Quy mô giải thưởng tăng, cuộc đua nghiên cứu rộng hơn
Giải thưởng khoa học và công nghệ dành cho sinh viên là hoạt động thường niên ghi nhận các công trình nghiên cứu do sinh viên tại cơ sở giáo dục đại học thực hiện, đồng thời khuyến khích năng lực sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Năm nay, giải thưởng thu hút 722 đề tài từ 122 cơ sở giáo dục đại học, tăng 94 đề tài và 10 cơ sở so với năm trước.
Ngày 7/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức lễ tổng kết và trao giải tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Quỹ Hỗ trợ sáng tạo kỹ thuật Việt Nam. Đà tăng về số lượng không chỉ là một con số đẹp: nó cho thấy hoạt động nghiên cứu đang mở rộng ở nhiều trường, trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng gắn với phát triển đất nước.
Các dự án nghiên cứu sinh viên trải rộng trên sáu lĩnh vực: khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ, y dược, nông nghiệp, khoa học xã hội và nhân văn. Mức tăng so với năm trước đáng chú ý, nhưng giá trị của giải thưởng sẽ được quyết định bởi việc các đề tài có được hỗ trợ đi tiếp hay không.
Vòng chung kết cần nối nghiên cứu với ứng dụng
Trong 722 đề tài đăng ký, 131 công trình từ 57 cơ sở được chọn vào vòng chung kết. Trong số này có 18 đề tài khoa học tự nhiên, 20 kỹ thuật và công nghệ, 10 y dược, 7 nông nghiệp, 67 khoa học xã hội và 9 nhân văn; toàn giải có 19 giải Nhất. Tỷ trọng lớn của khoa học xã hội cho thấy nghiên cứu sinh viên không chỉ xoay quanh phòng thí nghiệm hay sản phẩm công nghệ.
Thứ trưởng Phạm Quang Hưng nhấn mạnh sinh viên cần biết đặt câu hỏi, kiểm chứng dữ liệu và chịu trách nhiệm với nội dung sử dụng, kể cả khi làm việc với công cụ trí tuệ nhân tạo. Đó là lời nhắc cần thiết: số lượng đề tài chỉ có ý nghĩa khi đi cùng phương pháp chặt chẽ và trung thực. Sinh viên nghiên cứu khoa học qua quá trình khảo sát, thử nghiệm và trao đổi với giảng viên không chỉ rèn kỹ năng nghiên cứu mà còn học cách đưa kiến thức trên lớp vào đời sống.
Bước tiếp theo phải là hỗ trợ có lộ trình cho những đề tài triển vọng, kết nối sinh viên với viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương, đồng thời phân biệt rõ nghiên cứu cơ bản cần được kiểm chứng, công bố với nghiên cứu ứng dụng cần thử nghiệm và hoàn thiện. Nếu không có cầu nối như vậy, giải thưởng có nguy cơ dừng ở sân khấu trao bằng khen.
Đại học Sư phạm Thái Nguyên tạo dấu ấn đa lĩnh vực
Đại học Sư phạm Thái Nguyên là một trong những đơn vị nổi bật, với 2 giải Nhất, 1 giải Nhì, 4 giải Ba và 2 giải Khuyến khích. Kết quả này đáng chú ý không chỉ vì số giải, mà còn bởi đề tài đoạt giải trải từ bảo tồn tri thức bản địa đến sinh học phân tử.
Một giải Nhất khoa học xã hội thuộc về nhóm sinh viên khoa Địa lý với đề tài ứng dụng bản đồ số WebGIS để lưu giữ và phát huy tri thức của người Dao ở Lai Châu về thích ứng với biến đổi khí hậu. Giải Nhất nhân văn được trao cho đề tài xây dựng bộ dữ liệu số nhằm bảo tồn lễ hội Tết Khu Cù Tê của người La Chí tại Xín Mần, Tuyên Quang. Cả hai công trình cho thấy công nghệ số có thể phục vụ di sản và cộng đồng, thay vì chỉ hướng tới sản phẩm thương mại.
Ở khoa học tự nhiên, sinh viên Nguyễn Thị Hiền giành giải Nhì với nghiên cứu ứng dụng CRISPR/Cas9 để khảo sát chức năng gen OsCAF1B liên quan đến khả năng chịu hạn của cây lúa. Khoa Ngữ văn của trường cũng được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng bằng khen vì thành tích tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên.
Thành tích của trường gợi ra tiêu chuẩn đáng hướng tới cho giải thưởng: đề tài tốt vừa có nền tảng chuyên môn, vừa trả lời một vấn đề cụ thể. Quy mô 722 đề tài là tín hiệu tích cực; điều quan trọng hơn là duy trì hỗ trợ để những nghiên cứu có triển vọng tiếp tục được thử nghiệm, hoàn thiện và đến được với người cần dùng.
