Nhiếp ảnh film: thú chơi retro đang bị giá phim ảnh thử thách
Nhiếp ảnh film là việc sử dụng máy ảnh analog và các loại film 35mm hoặc medium format để ghi lại hình ảnh trên vật liệu cảm quang, sau đó tráng rửa và phóng ảnh, tạo nên chất ảnh hạt phim, màu sắc và độ tương phản đặc trưng gắn với thẩm mỹ nhiếp ảnh retro. Khi giá phim ảnh tăng vọt theo thời gian, mỗi lần bấm máy đều mang theo áp lực chi phí, khiến người chơi phải cân nhắc giữa niềm vui sáng tạo và ngân sách dành cho thú chơi này. Thay vì chỉ nhìn nhiếp ảnh film như một thú hoài cổ, chúng ta buộc phải đối mặt với câu hỏi: mức nhiếp ảnh retro chi phí hiện nay có còn tương xứng với giá trị cảm xúc mà nó đem lại hay không?
Điểm nghịch lý là ở chỗ: máy ảnh cũ khá rẻ, nhưng phim mới là thứ khiến ví tiền đau nhất. Các body SLR cũ, rangefinder hay compact film đã mất đi hào quang công nghệ, song vẫn đủ bền và đáp ứng tốt nhu cầu chụp cơ bản. Trong khi đó, giá phim ảnh liên tục leo thang, biến mỗi cuộn film thành một khoản đầu tư chứ không chỉ là vật tư tiêu hao. Điều này làm thay đổi sâu sắc thói quen chụp của cộng đồng, từ tần suất bấm máy cho tới cách chọn film 35mm giá phù hợp hơn với túi tiền, chấp nhận hy sinh một phần chất lượng hoặc đặc tính màu sắc.
Máy ảnh cũ: chi phí sở hữu thấp, nhưng không cứu được tiền phim
Nếu nhìn thuần về chi phí máy ảnh cũ, nhiếp ảnh film vẫn có vẻ hấp dẫn. Bạn có thể tìm được những thân máy đã vài thập kỷ tuổi nhưng vẫn hoạt động ổn định, vì các yếu tố như cảm giác cầm nắm, nút bấm, vòng xoay thường "già đi" rất chậm so với thông số độ phân giải hay khả năng quay video. Nhưng chi phí thật lại nằm ở chỗ khác: mỗi lần nạp film là thêm một vòng chi tiền. Tổng chi phí sở hữu không còn dừng ở việc săn được một body đẹp; mà là đường dài của hàng chục cuộn film, tiền tráng, scan, in ảnh và bảo quản.
Một ví dụ thú vị từ thế giới máy số cho thấy rõ điều này: một nhiếp ảnh gia dành trọn một ngày chụp tại Camogli, miền bắc nước Ý, với chiếc Lumix GX1 ra mắt từ khoảng 2010 và ống kính 20mm f/1.7 anh đã sở hữu từ khoảng năm 2012. Anh chỉ cần vài phụ kiện rẻ tiền như pin dự phòng, viewfinder gắn ngoài không có cảm biến mắt, và chiếc máy vẫn đủ tin cậy cho công việc hàng ngày. Với nhiếp ảnh film, bạn cũng có thể tìm được thân máy ổn định tương tự, nhưng khác biệt là mỗi lần mang máy ra đường, chi phí vận hành luôn đi kèm theo từng cuộn phim.
Tần suất bấm máy ít đi: mặt trái của giá phim tăng
Khi mỗi lần bấm cò đồng nghĩa với tiêu hao một khung hình tính bằng tiền, nhiếp ảnh film buộc người chơi phải "chụp chậm lại". Điều này có mặt tích cực: người chụp suy nghĩ kỹ hơn, cẩn thận với bố cục, ánh sáng, kết nối với khoảnh khắc. Tuy nhiên, nó cũng tạo rào cản không nhỏ cho người mới bắt đầu, vì nhiếp ảnh retro chi phí ban đầu đã tăng, nay chi phí duy trì lại càng nặng. Tần suất chụp giảm, số project dài hơi bằng phim cũng ít đi, và việc thử nghiệm các loại film 35mm giá khác nhau trở thành cuộc chơi chỉ dành cho ai có ngân sách.
Thực tế, ngay cả trong thế giới máy số, sự gắn bó với thiết bị không nằm ở việc nó mới ra mắt hay mang chuẩn sạc USB-C, mà ở cảm giác sử dụng lâu dài. Một nhiếp ảnh gia chia sẻ rằng ông giữ lại một chiếc GX1 đời cũ chính vì phần báng tay trước, điểm tỳ ngón cái và bánh xe điều chỉnh bấm được đã tạo nên cách cầm máy quen tay, khiến ông cảm thấy mình gắn kết hơn với bức ảnh. Khi chuyển sang film, cảm giác thân máy vẫn là điểm tựa tinh thần, nhưng giá phim ảnh đặt lên vai bạn áp lực buộc phải bấm máy ít hơn mong muốn.
Giữa chi phí và cảm xúc: có nên tiếp tục bám trụ với nhiếp ảnh film?
Một lý do khiến người ta không dễ bỏ nhiếp ảnh film là cảm giác "được nhìn bằng chính con mắt mình" qua khung ngắm, thay vì qua màn hình hay drone. Một nhiếp ảnh gia cho rằng ông thấy mình kết nối với bức ảnh hơn khi ngắm bằng mắt qua viewfinder, và vì thế ông không mấy hứng thú với các hệ máy chuyên chụp bằng màn hình dù chất lượng ảnh rất cao. Nhiếp ảnh retro không chỉ là hạt phim hay tông màu hoài cổ, mà là trải nghiệm cơ thể – từ thao tác nạp film, lên cò, tới tiếng màn trập – thứ mà máy số khó thay thế hoàn toàn.
Song song với đó, cộng đồng làm nội dung về nhiếp ảnh đang thay đổi cách tiếp cận. Một biên tập viên, đồng thời là nhà sáng lập một tờ báo ảnh, đã chuyển mình thành nhà xuất bản chú trọng vào dùng AI một cách có đạo đức, tìm kiếm mô hình thu nhập bền vững và thúc đẩy đa dạng trong ngành ảnh. Các tiếng nói như vậy giúp cuộc tranh luận về nhiếp ảnh film trở nên cân bằng hơn: không thần thánh hóa film, cũng không phủ nhận giá trị. Câu trả lời cuối cùng vẫn nằm ở mỗi người chơi: bạn có sẵn sàng trả thêm chi phí máy ảnh cũ và nhất là tiền phim, để giữ lại cảm xúc mà chỉ nhiếp ảnh film đem lại?
