Apple App Store đang bị ép thay đổi chứ không chủ động “cởi mở”
Các chính sách App Store mới của Apple là tập hợp những điều chỉnh về phí, quyền phân phối và quy trình thanh toán áp dụng tại châu Âu, Hàn Quốc và Brazil nhằm đáp ứng luật chống độc quyền và quy định kinh doanh ứng dụng mới, nhưng vẫn giữ lại vai trò kiểm soát chặt chẽ của Apple đối với hệ sinh thái iOS. Nói cách khác, Apple không đột nhiên trở nên thân thiện hơn với nhà phát triển; hãng đang bị kéo ra khỏi vùng an toàn độc quyền của mình bằng chuỗi phán quyết chống độc quyền EU, luật viễn thông Hàn Quốc và các antitrust settlement ở Brazil. Câu hỏi không còn là “Apple có thay đổi không”, mà là “Apple thay đổi tới đâu trước khi bị cơ quan quản lý buộc phải đi thêm một bước nữa”.
Châu Âu: Apple giảm độ phức tạp phí, nhưng giữ chặt quyền thu hoa hồng
Tại châu Âu, Apple buộc phải điều chỉnh Apple App Store phí để tuân thủ Digital Markets Act – bộ khung chống độc quyền EU dành cho các “gatekeeper” nền tảng. Apple tuyên bố đã “hợp tác chặt chẽ” với Ủy ban châu Âu và giới thiệu chính sách App Store mới với cấu trúc phí được đơn giản hóa, trong đó bỏ phí ban đầu theo lượt cài đặt và thay bằng mức 5% “Core Technology Commission” cho các giao dịch số bên ngoài App Store.
Cụ thể, ứng dụng dùng In-App Purchase sẽ chịu hoa hồng 26%, giảm còn 15% cho doanh nghiệp nhỏ và một số chương trình đặc thù. Mô hình thanh toán thay thế trong ứng dụng bị thu 20%, liên kết ra web để thanh toán chịu 15%, còn ứng dụng phân phối qua marketplace thay thế hoặc web vẫn đóng 5% Core Technology Commission. Nhà phát triển được phép đưa song song IAP và thanh toán thay thế – điều trước đây bị cấm – nhưng phải giữ lựa chọn trong 12 tháng để “bảo đảm nhất quán” trải nghiệm người dùng.
Hàn Quốc: Luật viễn thông đánh thẳng vào mô hình phí cao của Apple và Google
Nếu châu Âu dùng chống độc quyền EU để buộc Apple mở cửa, thì Hàn Quốc dùng Luật Kinh doanh viễn thông sửa đổi để đánh vào chính sách phí giao dịch của các kho ứng dụng lớn. Luật này cấm việc ép nhà phát triển chỉ được dùng hệ thống thanh toán trong ứng dụng của nền tảng, đặt nền tảng cho một bộ quy định kinh doanh ứng dụng mang tính mẫu cho toàn cầu.
Ủy ban Truyền thông Hàn Quốc (KMCC) kết luận Apple và Google đã tìm cách lách luật: dù cho phép cổng thanh toán bên thứ ba, họ vẫn áp mức phí khoảng 26% với các giao dịch ngoài hệ thống IAP của mình. Nói cách khác, “đa dạng hóa phương thức thanh toán” chỉ là lớp vỏ; bản chất doanh thu hoa hồng gần như không đổi. KMCC cho biết biện pháp trừng phạt sẽ được công bố sau, nghĩa là câu chuyện chưa chấm dứt. Hàn Quốc đang gửi một thông điệp rõ ràng: nếu chỉ đổi giao diện mà không đổi quyền lực giá, các nền tảng sẽ bị xem là chưa tuân thủ.
Brazil: Antitrust settlement bị Apple giải nghĩa theo hướng “tối đa kiểm soát”
Tại Brazil, Apple buộc phải ký một antitrust settlement sau điều tra kéo dài nhiều năm, bắt nguồn từ khi một ông lớn thương mại điện tử trong khu vực khiếu nại quy tắc App Store. Theo thỏa thuận, Apple công bố chính sách App Store mới: cho phép nhà phát triển phân phối ứng dụng iOS qua các marketplace thay thế và chấp nhận phương thức thanh toán ngoài IAP, đồng thời áp mức Core Technology Commission 5% cho giao dịch số bên ngoài App Store.
Nhưng Epic Games tiếp tục cáo buộc Apple đang diễn giải nghĩa vụ của mình theo cách hạn chế. Đơn gửi cơ quan cạnh tranh Brazil mô tả nhiều “rào cản cấu trúc, kỹ thuật và truy cập” khiến phân phối ứng dụng thay thế khó có tính khả thi thực tế. Epic cho rằng Apple áp yêu cầu báo cáo vượt xa nhu cầu tính phí, biến dữ liệu thành công cụ theo dõi mô hình kinh doanh của đối thủ. Ngay cả quy trình cài đặt cũng bị tố bị kéo dài, với số bước nhiều hơn so với châu Âu, tạo “ma sát” đủ lớn để người dùng bỏ cuộc. Apple có thời hạn đến thứ Hai để phản hồi trước cơ quan chống độc quyền.
Epic Games, người dùng và tương lai kiểm soát App Store
Trên mặt trận châu Âu, Epic Games gọi gói phí mới là “junk fees” và khẳng định kế hoạch của Apple “không làm gì để mở hệ sinh thái ứng dụng di động cho cạnh tranh, như DMA yêu cầu”. Lập luận cốt lõi: nếu mọi con đường thanh toán và phân phối đều phải nộp thêm một lớp hoa hồng cho Apple, thì những “cửa ngõ mới” chỉ là hình thức. Epic đồng thời yêu cầu Apple tuân đúng tinh thần luật – cho phép liên kết ra web “miễn phí” và đảm bảo “sử dụng hiệu quả” các kho ứng dụng cạnh tranh.
Người dùng có vẻ hưởng lợi khi có thêm lựa chọn: mua trong ứng dụng hoặc qua cổng thanh toán khác, tải app từ marketplace thay thế hoặc web với điều kiện Apple vẫn kiểm duyệt qua quy trình Notarization và đặt yêu cầu hiển thị để đảm bảo trải nghiệm minh bạch. Tuy nhiên, các tổ chức người tiêu dùng cảnh báo rằng lợi ích thực tế phụ thuộc vào “dòng chảy trải nghiệm”: liệu người dùng có bị “scare screen” dọa dẫm khi rời App Store, và liệu việc cài đặt App Store cạnh tranh trên iPhone, iPad có bị gài thêm ma sát nhân tạo hay không. Trong bối cảnh đó, nhiều cơ quan quản lý tại EU, Hàn Quốc và Brazil sẽ tiếp tục theo dõi sát cách Apple thực thi các chính sách mới.
