Ăn vừa phải: nguyên tắc quan trọng của dinh dưỡng an toàn
Trong dinh dưỡng an toàn, nguyên tắc cốt lõi là dùng thực phẩm đa dạng và ăn vừa phải, bởi ngay cả những món quen thuộc như dưa chuột, nước tía tô hay rau muối, cà muối vẫn có thể gây hại nếu sử dụng quá nhiều hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe cụ thể của từng người. Thay vì tin vào những lời truyền miệng rằng thực phẩm tự nhiên thì “càng nhiều càng tốt”, chúng ta cần biết rõ nhóm người cần thận trọng, giới hạn sử dụng và cách chế biến an toàn để bảo vệ thận, tim mạch và hệ tiêu hóa về lâu dài. Quan điểm của tôi là: sức khỏe không đến từ một món ăn “thần dược”, mà từ khả năng tự kiểm soát khẩu phần của mỗi người. Khi hiểu rõ rủi ro, bạn sẽ biết vì sao dưa chuột ăn vừa phải, nước tía tô nên cân nhắc, còn rau muối cà muối tuyệt đối không nên xem như rau tươi hằng ngày. Ăn không có chiến lược, nhất là ở người có bệnh nền, đồng nghĩa với việc đánh cược sức khỏe vào những thói quen tưởng như vô hại.
Dưa chuột: nhiều nước, ít năng lượng nhưng không phải ai cũng nên ăn nhiều
Dưa chuột chứa khoảng 95% nước, cung cấp một lượng nhỏ vitamin, khoáng chất và chất xơ, nên thường được ưa chuộng trong những bữa ăn nhẹ, nhất là khi trời nóng. Về mặt lợi ích, dưa chuột ăn vừa phải giúp bổ sung nước và tạo cảm giác mát, nhưng nếu coi đây là “thực phẩm giải độc” để ăn vô tội vạ thì là một sai lầm. Bác sĩ Phạm Việt Hoàng – nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tuệ Tĩnh (Hà Nội) – nhấn mạnh không phải ai cũng nên ăn nhiều dưa chuột, một số người có bệnh lý hoặc cơ địa đặc biệt cần thận trọng khi sử dụng. Hai nhóm người đặc biệt cần chú ý là người có chức năng thận suy giảm và người có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Ở người bệnh thận, việc dưa chuột nhiều nước và lợi tiểu có thể làm đảo lộn chế độ kiểm soát dịch, khoáng chất mà bác sĩ đang hướng dẫn. Người đang rối loạn tiêu hóa, dễ đầy bụng, đi ngoài lỏng cũng không nên ăn sống với số lượng lớn. Quan điểm thể hiện trách nhiệm với sức khỏe là: dưa chuột phù hợp cho người khỏe mạnh, nhưng vẫn phải nằm trong tổng thể khẩu phần đa dạng, chứ không trở thành món được ưu ái quá mức.
Nước tía tô: nước lá quen thuộc nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro
Nước tía tô thường được nấu thơm, dễ uống và được nhiều gia đình xem như một loại nước lá “bổ”, nhưng không phải ai cũng nên uống nước tía tô. Tôi cho rằng sự nguy hiểm nằm ở chỗ mọi người coi thực phẩm tự nhiên là vô điều kiện an toàn, rồi uống thay nước lọc cả ngày mà không hề hỏi ý kiến bác sĩ. Khi tía tô được nấu thành nước đậm đặc và dùng thường xuyên, cách sử dụng này khác hoàn toàn với việc ăn vài lá như rau gia vị trong bữa cơm. Có ít nhất 5 nhóm người cần thận trọng hơn: người đang dùng thuốc điều trị, người có bệnh nền, từng có dấu hiệu dị ứng với tía tô, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, và người có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Ở người đang uống thuốc kê đơn, thành phần thực vật có thể gây tương tác; ở người cơ địa dị ứng, nước tía tô đun sôi không bảo đảm loại bỏ nguy cơ phản ứng; còn phụ nữ mang thai, cho con bú lại thiếu dữ liệu an toàn khi dùng với lượng lớn. Nói thẳng: nước tía tô không phải thuốc, không nên dùng để thay thế điều trị hay thay toàn bộ nước uống hằng ngày.
Rau muối, cà muối, kim chi: món đưa cơm nhưng dễ quá tải muối
Dưa muối, cà muối và các loại rau muối chua, kim chi luôn là món “đưa cơm”, nhưng lại là một cái bẫy muối nếu ăn thường xuyên với lượng lớn. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo dưa muối, cà muối là những món ăn quen thuộc nhưng cần sử dụng với lượng vừa phải. Theo bác sĩ Đàm Quế Quân, quá trình muối chua không chỉ làm tăng hàm lượng natri mà còn có thể làm hao hụt một số chất dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin tan trong nước. Điều này đi ngược với mục tiêu dinh dưỡng an toàn vốn cần ít muối nhưng nhiều rau củ tươi. Người trưởng thành khỏe mạnh được khuyến nghị hạn chế tổng lượng muối ăn hằng ngày ở mức không quá 5 g, bao gồm cả muối trong thực phẩm và gia vị, chứ không chỉ muối cho vào khi nấu ăn. Việc thường xuyên ăn rau muối cà muối, kim chi, đồng thời dùng nhiều nước chấm và thực phẩm chế biến sẵn, có thể khiến tổng lượng muối vượt xa mức khuyến nghị. Nhóm người cần thận trọng nhất là người bị tăng huyết áp, bệnh thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế natri, bởi họ có nguy cơ cao tổn hại thêm tim mạch và thận nếu không điều chỉnh khẩu phần.
Kết luận: ăn đa dạng, kiểm soát khẩu phần và lắng nghe bác sĩ
Từ dưa chuột, nước tía tô đến rau muối cà muối, điểm chung là đều có thể xuất hiện trong một chế độ dinh dưỡng an toàn, nhưng không món nào nên được thần thánh hóa hoặc sử dụng vô tội vạ. Người có chức năng thận suy giảm, tăng huyết áp, đang dùng thuốc điều trị, có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, và người có cơ địa dị ứng là những nhóm người cần thận trọng rõ ràng hơn với ba nhóm thực phẩm này. Theo tôi, cách tiếp cận lành mạnh nhất gồm ba bước: đa dạng hóa rau củ tươi, ưu tiên các cách chế biến như luộc, hấp, nấu canh với lượng muối vừa phải; bảo quản và chế biến đúng cách để tránh nguy cơ mất an toàn thực phẩm; và cuối cùng, luôn trao đổi với bác sĩ nếu có bệnh thận, tim mạch hoặc phải uống thuốc dài ngày. Ăn vừa phải không phải là khuyến nghị “cho có”, mà là chiến lược đơn giản nhất để bạn tự bảo vệ sức khỏe trước những thói quen bữa ăn khó bỏ.
