Thể hình chuyên nghiệp: phía sau cơ bắp là gia đình
Thể hình chuyên nghiệp là hành trình xây dựng cơ bắp và kỷ luật thi đấu, trong đó vai trò của gia đình, từ những người cha, anh đến huấn luyện viên, âm thầm quyết định cách mỗi vận động viên bước lên sân khấu, chịu đựng ăn kiêng, theo đuổi huy chương quốc gia thể hình và truyền ngọn lửa sang nhiều vận động viên thế hệ tiếp theo. Ở Việt Nam, nếu nhìn kỹ vào các tấm lưng chữ V trên bục nhận giải, ta luôn thấy thấp thoáng bóng dáng của một người cha ngồi trên khán đài, một người anh mở phòng tập, hay một huấn luyện viên thể hình coi học trò như con. Bỏ qua họ, mọi câu chuyện về thành tích chỉ còn là những con số khô khan – đúng nhưng thiếu linh hồn.
Phù Tường Linh: từ tấm HCĐ quốc gia đến người "ươm mầm" huy chương
Nếu muốn hiểu sức mạnh của thế hệ trong thể hình, hãy bắt đầu từ câu chuyện của HLV Phù Tường Linh. Sinh năm 1973 tại Đà Lạt, ông đến với thể hình năm 1993 khi vừa tròn 20 tuổi, từ một chàng trai gầy gò được gia đình khuyến khích đi tập cho khỏe. Từ quyết định có vẻ “đời thường” ấy, một huấn luyện viên thể hình dần hình thành. Năm 2001, ông giành huy chương đồng Giải vô địch Thể hình quốc gia hạng 70 kg, rồi đến năm 2006 đoạt thêm 1 huy chương vàng và 1 huy chương bạc hạng 60 kg tại giải trẻ và các câu lạc bộ toàn quốc tổ chức ở Đà Nẵng. Đó không chỉ là thành tích cá nhân; nó là vốn sống, là kinh nghiệm xương máu mà sau này ông mang theo khi đứng ở vị trí huấn luyện viên, hiểu chính xác học trò mình sẽ đau ở đâu, nản lúc nào.
Chuyển sang công tác huấn luyện từ năm 2007 và chính thức dẫn dắt đội tuyển thể hình Lâm Đồng từ 2013, Phù Tường Linh bước sang một chương mới: dùng quá khứ vận động viên để tạo tương lai cho người khác. Thể hình Lâm Đồng vốn là cái nôi mạnh của cả nước, từng có tới khoảng 30 vận động viên tập trung, thi đấu nhiều nội dung, nhiều hạng cân, nam lẫn nữ và liên tục đứng nhóm đầu quốc gia. Dưới tay ông, đội tuyển đã gom trên 100 huy chương ở các giải trong nước, nhiều đến mức chính ông cũng nói “không thể thống kê hết”. Câu nói này đáng được trích lại nguyên vẹn vì nó cho thấy một điều: khi huấn luyện nghiêm túc qua nhiều năm, thành tích không còn là vài con số để khoe, mà trở thành cả một dòng chảy liên tục của vận động viên thế hệ nối tiếp.
Gia đình họ Phù: khi đam mê cơ bắp chảy trong huyết quản
Ít môn thể thao nào bộc lộ tính “cha truyền con nối” rõ như thể hình – nhưng không phải ở nghĩa di truyền cơ bắp, mà ở cách cả nhà cùng quay quanh chiếc tạ. Với Phù Tường Linh, người đồng hành đầu tiên không phải học trò, mà là anh ruột Phù Tường Hùng, sinh năm 1971. Hai anh em từ thời phòng tập còn thô sơ đã cùng nhau tập, thi đấu cấp tỉnh rồi được gọi vào Đội tuyển Thể hình Lâm Đồng, góp phần mang nhiều huy chương về cho địa phương. Hôm nay, khi Linh dẫn dắt đội tuyển tỉnh, anh trai ông là một huấn luyện viên thể hình, đồng thời duy trì một phòng tập lớn ở Di Linh với hàng trăm học viên mỗi ngày. Đó là một gia đình mà công việc chung không phải là buôn bán hay công chức, mà là nâng, đặt và hướng dẫn người khác nâng, đặt những thanh tạ ngày này qua tháng khác.
Sức lan tỏa của mạch gia đình ấy thể hiện rõ qua các vận động viên thế hệ trẻ mà ông Linh đang “dìu” ra biển lớn: Nguyễn Ngọc Thái Hà (sinh năm 1993) với hai tấm huy chương đồng Đông Nam Á và châu Á nội dung cổ điển nữ cao đến 1,6 m trong các năm 2024, 2025; Lê Thị Lệ Hoa (sinh năm 1991, Bảo Lộc) giành huy chương vàng châu Á nội dung Athletic physique nữ cao đến 1,6 m năm 2026; và K’Tuyên (sinh năm 2001, Di Linh) với huy chương vàng 75 kg giải trẻ châu Á 2023 cùng thêm hai huy chương bạc châu Á và một huy chương bạc Đông Nam Á trong hai năm 2024, 2025. Nhiều năm qua, các học trò Lâm Đồng còn in dấu từ đấu trường Đông Nam Á đến châu Á và thế giới, tiêu biểu là tấm huy chương đồng thế giới hạng 80 kg của Lê Viết Hồng Tứ năm 2024. Nhìn vào danh sách này, ta thấy rõ: nơi nào có một huấn luyện viên coi học trò như con, nơi đó sẽ có cả một “gia phả” huy chương.
