Môn thể thao tăng tuổi thọ: không chỉ đi bộ và dưỡng sinh
Môn thể thao tăng tuổi thọ là những hoạt động vận động được chứng minh có liên hệ với việc sống lâu hơn, nhờ cải thiện sức khỏe tim mạch, thể lực toàn thân và gắn kết xã hội, trong đó các môn vợt như tennis và cầu lông nổi bật hơn nhiều môn tập nhẹ nhàng truyền thống. Khi bàn về thể thao và tuổi thọ, người Việt thường nghĩ đến đi bộ, dưỡng sinh hay đạp xe. Nhưng các dữ liệu lớn về nghiên cứu longevity thể thao lại chỉ ra một bức tranh khác: thể thao đối kháng, nhất là các môn dùng vợt, mới là nhóm đứng đầu. Một nghiên cứu theo dõi 8.577 người trong tối đa 25 năm đã lập danh sách những môn thể thao giúp cải thiện tuổi thọ tốt nhất. Kết quả cho thấy ba môn dẫn đầu là tennis, cầu lông và bóng đá, thách thức quan niệm lâu nay rằng cứ vận động càng nhẹ càng “lành” với người cao tuổi.
Tennis kéo dài tuổi thọ: vì sao đứng số một?
Điểm đáng chú ý nhất trong nghiên cứu là tennis xếp hạng đầu tiên về mức tăng tuổi thọ ước tính. Sau khi điều chỉnh các yếu tố như tuổi tác, giới tính, hút thuốc, thu nhập và thời lượng vận động, người chơi tennis được ghi nhận có tuổi thọ cao hơn nhóm ít vận động đến 9,7 năm. Đây là một con số biết nói, đủ sức khiến bất kỳ ai đang lo lắng cho sức khỏe tim mạch phải suy nghĩ lại về lựa chọn môn thể thao của mình. Tổng quan khoa học về tennis cho thấy người chơi môn này thường có thể lực tim phổi tốt hơn, tỉ lệ mỡ cơ thể thấp hơn, mỡ máu thuận lợi và sức khỏe xương cải thiện rõ rệt. Những yếu tố đó cộng gộp lại tạo thành “lá chắn” kéo dài tuổi thọ. Ngoài ra, một nghiên cứu trên hơn 272.000 người Mỹ 59–82 tuổi tiếp tục khẳng định lợi ích nổi bật của nhóm môn dùng vợt, gắn với nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn 16% so với người không chơi.
Cầu lông sức khỏe: lựa chọn gần gũi với người Việt
Nếu tennis còn khá “xa xỉ” với nhiều người Việt, cầu lông lại là lựa chọn rất đời thường: sân trong ngõ, vợt vài trăm nghìn, đánh sau giờ làm. Nhưng nghiên cứu cho thấy môn thể thao quen thuộc này đứng thứ hai trong danh sách tăng tuổi thọ, với mức ước tính thêm 6,2 năm so với nhóm ít vận động. Điều đó nghĩa là những trận cầu lông chiều tối ở công viên không chỉ vui mà còn là “đầu tư dài hạn” cho sức khỏe. Một thử nghiệm trên 36 phụ nữ chưa tập luyện, chia làm nhóm chơi cầu lông, chạy bộ và đối chứng, cho thấy sau 8 tuần, VO₂max – chỉ số phản ánh thể lực tim phổi – tăng 16% ở nhóm cầu lông và 14% ở nhóm chạy. Cả hai nhóm tập đều giảm huyết áp, nhịp tim lúc nghỉ và tăng 19% thời gian vận động đến khi kiệt sức. Riêng nhóm cầu lông còn cải thiện công suất vận động tối đa, khẳng định cầu lông sức khỏe không phải là lời khen xã giao mà là kết quả đo được.
Các môn vợt thắng thế: vận động bùng nổ cộng gắn kết xã hội
Điểm chung của tennis, cầu lông và những môn dùng vợt khác là kiểu vận động theo từng đợt ngắn nhưng huy động gần như toàn thân, từ chân, tay đến thân và phản xạ mắt. Tác giả nghiên cứu đề xuất hai lời giải thích cho việc các môn này dẫn đầu về tuổi thọ: thứ nhất là cấu trúc vận động bùng nổ, giúp tim phổi và cơ bắp được thử thách mạnh mà không đòi hỏi phải duy trì cường độ cao liên tục; thứ hai là sự tương tác xã hội khi chơi cùng người khác. Đây không phải chi tiết phụ. Một phân tích tổng hợp trên 148 nghiên cứu với hơn 308.000 người cho thấy người có quan hệ xã hội tốt hơn có khả năng sống sót cao hơn trong thời gian theo dõi. Nghĩa là những câu chuyện bên lề, tiếng cười trên sân và cảm giác thuộc về một nhóm có thể quan trọng không kém nhịp tim hay huyết áp trong bài toán sống lâu. Chính yếu tố gắn kết này khiến các môn vợt phù hợp với văn hóa sinh hoạt của người Việt, vốn coi trọng tinh thần "đi đánh là đi hội" hơn là tập một mình.
Chọn môn nào cho người Việt: điều quan trọng không phải đứng đầu bảng
Dù kết quả cho thấy tennis kéo dài tuổi thọ nhiều nhất và cầu lông đứng ngay sau đó, điều nguy hiểm là chúng ta biến bảng xếp hạng thành “mệnh lệnh” phải chơi đúng môn. Bản thân các nhà khoa học đã nhấn mạnh đây là mối liên hệ thống kê, không phải lời hứa cứ cầm vợt là sẽ sống thêm đúng số năm đó. Một nhà nghiên cứu dẫn dắt công trình lớn về môn dùng vợt và chạy bộ đã nhấn mạnh: điều quan trọng nhất với người lớn tuổi ít vận động là tìm một hoạt động mình thích và có thể duy trì. Trong bối cảnh Việt Nam, cầu lông và bóng đá phong trào dễ tiếp cận hơn nhiều so với tennis. Bóng đá được chứng minh giúp cải thiện huyết áp tâm thu khoảng 4,2 mmHg, huyết áp tâm trương 3,9 mmHg và giảm nhịp tim lúc nghỉ khoảng sáu nhịp/phút so với nhóm không vận động. Điều đó cho thấy cốt lõi không phải “chọn đúng môn top 1”, mà là chọn môn phù hợp, có yếu tố đối kháng và gắn kết xã hội, rồi biến nó thành nếp sinh hoạt lâu dài.
