Từ giao lưu sang đóng góp thực chất
Đối ngoại nhân dân là hoạt động kết nối, xây dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác giữa người dân, tổ chức xã hội Việt Nam với nhân dân các nước, bổ trợ cho đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước. Đây không phải phần việc bên lề: chất lượng của nó ảnh hưởng trực tiếp đến mạng lưới bạn bè, nguồn lực hợp tác và cách Việt Nam được hiểu trên thế giới. Ngày 2/11/2026, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ký ban hành Chỉ thị 16-CT/TW về đẩy mạnh và nâng tầm công tác đối ngoại nhân dân. Văn bản được đưa ra sau gần 5 năm thực hiện Chỉ thị 12-CT/TW, khi hoạt động này đã mở rộng quan hệ hữu nghị, nâng vị thế Việt Nam tại các diễn đàn nhân dân và góp phần huy động nguồn lực phát triển, nhưng vẫn còn hạn chế về nhận thức, cách làm và phối hợp.
Bối cảnh khiến yêu cầu đổi mới trở nên cấp thiết: thế giới và khu vực biến động nhanh, trong khi Việt Nam phải thực hiện đường lối đối ngoại Đại hội XIV, Nghị quyết 06-NQ/TW và các chiến lược phát triển đất nước. Ban Bí thư xác định đối ngoại nhân dân là một trong ba trụ cột đối ngoại và yêu cầu chuyển từ “tham gia” sang “đóng góp, kiến tạo”, từ giao lưu đơn thuần sang kết nối lợi ích. Đây là sự điều chỉnh đúng hướng: hoạt động chỉ tạo giá trị bền vững khi các mối quan hệ dẫn tới hiểu biết, hợp tác và kết quả cụ thể.
Bản đồ đối tác giúp chọn đúng người, đúng việc
Yêu cầu xây dựng và thường xuyên cập nhật “bản đồ đối tác” theo địa bàn, lĩnh vực và mức độ ưu tiên là một trong những định hướng cụ thể nhất của Chỉ thị. Có thể hiểu đây là công cụ nhận diện ai đang hoạt động ở đâu, có mối quan tâm hay năng lực nào, và quan hệ với họ phù hợp với mục tiêu gì. Giá trị của bản đồ không nằm ở việc lập thêm một danh sách, mà ở khả năng giúp các tổ chức xác định ưu tiên và phối hợp hành động. Nếu thiếu bức tranh chung, nhiều đơn vị có thể cùng tiếp cận một nhóm đối tác trong khi những mạng lưới hữu ích khác bị bỏ sót. Bản đồ được cập nhật sẽ giúp phát hiện khoảng trống, tránh trùng lặp và kết nối quan hệ theo chiều sâu. Chỉ thị đặt mục tiêu phát triển mạng lưới bạn bè, đối tác rộng khắp, đa tầng, đa lĩnh vực, có chiều sâu và bền vững.
Nhận diện đối tác còn giúp điều chỉnh cách tiếp cận theo từng địa bàn và lĩnh vực. Quan hệ với bạn bè truyền thống cần được duy trì; đồng thời, các đối tác chiến lược và những nhóm có tri thức, công nghệ hoặc khả năng hợp tác phát triển cần được kết nối phù hợp. Làm tốt khâu này giúp công tác đối ngoại nhân dân chuyển từ mở rộng số lượng cuộc gặp sang nâng chất lượng và độ bền của hợp tác. Đây cũng là điều kiện để phối hợp với các trụ cột đối ngoại khác: hiểu rõ đối tác và lợi ích liên quan giúp chọn đúng thông điệp, đúng hình thức trao đổi, đồng thời kiên trì đối thoại và thu hẹp khác biệt. Một bản đồ hữu ích vì thế phải sống cùng thực tiễn, được cập nhật và sử dụng trong quyết định, chứ không nằm yên như hồ sơ hành chính.
Hiệu quả phải đến được với cộng đồng
Ý nghĩa của đổi mới không dừng ở quan hệ hữu nghị. Khi kết nối đúng đối tác, đối ngoại nhân dân có thể hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, tri thức, kinh nghiệm quản trị và tham gia chuỗi giá trị. Với người dân, doanh nghiệp, trí thức và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, điều đó mở ra cơ hội đóng góp trực tiếp thay vì chỉ đứng ngoài các hoạt động do lực lượng chuyên trách tổ chức. Đây là điểm đáng chú ý trong yêu cầu chuyển từ huy động nguồn lực đơn thuần sang kết nối tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các nguồn lực phát triển. Nếu triển khai có trọng tâm, bản đồ đối tác có thể giúp nguồn lực xã hội đến đúng nhu cầu, đồng thời tạo thêm nền tảng cho hợp tác kinh tế - xã hội. Nhưng công cụ sẽ chỉ có ý nghĩa khi các tổ chức chia sẻ thông tin và cùng chịu trách nhiệm về kết quả.
Chỉ thị cũng nhấn mạnh vai trò trung tâm của các tổ chức nhân dân và sự tham gia chủ động của người dân, doanh nghiệp, địa phương cùng người Việt Nam ở nước ngoài. Điều đó đòi hỏi cách triển khai linh hoạt, gắn với thực tiễn từng địa bàn, thay vì áp một khuôn mẫu cho mọi đối tác. Chân thành, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau phải là nền tảng; lợi ích quốc gia - dân tộc vẫn là giới hạn định hướng cho mọi hoạt động. Bước tiếp theo là tổ chức xây dựng, cập nhật bản đồ và đưa công cụ này vào phối hợp, định hướng mạng lưới. Đảng ủy Bộ Ngoại giao được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện Chỉ thị.
Công cụ chỉ có giá trị khi dẫn tới hành động
Chỉ thị 16-CT/TW đặt ra một hướng đi cần thiết: đổi mới tư duy và phương thức triển khai để công tác đối ngoại nhân dân trở thành hoạt động có trọng tâm, kết nối được nguồn lực và tạo dựng lòng tin lâu dài. Bản đồ đối tác là mắt xích quan trọng vì giúp biến mục tiêu rộng thành lựa chọn cụ thể về địa bàn, lĩnh vực và quan hệ cần ưu tiên. Tuy nhiên, lập bản đồ không tự tạo ra kết quả. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc dữ liệu có được cập nhật, các cơ quan có phối hợp và những người trực tiếp tham gia có quyền chủ động kết nối hay không. Nếu được dùng như công cụ hành động thay vì một thủ tục báo cáo, bản đồ đối tác có thể giúp Việt Nam mở rộng mạng lưới bạn bè, gắn hợp tác với lợi ích thiết thực và nâng tầm đóng góp của nhân dân trong tổng thể công tác đối ngoại.






