Khi “mỹ nhân cổ trang” không còn đồng nghĩa với gương mặt hoàn hảo
Tiêu chuẩn nhan sắc trong phim cổ trang Trung Quốc là tập hợp những kỳ vọng về gương mặt, dáng vóc, trang phục và tạo hình diễn viên, từng bị định hình bởi hình tượng mỹ nhân thanh tú, mong manh nhưng nay đang chuyển dần sang vẻ đẹp đa dạng, ưu tiên chiều sâu tính cách và tính chân thực hơn sự hoàn hảo bề mặt. Kinh nghiệm xem phim cho thấy sự dịch chuyển này diễn ra rõ rệt chỉ trong một thập kỷ. Khi Triệu Lệ Dĩnh đóng Minh Lan trong Minh Lan truyện (2018), tranh luận xoay quanh chuyện “gương mặt tròn liệu có đủ sức gánh những màn đấu đá chốn hậu viện?”. Gần 10 năm sau, với Đàm Tùng Vận trong Lan Hương như cố, câu hỏi đã thành: “Gương mặt trẻ con này liệu có thể thể hiện một nữ chủ mẫu với những nếp nhăn của năm tháng?”. Không phải gương mặt diễn viên đổi khác, mà là kỳ vọng khán giả với mỹ nhân cổ trang đang bị bào mòn, kéo giãn, thậm chí đảo ngược bởi chính những bộ phim họ xem.
Từ “tiên khí” kiểu Triệu Lệ Dĩnh đến vẻ đẹp đời thường của Đàm Tùng Vận
Trong giai đoạn “mỹ nhân cổ trang” kinh điển, tiêu chuẩn nhan sắc gần như đóng khung: lông mày như núi xa, mắt như nước mùa thu, da trong trẻo, nụ cười pha ba phần e thẹn, bảy phần tự tin. Các phim như Minh Lan truyện hay Chân Hoàn truyện góp phần củng cố hình tượng ấy, khiến khán giả hình thành phản xạ thẩm mỹ: nữ chính phải đẹp đến độ “khuynh quốc khuynh thành” trước khi nói đến tính cách. Nhưng làn sóng mới không còn xem vẻ đẹp là chiếc vé bắt buộc. Lý Mộng trong vai Triệu Tinh Đường được miêu tả giống một khối ngọc lạnh, đường nét sắc sảo, không đi theo kiểu mềm mại, diễm lệ. Sức uy hiếp của Triệu Tinh Đường không nằm ở ánh mắt đưa tình, mà ở sự im lặng đến đáng sợ khi cô phạt người quỳ, ngay cả nắp chén trà cũng không buồn nhấc lên. Đàm Tùng Vận thậm chí chủ động tiến gần vẻ đời thường: Hứa Lan Hương không giữ chân chồng bằng nhan sắc, mà bằng từng khoản thu chi rõ ràng trong sổ sách, qua đó ổn định hậu viện.
Phong cách tóc Ngụy Tấn: khi lịch sử trở thành xu hướng cổ trang mới
Nếu tiêu chuẩn nhan sắc đang đa dạng hóa, thì tạo hình diễn viên lại chứng kiến một xu hướng rất cụ thể: phong cách tóc Ngụy Tấn. Sau khi phục sức thời Minh gần như bị khai thác cạn kiệt trong các phim cổ trang Hoa ngữ, làng phim Trung Quốc chuyển hướng sang thời Ngụy Tấn Nam Bắc triều. Loạt phim 2026 đồng loạt chạy theo kiểu tóc búi hai bên xòe rộng như đôi cánh, từ Phượng Bất Tê của Ngô Cẩn Ngôn đến Thích Đường của Lư Dục Hiểu. Kiểu tóc này thực chất là “hiệt tử kế” hay “thập tự kế” – búi tóc tết chéo thành hình chữ thập hoặc cánh bướm, lấy nguyên mẫu từ hình ảnh trên gạch chạm khắc thời Ngụy Tấn, phổ biến trong tạo hình phụ nữ quý tộc Bắc Ngụy. Tóc hiệt tử kế xòe hai bên như cánh bướm, kết hợp đuôi tóc mỏng buông lơi “phân thiều”, tạo cảm giác phiêu diêu thanh thoát hơn hẳn vẻ nặng nề của đại lạp sí nhà Thanh. Phong cách Ngụy Tấn giúp ngành phục trang thoát khỏi khuôn áo lụa cầu kỳ quen thuộc, hướng đến vẻ đẹp thanh nhã.
