Tiết canh là gì và vì sao nguy hiểm hơn bạn nghĩ?
Tiết canh là món ăn tươi sống được chế biến từ máu động vật trộn với phụ liệu, không trải qua quá trình nấu chín, nên vẫn giữ nguyên các mầm bệnh như vi khuẩn, virus và ký sinh trùng có trong máu và từ môi trường, khiến người ăn có thể nhiễm bệnh nghiêm trọng chỉ sau một lần sử dụng. Một bát tiết canh tưởng mát, bổ thực chất là máu sống, tức máu chưa được đun sôi hay tiệt trùng, nên mọi thứ đang lưu hành trong hệ tuần hoàn của con vật vẫn còn nguyên trên bàn ăn của chúng ta. PGS.TS Nguyễn Xuân Ninh, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, nhấn mạnh “tiết canh thực chất là máu sống” – và đó là lý do cốt lõi khiến tiết canh nguy hiểm.
Trong quá trình giết mổ, cắt tiết và pha chế, vi khuẩn thực phẩm tươi từ da, lông, đường tiêu hóa hoặc môi trường dễ dàng xâm nhập vào máu. Nhiều người tin rằng nuôi tại nhà, sạch sẽ là đủ an toàn thực phẩm sống, nhưng đây là sự tự trấn an nguy hiểm. Chỉ một lần ăn, nếu bát tiết canh nhiễm liên cầu khuẩn lợn hay các tác nhân khác, cơ thể bạn lập tức trở thành chiến trường: sốt cao, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn, thậm chí suy đa cơ quan. Đó không còn là chuyện “ăn cho vui” nữa, mà là đánh cược sinh mạng.
Vi khuẩn, virus, ký sinh trùng trong món tươi sống: Những kẻ tàng hình trên bàn nhậu
Điều đáng sợ của tiết canh nguy hiểm là người ăn hoàn toàn không nhìn thấy thứ mình đang đưa vào cơ thể. Vi khuẩn thực phẩm tươi như Streptococcus suis, các tác nhân gây tiêu chảy, tả, lỵ có thể bám từ da, lông, phân hoặc dụng cụ lên máu trong chớp mắt. Một số gia đình còn trộn thêm sụn họng, nguyên liệu từ lợn vào tiết canh vịt hoặc dê, vô tình mang theo ổ liên cầu khuẩn lợn vào bát tiết canh “tự làm cho yên tâm”. Cảm giác “nhà nuôi, nhà làm” ở đây không phải bảo chứng an toàn, mà đôi khi là chiếc bình phong che mắt chúng ta.
Nguy hại không dừng ở vi khuẩn. Tiết canh có thể là nguồn phơi nhiễm trứng và ấu trùng của nhiều loại ký sinh trùng thực phẩm nếu con vật bị nhiễm bệnh. Ấu trùng sán có thể ký sinh ở cơ, mắt và đặc biệt là hệ thần kinh trung ương. Khi đã lên não, chúng gây đau đầu, chóng mặt, rối loạn giấc ngủ, suy giảm trí nhớ, co giật… nhưng lại dễ bị nhầm với các bệnh thần kinh khác. Nghĩa là khi phát hiện, người bệnh có thể đã phải điều trị kéo dài, tốn kém, với nguy cơ để lại di chứng nặng nề. Câu hỏi đặt ra là: một bát tiết canh “mát, bổ” có đáng để đổi lấy một bộ não mang thương tích suốt đời?
Ca bệnh 47 tuổi viêm tụy cấp: Bữa nhậu quen thuộc, cái giá ngoài dự đoán
Câu chuyện của người đàn ông 47 tuổi ở Phú Thọ là lời cảnh tỉnh sắc lạnh cho những ai còn coi thường an toàn thực phẩm sống. Theo Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê, nam bệnh nhân trú tại xã Phú Khê phải nhập viện cấp cứu sau khi uống rượu, ăn thịt và tiết canh dê. Trước đó, ông không hề nghĩ bữa nhậu quen thuộc lại có thể dẫn tới thảm họa sức khỏe như vậy. Sau bữa ăn, ông đau bụng dữ dội, bụng chướng, buộc gia đình phải đưa đi cấp cứu. Kết quả chụp cắt lớp cho thấy ông bị viêm tụy cấp độ D theo phân loại Balthazar – mức độ tổn thương tụy nặng, cần điều trị tích cực và theo dõi sát.