Nguyễn Duy Bình: bức ảnh với cha giá trị hơn mọi tấm huy chương
Nếu câu chuyện của Phù Tường Linh cho thấy gia đình có thể tạo ra cả hệ sinh thái vận động viên, thì vận động viên thể hình Nguyễn Duy Bình nhắc ta rằng đôi khi chỉ một người cha im lặng cũng đủ thay đổi cả hành trình. Bình, 35 tuổi ở TP.HCM, luôn giữ như báu vật bức ảnh chụp tháng 7.2017, khi anh giành huy chương vàng Giải vô địch thể hình nam cổ điển TP.HCM và lần đầu tiên cha anh – ông Nguyễn Lưu Tính, khi đó 75 tuổi – từ quê Đồng Nai lên xem con thi đấu. Trước ngày thi, thấy con trai gầy đi sau giai đoạn siết cân, câu đầu tiên ông hỏi là: “Sao cực khổ vậy con?”. Câu hỏi tưởng đơn giản nhưng đánh trúng mặt tối của môn thể thao này: để có vài phút tỏa sáng, vận động viên phải chấp nhận nhiều tháng kiêng muối, đường, chất béo, theo chế độ ăn khắc nghiệt mà chính HLV Phù Tường Linh cũng thừa nhận là cần “chăm chỉ, kiên trì và kỷ luật rất cao”.
Trong phần thi hôm đó, Bình liên tục đưa mắt tìm cha trên khán đài. Anh thắng, giành huy chương vàng, nhưng cuộc trò chuyện sau đó không hề xoay quanh chiến thắng. Ông Tính chỉ nói: “Thi xong, về nhà bồi bổ, ăn uống đầy đủ lại nha con”. Với nhiều người, đó là câu dặn quá đỗi bình thường; với một vận động viên đã quen nghe những lời kiểu “phải cố thêm, phải thắng nữa”, nó là sự ân cần hiếm hoi. Bình kể rằng nhìn nụ cười và ánh mắt của cha lúc đó, anh rất xúc động, bởi “được cha mẹ ủng hộ và có mặt chứng kiến khoảnh khắc mình đạt được thành quả là niềm vui rất lớn”. Nhiều năm sau, khi anh chia sẻ lại bức ảnh hai cha con cùng tấm huy chương trên mạng xã hội, người ta không dừng ở chuyện cơ bắp hay thành tích; họ nhắc đến cha mẹ mình, cảm giác được gia đình ủng hộ trong các cột mốc quan trọng của đời. Đó là bằng chứng rõ nhất rằng tình cha con thể hình chạm được vào những ai không hề tập tạ.
Từ những quả tạ xi măng đến Huân chương Lao động: di sản vô hình của tình cha con
Điểm chung giữa Phù Tường Linh và Nguyễn Duy Bình là gì? Không phải họ cùng lên bục nhận giải – mà là ở chỗ thành công của họ được xây từ những cử chỉ gia đình nhỏ bé. Với Bình, thể hình bắt đầu từ những quả tạ xi măng anh tự đúc ở tuổi 16 sau ngày đi rẫy với cha mẹ, rồi được cha mẹ mua thêm cây sắt cho chắc chắn hơn, chị gái tặng cuốn sách hướng dẫn tập luyện cơ bản. Năm 2009, anh lên TP.HCM, lần đầu được tập ở phòng gym đầy đủ thiết bị, rồi nhanh chóng góp mặt trong đội tuyển trẻ thể hình TP.HCM và sau này trở thành vận động viên, huấn luyện viên thể hình, đạt danh hiệu vận động viên toàn năng Việt Nam tại giải thể hình quốc gia năm 2021. Ở quê nhà, chị gái rửa ảnh thi đấu của em trai treo đầy tường; mỗi vị khách ghé chơi lại được nghe kể câu chuyện “cậu bé đúc tạ xi măng” trở thành vận động viên.
Ở “đầu kia” của bản đồ thể hình, Phù Tường Linh cùng học trò K’Tuyên đã nhận Huân chương Lao động hạng Ba của Chủ tịch nước trong tháng 7/2026 – một ghi nhận cho nỗ lực bền bỉ của cả thầy lẫn trò. Nhưng nếu chỉ nhìn vào huân chương, ta sẽ bỏ lỡ bức tranh rộng hơn: đó là hành trình hơn 30 năm từ cậu thanh niên gầy được gia đình khuyên đi tập tạ đến người dẫn dắt đội tuyển tỉnh, đưa vận động viên thế hệ mới bước ra đấu trường Đông Nam Á, châu Á và thế giới. Khi ông nói trước giải đấu quan trọng mình “cùng ăn, cùng tập và đồng hành với vận động viên trong quá trình chuẩn bị”, ta thấy rõ bóng dáng một người cha thứ hai – người dạy không chỉ cách co cơ đúng góc, mà cả cách chịu đựng cô đơn khi siết cân. Thể hình, suy cho cùng, không phải trò chơi của cái tôi cá nhân. Đó là môn thể thao mà mỗi lần vận động viên bước lên sân khấu, họ mang theo trên đôi vai cả lịch sử gia đình, lời lo của cha, niềm tự hào của mẹ và kinh nghiệm truyền lại của huấn luyện viên. Nếu xã hội muốn có thêm huy chương, điều cần đầu tư không chỉ là máy móc, dinh dưỡng, mà còn là môi trường để những mối quan hệ cha – con, thầy – trò như thế tiếp tục được trân trọng và nuôi dưỡng.
