Piano jazz Việt Nam: không chỉ là bản sao phương Tây
Piano jazz Việt Nam là hướng sáng tạo nơi các nghệ sĩ piano được đào tạo cổ điển dùng ngôn ngữ jazz để khai thác ca khúc và dân ca Việt, giữ được tinh thần truyền thống nhưng đặt chúng trong cấu trúc hòa âm, tiết tấu và cách ứng biến mang màu sắc hiện đại, tạo ra không gian âm nhạc mới vừa gần gũi với người nghe trong nước, vừa đối thoại được với ngôn ngữ jazz quốc tế. Trong bức tranh đó, Trần Lê Trà Thanh là một trường hợp tiêu biểu: chiều 8/8 tại một không gian âm nhạc thân quen ở TP.HCM, cô trình làng cùng lúc mini album "Biển xanh còn hát", tập thơ "Mơ, Yêu & đời" và sách nhạc "Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho piano độc tấu". Sự lựa chọn jazz, đặc biệt là piano jazz, không phải để “Tây hóa” âm nhạc Việt, mà để mở thêm biên độ tự do cho giai điệu, hòa âm và phối khí trong sáng tác.
"Biển xanh còn hát": jazz ấm áp từ nền tảng Tchaikovsky
Điểm thú vị của "Biển xanh còn hát" là ở chỗ người làm nó không xuất phát từ môi trường jazz mà từ cái nôi nhạc cổ điển: Trần Lê Trà Thanh từng là du học sinh chuyên ngành piano tại Nhạc viện mang tên P. I. Tchaikovsky ở Moscow. Thế nhưng mini album lại gồm 5 ca khúc mang phong cách jazz ấm áp, sâu lắng, xoay quanh tình yêu, ký ức và những suy ngẫm về cuộc sống. Theo cô, jazz, đặc biệt là piano jazz, tạo cho người sáng tác không gian tự do trong xử lý giai điệu, hòa âm, phối khí và cách thể hiện. Một câu nói có thể trích dẫn từ cô là: "Chính vì thế, trong tất cả các ca khúc của mình, tôi luôn khéo léo lồng ghép yếu tố jazz vào giai điệu, hoặc ở cấu trúc hòa âm phối khí, hay lối hát đầy ngẫu hứng của ca sĩ". Sự kết hợp ấy khiến các bản tình ca không trôi theo lối mòn ballad, mà có những câu melody trúc trắc, quãng nhảy xa đầy thử thách, buộc cả người viết lẫn người hát phải sáng tạo.
Từ phòng trà đến phòng thu: hợp tác trẻ để làm mới giọng Việt
Trà Thanh không coi jazz là sân chơi đơn độc của người đàn piano. Từ những năm 1990, cô đã có tuổi trẻ gắn bó với sân khấu, ban nhạc nữ, phòng trà, và tiếng đàn ngẫu hứng trở thành linh hồn của một quán café âm nhạc ở Sài Gòn. Chính trải nghiệm sân khấu giúp cô nhìn jazz như cuộc đối thoại sống động giữa nhạc cụ và giọng hát. Trong "Biển xanh còn hát", cô mời ba giọng ca trẻ Diệu Linh, Minh Anh và Khánh Nhật tham gia thu âm. Đây không phải lựa chọn ngẫu nhiên: hai người được đào tạo bài bản, một người tốt nghiệp thủ khoa thanh nhạc, đủ khả năng xử lý những quãng cao và đường giai điệu linh hoạt, phù hợp tinh thần jazz. Sự hợp tác này cho thấy một xu hướng đáng khích lệ: thế hệ trẻ được rèn luyện trong môi trường học thuật tiếp cận jazz và ca khúc Việt bằng tâm thế cởi mở, sẵn sàng ứng biến chứ không chỉ “hát đúng bài”.
Đưa dân ca lên phím đàn: bài toán giữ "hồn" trong cấu trúc mới
Nếu mini album thể hiện mạch jazz cá nhân, thì "Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho piano độc tấu" lại là tuyên ngôn thẳng thắn về việc kết hợp truyền thống hiện đại trong giáo trình và biểu diễn. Tập sách tập hợp ca khúc và dân ca Việt được chuyển soạn sang hình thức độc tấu piano, kèm các chương từ dễ đến khó để người học tiếp cận dần. Theo tác giả, khó nhất khi đưa dân ca Việt Nam lên phím đàn là giữ được cái "hồn", cùng tính chất luyến láy tự do đặc trưng mỗi vùng miền, bởi dân ca có nhịp điệu phong phú – lúc nhanh, hối hả như nhảy sạp, lúc chậm rãi, êm đềm như nhịp chèo. Cô nhấn mạnh piano vốn gắn với hệ thống âm nhạc phương Tây, nên khi chuyển làn điệu dân gian sang độc tấu, người làm phải dung hòa giữa đặc điểm nhạc cụ và chất liệu nguyên bản. Nói cách khác, nhạc sĩ Việt sáng tạo không chỉ ở câu nhạc mới, mà ở cách bảo vệ bản chất truyền thống trong khung kỹ thuật mới.
Vì sao các nhạc sĩ Việt nên đi tiếp con đường giao thoa
Câu chuyện của Trà Thanh cho thấy kết hợp truyền thống hiện đại không phải khẩu hiệu mà là công việc cụ thể trên từng giai điệu, từng bản chuyển soạn. Khi một nghệ sĩ có nền tảng nhạc cổ điển châu Âu, kinh nghiệm chơi nhạc nhẹ, pop, jazz ở các tụ điểm âm nhạc, rồi quay lại với dân ca và ca khúc Việt trên phím đàn, cô vô tình tạo ra mô hình tham khảo cho nhiều đồng nghiệp. Điều đáng chú ý là cô nhìn âm nhạc ngày nay như một không gian phóng khoáng, nơi piano không chỉ dành cho các bản cổ điển mà có thể vang lên bolero, rock, và những điệu dân ca mộc mạc ba miền. Đó cũng là cách đặt di sản văn hóa vào nền tảng âm nhạc hiện đại: không "bảo tàng hóa" dân ca, mà cho nó sống cùng jazz, sống cùng thói quen nghe nhạc mới. Nếu nhiều nhạc sĩ Việt sáng tạo theo hướng này, piano jazz Việt Nam sẽ không còn là bản sao phương Tây, mà trở thành tiếng nói riêng, mang chất Việt rõ ràng trong cuộc đối thoại với thế giới.
