AI bước vào bản vẽ: robot không còn được thiết kế như cũ
Cách AI thay đổi thiết kế phần cứng robot là sự dịch chuyển từ quy trình kỹ thuật tuần tự, dựa nhiều vào kinh nghiệm thủ công, sang một chu trình phát triển nơi mô hình nền tảng và thuật toán có thể tham gia ngay từ bản vẽ, giúp mô tả yêu cầu bằng dữ liệu, mô phỏng hành vi và nối liền khâu thiết kế với sản xuất như một hệ thống thống nhất. Đây không còn là câu chuyện của tương lai mà là thực tế trong các khởi nghiệp robot thông minh ngày nay. Trong bức tranh đó, robot AI thiết kế phần cứng và robot công nghệ mới không chỉ là “vỏ bọc” cho phần mềm, mà trở thành những sản phẩm được tối ưu trọn vẹn từ ý tưởng đến dây chuyền chế tạo. Nếu không chấp nhận để AI chen chân vào bản vẽ, ngành robot sẽ bị chậm lại ngay từ vạch xuất phát.
Sebastian Thrun – người gắn với giai đoạn đầu của dự án xe tự lái Google và Waymo – là một trong những cái tên đặt cược mạnh mẽ vào xu hướng này. Ông vừa hé lộ startup Dulo, hoạt động trong lĩnh vực robot và tập trung ứng dụng AI vào thiết kế phần cứng. Việc một nhà tiên phong xe tự hành rời khỏi quỹ đạo cũ để lập khởi nghiệp robot thông minh mới nói lên nhiều điều: tương lai không nằm ở việc thêm vài cảm biến, mà ở cách tổ chức lại toàn bộ chu trình thiết kế bằng AI. Theo một trang giới thiệu do Stanford lưu trữ, Dulo đang phát triển mô hình nền tảng phục vụ thiết kế phần cứng, với mục tiêu “sản xuất gần tốc độ ánh sáng” – một tuyên bố đầy tham vọng, nhưng hợp lý nếu xem thiết kế là bài toán dữ liệu hơn là nghề thủ công.
Dulo: khi kinh nghiệm xe tự lái gặp tham vọng "sản xuất gần tốc độ ánh sáng"
Điều đáng nói ở Dulo không phải là việc “lại thêm một công ty robot”, mà là hồ sơ đứng sau nó. Sebastian Thrun từng dẫn dắt đội Stanford thắng cuộc đua xe tự lái trên quãng đường sa mạc 132 dặm năm 2005, thành tích mở đường để ông được Google mời về phụ trách dự án xe tự lái – nền tảng sau này phát triển thành Waymo. Ông cũng đồng sáng lập Google Brain, Google X và một nền tảng giáo dục trực tuyến, cho thấy tư duy kết hợp nghiên cứu với sản phẩm rất rõ ràng. Khi một người như vậy chọn tập trung vào phần cứng AI tự động thay vì phần mềm thuần túy, đó là tín hiệu rằng lớp giá trị tiếp theo của AI nằm ở thế giới vật lý, chứ không chỉ trên màn hình.
Dulo hiện hoạt động trong trạng thái bí mật, quy mô nhỏ, chưa công bố mô hình kinh doanh hay kế hoạch gọi vốn. Tuy nhiên, một chi tiết quan trọng là đội ngũ sáng lập quy tụ các lãnh đạo từng làm việc tại Waymo, Google Brain và Viện Nghiên cứu AI Stanford. Nói cách khác, làn sóng khởi nghiệp robot thông minh đang hút chất xám từ các tập đoàn công nghệ lớn – đúng mô hình từng đẩy làn sóng Internet và di động tiến lên. Dulo được mô tả là đang phát triển mô hình nền tảng cho thiết kế phần cứng, nhằm rút ngắn tốc độ sản xuất. Trong bối cảnh AI tạo sinh và mô hình nền tảng mở rộng từ phần mềm sang thiết kế phần cứng và quy trình sản xuất, Dulo trở thành cái tên bị thị trường “soi” kỹ để xem họ sẽ thương mại hóa ra sao, phục vụ nhóm khách hàng và lĩnh vực ứng dụng nào.
Từ ý tưởng đến 1.000 bếp ăn: startup robot nấu ăn chứng minh sức nặng của AI
Nếu Dulo đại diện cho lớp “nền tảng thiết kế”, thì ở phía ứng dụng, các startup robot nấu ăn đang chứng minh rằng robot công nghệ mới không phải chuyện trình diễn mà là bài toán kinh doanh nghiêm túc. Câu chuyện của Dương Kiến Thành là ví dụ điển hình. Từng giữ vị trí Giám đốc Công nghệ tại một tập đoàn khách sạn quốc tế, anh rời ghế lãnh đạo để khởi nghiệp với robot xào nấu tự động tích hợp AI, một lựa chọn khiến nhiều người nghi ngờ về tính thực tế vào thời điểm ban đầu. Động lực không xuất phát từ “đam mê robot” chung chung, mà từ bài toán rất cứng: mỗi năm tại Trung Quốc có khoảng 3 triệu nhà hàng đăng ký mới, nhưng cũng có số lượng tương đương phải đóng cửa, gây lãng phí tới 1.000 tỷ NDT, tương đương khoảng 3,6 triệu tỷ đồng.