Theo Báo cáo khảo sát khán giả truyền hình Trung Quốc 2023 do CSM công bố, 72,4% người được khảo sát cho biết họ quan tâm hơn đến việc nhân vật có đáng tin hay không, thay vì có phù hợp với tiêu chuẩn sắc đẹp truyền thống hay không; ở nhóm Gen Z, tỉ lệ này tăng lên 81,6%. Đây là lời giải thích rõ ràng cho việc tạo hình phong cách tóc Ngụy Tấn được yêu thích: nó không chỉ đẹp mắt mà còn kể một câu chuyện lịch sử gắn với tinh thần phóng khoáng “bao y bác đái”, dáng người mảnh khảnh “tú cốt thanh tượng” của thời đại.
Khi tạo hình không còn là trung tâm: chiều sâu nhân vật lên ngôi
Điều đáng chú ý là trào lưu phong cách tóc Ngụy Tấn không tách rời sự thay đổi trong cách xây dựng nhân vật. Trong phim cổ trang trước đây, “mỹ nhân” mang tính chức năng: cô là nguyên nhân thúc đẩy cốt truyện, quân cờ trong đấu trí, là nơi khán giả gửi gắm ham muốn. Nay, nhiều dự án dùng tạo hình như một lớp ngôn ngữ phụ trợ cho diễn xuất, thay vì là mục tiêu. Phượng Bất Tê được xem là trường hợp thành công: đoàn phim đối chiếu trực tiếp với di vật khảo cổ, phù điêu hang đá Bắc Ngụy để phục dựng trang phục và đầu tóc, thay vì dùng khuôn mẫu cổ trang đại trà. Tạo hình hiệt tử kế của Ngô Cẩn Ngôn được khen vừa có chiều sâu lịch sử, vừa mang vẻ phiêu dật tiên khí, giúp cô lột xác khỏi hình ảnh sắc lạnh, đơn điệu trước đây. Đây là ví dụ điển hình cho việc tạo hình hỗ trợ tốt cho diễn xuất, thay vì chỉ chạy theo xu hướng. Trong top 5 phim cổ trang có tỉ lệ xem trọn bộ cao nhất của iQIYI quý 1-2024, 3 phim có nữ chính không được xây dựng theo hình tượng “đại mỹ nhân” truyền thống nhưng tỉ lệ người dùng xem lại trung bình cao hơn 23% so với các phim cùng loại.
Mặt trái của xu hướng và thông điệp từ người xem
Không xu hướng nào sạch bóng rủi ro. Việc nhiều đoàn phim cùng lúc theo đuổi một hướng thẩm mỹ, thường dùng bối cảnh giả tưởng không gắn triều đại cụ thể nên không chịu ràng buộc nghiên cứu lịch sử nghiêm ngặt, khiến ranh giới giữa sáng tạo và sao chép mong manh. Thích Đường của Lư Dục Hiểu bị so sánh trực tiếp với Phượng Bất Tê, tạo hình hoàng hậu bị nhận xét kém phần uy nghi, không mang lại điều mới mẻ. Tướng Môn Độc Hậu của Mạnh Tử Nghĩa hứng chịu làn sóng tranh cãi không hồi kết, khi tạo hình Ngụy Tấn bị chỉ ra gần như sao chép phục trang trong dự án Bách Hoa Sát trước đó.
Nhưng phản ứng của khán giả lại cho thấy bước trưởng thành rõ rệt. Nhiều bình luận thẳng thắn: dù tạo hình có đẹp đến đâu, thứ được nhớ sau cùng vẫn là nội dung và diễn xuất, không phải bộ tóc hay bộ váy nào. Báo cáo CSM 2023 cũng khẳng định ưu tiên của người xem chính là độ đáng tin của nhân vật, hơn là việc họ có phù hợp với tiêu chuẩn nhan sắc truyền thống. Sau cùng, thứ người xem theo đuổi chưa bao giờ chỉ là làn da hoàn hảo không tì vết, mà là con người phía sau lớp da ấy – người nghiến răng không gục xuống, ngậm nước mắt không vỡ òa, tự mở đường sống giữa những khe nứt của thời đại. Đó là thông điệp quan trọng nhất mà sự thay đổi tiêu chuẩn nhan sắc trong phim cổ trang Trung Quốc đang gửi đến cả giới làm phim lẫn công chúng: hãy xem mỹ nhân như con người, không phải món đồ trang trí.
