảng cách thế hệ là có thật, nhưng tách trẻ khỏi tình huống không thay thế được việc trang bị kỹ năng. Nhà trường cũng ghi nhận có phụ huynh căng thẳng, ngăn cấm, dọa cho con nghỉ học; cách phản ứng này có thể tạo thêm áp lực và khiến con ngại tìm đến cha mẹ. Muốn đồng hành con lớn, người lớn cần hỏi điều gì khiến con lo, thay vì vội phán xét.
Lắng nghe để con dám tìm đến cha mẹ
Lắng nghe không có nghĩa là đồng ý với mọi lựa chọn của con; đó là cách hiểu cảm xúc và nhu cầu trước khi cùng bàn về giới hạn, trách nhiệm và phương án an toàn. Tiến sĩ Tô Nhi A nhấn mạnh cảm xúc của cha mẹ và con có thể khác nhau trước cùng một việc, không vì thế mà cảm xúc của bên nào mặc nhiên đúng hoặc sai. Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những câu hỏi bình tĩnh, giữ kín chuyện riêng tư của con và thống nhất rằng con sẽ được giúp đỡ khi gặp rắc rối. Khảo sát được nêu tại hội thảo cho thấy 36,7% học sinh không chia sẻ vì thấy vấn đề quá riêng tư, 22,3% sợ bị la mắng hoặc đánh giá, còn 18,9% không biết mở lời thế nào. Một môi trường tin cậy cần được tạo từ những cuộc trò chuyện thường ngày. Phối hợp với giáo viên và chuyên viên tham vấn cũng giúp con có thêm chỗ dựa, kể cả khi chưa sẵn sàng nói trực tiếp với gia đình.
Trao kiến thức sức khỏe sinh sản, không gieo sợ hãi
Kiến thức về sức khỏe sinh sản trẻ vị thành niên là một phần của kỹ năng sống, không phải chủ đề nên né tránh. Bác sĩ chuyên khoa II Cửu Nguyễn Thiên Thanh, Bệnh viện Từ Dũ, chia sẻ có những trường hợp trẻ mang thai mà không nhận ra, rồi sợ hãi và giấu gia đình. Bác sĩ khuyến nghị cha mẹ chủ động cập nhật kiến thức giới tính để có thể trao đổi về tình dục an toàn, biện pháp tránh thai và tìm hỗ trợ y tế hoặc tâm lý khi cần. Nếu người lớn im lặng, con có thể tìm thông tin từ bạn bè, mạng xã hội hoặc người lạ, nơi không phải nội dung nào cũng chính xác. Hãy nói bằng ngôn ngữ phù hợp lứa tuổi, tôn trọng câu hỏi của con và hướng dẫn con nhận biết khi nào cần tìm chuyên gia. Đồng hành con lớn không phải là kiểm soát mọi lựa chọn, mà là giúp con có đủ hiểu biết, kỹ năng và niềm tin để đưa ra quyết định an toàn.
