Tự chủ AI bắt đầu từ năng lực làm chủ
AI Việt Nam là năng lực trong nước để nghiên cứu, phát triển và vận hành các hệ thống trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu phù hợp, hạ tầng tính toán và chuyên môn con người, thay vì chỉ sử dụng sản phẩm có sẵn từ bên ngoài. Đây là một năng lực tổng hợp, không thể đo bằng số lượng ứng dụng hay mô hình được công bố. Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu. Định hướng đó đặt AI vào vị trí công nghệ chiến lược, nhưng chính sách chỉ mở đường; khả năng tự chủ phải được tạo ra qua nghiên cứu, dữ liệu và sản phẩm được kiểm chứng trong thực tế. Khi cạnh tranh công nghệ gia tăng, dùng công cụ nước ngoài có thể giúp triển khai nhanh, song không đồng nghĩa với làm chủ công nghệ lõi hay tạo lợi thế ở những lĩnh vực gắn với tiếng Việt, pháp luật và nghiệp vụ trong nước.

Mô hình tiếng Việt cần dữ liệu và bài toán riêng
Nỗ lực phát triển mô hình ngôn ngữ lớn trong nước cho thấy doanh nghiệp công nghệ Việt đã bắt đầu đi sâu hơn vào chuỗi giá trị AI, từ huấn luyện mô hình đến chuẩn bị dữ liệu. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, đội ngũ Zalo bắt đầu phát triển KiLM từ đầu vào cuối năm 2023; đến năm 2024, mô hình đạt 13 tỷ tham số, được huấn luyện bằng hơn 1.000 tỷ token, trong đó 15% là dữ liệu tiếng Việt do đội ngũ tự xây dựng và tuyển chọn. CMC cũng phát triển mô hình 32 tỷ tham số chuyên về pháp luật Việt Nam, được huấn luyện trên văn bản quy phạm pháp luật và thông tin từ các cổng cơ quan nhà nước. Những con số cho thấy tham vọng kỹ thuật, nhưng quy mô không tự bảo đảm chất lượng. Giá trị nằm ở dữ liệu đáng tin, khả năng cập nhật và đánh giá đúng năng lực mô hình trong từng nghiệp vụ.

Hạ tầng và ứng dụng nối nghiên cứu với đời sống
Mô hình không thể phát triển nếu thiếu năng lực huấn luyện và vận hành. FPT AI Factory cung cấp hạ tầng tính toán cùng công cụ phục vụ nghiên cứu, huấn luyện, tinh chỉnh và triển khai; nền tảng có hạ tầng tại Việt Nam và Nhật Bản, đồng thời cho phép khách hàng sử dụng tài nguyên theo nhu cầu. Đây là mắt xích quan trọng để giảm rào cản tiếp cận năng lực tính toán, dù hạ tầng chỉ tạo giá trị khi được kết nối với đội ngũ và sản phẩm hữu ích. Các ứng dụng đã mở rộng sang giao thông, dịch thuật và dịch vụ công. Clex của CMC hướng tới hỗ trợ công vụ; hệ thống giao thông Elcom ITS kết hợp AI, thị giác máy tính, IoT và dữ liệu. Trợ lý Công dân số trên Zalo Official Account phục vụ hơn 660.000 người dùng và giải đáp gần một triệu câu hỏi trong sáu tháng đầu hoạt động.

Hệ sinh thái cần nhiều hơn doanh nghiệp tiên phong
Những sản phẩm ban đầu là tín hiệu đáng mừng, nhưng chưa đủ để khẳng định Việt Nam đã làm chủ AI. Nghiên cứu mô hình lớn cần năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng, nhân lực trình độ cao và đầu tư dài hạn; nếu mỗi đơn vị tự xây dữ liệu, công cụ và chuẩn đánh giá, nguồn lực sẽ bị phân tán. Nhà nước cần xác định bài toán ưu tiên, hoàn thiện cơ chế và tạo điều kiện tiếp cận dữ liệu; trường đại học, viện nghiên cứu đảm nhiệm phát triển tri thức và đào tạo; doanh nghiệp cần thử nghiệm, hoàn thiện rồi đưa sản phẩm ra thị trường. Các bước tiếp theo phải gồm hạ tầng dùng chung, tiêu chuẩn đánh giá mô hình và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, song song với hợp tác quốc tế và phát triển kỹ năng. Giải thưởng AI Việt Nam 2026, tổ chức trong khuôn khổ Ngày hội Trí tuệ nhân tạo Việt Nam ngày 5/11, thu hút hơn 160 hồ sơ ở bốn hạng mục. Sự ghi nhận tạo động lực; thước đo bền vững hơn vẫn là công nghệ an toàn, có ích và được người dùng tin cậy.