Theo BS.CKII Nguyễn Đình Sơn, viêm tụy cấp là tình trạng viêm cấp tính của nhu mô tụy. Khi ăn quá nhiều chất béo, chất đạm kết hợp với rượu bia, tuyến tụy tăng tiết men tiêu hóa; nếu men trypsin bị hoạt hóa ngay trong tụy, nó kéo theo hàng loạt men khác cùng hoạt hóa, khiến tụy bị chính các men này “tự tiêu” và viêm nặng. Trường hợp không phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể rơi vào sốc, suy hô hấp, xuất huyết, nhiễm trùng tụy, suy đa cơ quan, đe dọa tính mạng. Đây không chỉ là một ca bệnh lẻ loi mà là minh chứng rằng bữa nhậu với tiết canh dê, thịt và rượu có thể là “cuộc tấn công tổng lực” vào tụy và cả cơ thể.
Cơ chế lây nhiễm, nhận biết sớm và cách tự bảo vệ mình
Để phòng tránh, điều quan trọng không chỉ là nghe cảnh báo mà phải hiểu rõ cơ chế lây nhiễm và triệu chứng. Với tiết canh và món tươi sống, vi khuẩn xâm nhập vào máu ngay từ khâu giết mổ, qua da, lông, đường tiêu hóa hoặc dụng cụ chế biến bẩn. Từ đó, chúng đi thẳng vào hệ tuần hoàn người ăn, gây nhiễm trùng máu, tổn thương đa cơ quan. Với viêm tụy cấp, bữa ăn nhiều đạm, nhiều mỡ cộng với rượu bia làm men tiêu hóa hoạt hóa sớm trong tụy, gây tổn thương nhu mô tụy và dẫn tới tình trạng viêm cấp tính.
Đau bụng dữ dội vùng thượng vị, bụng chướng, buồn nôn hoặc nôn sau bữa ăn thịnh soạn hay uống nhiều rượu bia là dấu hiệu không được phép coi thường. Đó có thể là viêm tụy cấp, chứ không phải rối loạn tiêu hóa thông thường. Song song đó, sốt cao, rối loạn ý thức, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn, tổn thương da là những biểu hiện cảnh báo nhiễm liên cầu khuẩn lợn từ tiết canh. Những trường hợp tổn thương thần kinh do ký sinh trùng thực phẩm có thể phải điều trị kéo dài, đối mặt di chứng. Khi cơ thể đã gióng lên hồi chuông báo động, trì hoãn đi khám là đồng nghĩa với việc chấp nhận để biến chứng tiến thêm một bước.
Từ bỏ tiết canh để bảo vệ tụy, não và mạng sống
Đã đến lúc chúng ta thẳng thắn nhìn nhận: tiết canh nguy hiểm hơn xa cảm giác ngon miệng và “mát, bổ” mà nhiều người truyền tai nhau. Chuyên gia y tế khẳng định đây là thực phẩm sống tiềm ẩn nhiều mầm bệnh, có thể gây nguy hiểm tính mạng. Cách phòng ngừa đơn giản và hiệu quả nhất là không ăn tiết canh và mọi món từ máu động vật chưa nấu chín. An toàn thực phẩm sống không thể đạt được bằng niềm tin chủ quan “lợn nhà”, “gà quê”, mà chỉ bằng việc nói không với máu sống và chế biến chín kỹ.
Bên cạnh đó, thói quen nhậu nhiều rượu bia, ăn quá nhiều đạm, mỡ cần được xem là nguy cơ thực sự đối với tụy. Bác sĩ khuyến nghị người dân nên hạn chế hoặc ngừng rượu bia, đặc biệt với người từng mắc viêm tụy hoặc có yếu tố nguy cơ, đồng thời duy trì chế độ ăn lành mạnh, ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc. Việc tẩy giun định kỳ cũng được khuyến cáo trong những trường hợp có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng đường mật. Lựa chọn nằm ở mỗi người: hoặc giữ thói quen ăn uống đầy rủi ro, hoặc thay đổi để bảo vệ tụy, não và mạng sống của chính mình, cũng như của những người ngồi cùng mâm.