Năm 2021, Kiến Thành cùng Quách Khánh – người từng tham gia ban lãnh đạo cấp cao của nền tảng giao đồ ăn Meituan – thành lập Xianglu Technology (Tương Lư Công nghệ). Đó không phải là dự án chơi thử mà là khởi nghiệp robot thông minh có mục tiêu rõ: sản phẩm phải đúng nghĩa robot, giải quyết vấn đề xã hội, đồng thời tạo lợi nhuận bền vững. Sản phẩm đầu tiên, robot Mỹ Thiện Sư ra mắt tháng 2/2022, còn khá hạn chế: chỉ chế biến một số món cố định. Từ đó đến thế hệ thứ 7, đội ngũ liên tục chỉnh cả phần cứng lẫn phần mềm: tích hợp hệ thống gia vị dạng bột, tự động cân đo nguyên liệu, dùng AI kiểm soát nhiệt độ, thực hiện nhiều công đoạn chế biến và mở rộng danh sách món từ cà chua xào trứng đến khoai lang phủ đường. Đó là minh chứng sống động rằng khi robot AI thiết kế cả cơ khí lẫn logic nấu ăn theo kiểu lặp nhanh, khoảng cách từ bản vẽ đến thị trường có thể thu hẹp đáng kể.
Bếp ăn thông minh: nơi phần cứng AI tự động chạm vào đời sống và dòng tiền
Điểm thú vị ở Xianglu không chỉ là cánh tay máy trong bếp, mà là cách họ “dịch” kinh nghiệm đầu bếp thành thông số kỹ thuật. Hơn 800 chi tiết máy trong hệ thống được tự thiết kế, từ bơm, động cơ đến hệ thống cấp gia vị, gia nhiệt, kiểm tra thực phẩm và các cơ chế an toàn. Quy trình nấu ăn được chuyển thành dữ liệu mà máy có thể hiểu và lặp lại. Nhờ đó, mỗi robot có thể hoàn thành một món trong khoảng 2–3 phút, một nhân viên vận hành được nhiều máy, giúp giữ hương vị tương đối đồng nhất khi số suất ăn tăng lên. Với mô hình một nhân viên kết hợp hai robot đạt hiệu suất tương đương ba bếp trưởng, thời gian hoàn vốn ước tính khoảng 6 tháng. Để giảm rào cản cho nhà hàng nhỏ, công ty còn đưa ra hình thức thuê theo tháng với chi phí được mô tả là vừa tầm.
Kết quả là robot nấu ăn của Xianglu đã có mặt tại hơn 1.000 đơn vị, từ nhà hàng, khách sạn, trường học đến căng tin doanh nghiệp. "Năm 2024, doanh số robot nấu ăn qua các kênh trực tuyến tại Trung Quốc đạt 2,9 tỷ NDT, tăng 54,4% so với năm 2023" – con số đủ nói robot công nghệ mới đã bước qua ngưỡng thử nghiệm. Không ngạc nhiên khi Xianglu thu hút vốn từ các tên tuổi như Tencent, JD.com, IDG Capital và Source Code Capital. Điều này cho thấy dòng vốn mạo hiểm đang rẽ vào phần cứng AI tự động, miễn là nó gắn chặt với bài toán lợi nhuận. Công ty cũng từng bước đưa sản phẩm ra Singapore, Hàn Quốc, Mỹ, Úc, Pháp và Indonesia, biến robot bếp từ một ý tưởng bản địa thành sản phẩm toàn cầu.
Tương lai thiết kế robot: cuộc đua giữa nền tảng và ứng dụng
Nhìn từ Dulo và Xianglu, có thể thấy hai tầng đang hình thành trong thế hệ robot AI thiết kế mới. Ở tầng nền tảng, các công ty như Dulo muốn biến việc thiết kế phần cứng thành bài toán mô hình: mô tả yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên, để AI đề xuất cấu trúc và tối ưu hóa quy trình chế tạo. Ở tầng ứng dụng, các startup robot nấu ăn chứng minh rằng nếu gắn chặt robot công nghệ mới với một kịch bản đời sống rõ ràng – như xào nấu quy mô lớn – thị trường và vốn sẽ phản hồi rất nhanh. Điểm chung quan trọng là chất xám: cả Dulo lẫn Xianglu đều được lập nên bởi những người bước ra từ các tập đoàn công nghệ và nền tảng lớn, từ Waymo, Google Brain, Meituan đến các tập đoàn khách sạn quốc tế. Làn sóng khởi nghiệp robot thông minh vì vậy không còn là sân chơi bên lề mà đang trở thành lựa chọn nghiêm túc cho nhân sự cấp cao.
Tuy nhiên, câu hỏi tiếp theo không dễ: Dulo sẽ thương mại hóa mô hình thiết kế phần cứng như thế nào, phục vụ khách hàng nào, nhắm vào lĩnh vực ứng dụng nào? Liệu một nền tảng thiết kế có thể trở thành “Android cho robot”, hay sẽ chỉ là công cụ nội bộ cho vài nhà sản xuất lớn? Ngược lại, các startup robot nấu ăn sẽ làm gì để vượt qua cạnh tranh, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp nhảy vào thị trường đang tăng trưởng hơn 50% một năm? Câu trả lời có thể khác nhau, nhưng hướng đi đã rõ: AI sẽ tiến sâu hơn vào bản vẽ, nhà máy và cả căn bếp. Những ai vẫn thiết kế robot như 10 năm trước sẽ bị bỏ lại; còn những đội dám để AI chạm vào phần cứng, từ ý tưởng đến vận hành, sẽ là người đặt hình dáng cho thế hệ robot kế tiếp.
