AI trong giáo dục đại học: Cuộc chuyển dịch không thể né tránh
AI trong giáo dục là việc các trường đại học đưa trí tuệ nhân tạo vào chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và quản trị nhà trường, nhằm nâng cao chất lượng học tập, tăng khả năng phân tích dữ liệu, hỗ trợ giáo viên và sinh viên nhưng vẫn giữ vai trò trung tâm cho con người trong việc ra quyết định và phát triển tư duy phản biện. Nhìn từ các trường đại học Việt Nam, chuyển đổi số đại học không còn là khẩu hiệu công nghệ, mà là lựa chọn chiến lược. Khi Đại học Duy Tân ra mắt Trường Trí tuệ Nhân tạo và Thông tin, hay Đại học Văn hóa Hà Nội đưa các học phần về AI vào giảng dạy toàn trường, thông điệp rất rõ ràng: giáo dục đại học 2026 không thể tách khỏi trí tuệ nhân tạo đào tạo, nhưng phải kiểm soát được đường đi của nó. Câu hỏi không còn là có dạy học với AI hay không, mà là ai sẽ làm chủ cuộc chơi.
Đại học Duy Tân: Biến AI thành nền tảng chứ không chỉ là một môn học
Việc Đại học Duy Tân chính thức ra mắt Trường Trí tuệ Nhân tạo và Thông tin (School of Data & AI – SDA) là một bước đi cho thấy một mô hình mới của AI trong giáo dục: không xem AI như chuyên ngành phụ, mà như trục chính của chuyển đổi số đại học. Theo chia sẻ của Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam Na Ki Hong, Duy Tân không “đơn thuần là mở rộng các ngành học liên quan đến AI, mà theo đuổi một cách kiên trì quá trình chuyển đổi toàn diện, đưa AI trở thành nền tảng cốt lõi”. Nghĩa là AI đi vào cả đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và vận hành. Điều này cũng đặt ra yêu cầu: giảng viên không còn là người truyền tải nội dung một chiều, mà là người thiết kế trải nghiệm dạy học với AI, giúp sinh viên biết phân tích, đối chiếu và hoài nghi kết quả do máy tạo ra.
| Khía cạnh | Trước AI | Khi có Trường Data & AI |
|---|---|---|
| Vai trò giảng viên | Giảng bài, kiểm tra kiến thức | Dẫn dắt tư duy, hướng dẫn sử dụng AI có trách nhiệm |
| Hạ tầng học tập | Chủ yếu phòng học, thư viện truyền thống | Hệ thống dữ liệu, nền tảng AI hỗ trợ đào tạo |
| Định hướng đào tạo | Tập trung kiến thức chuyên môn | Gắn kiến thức với kỹ năng số và phân tích dữ liệu |
Đại học Văn hóa Hà Nội: Chuyển đổi số phải gắn với đổi mới tư duy dạy và học
Không chạy theo thời thượng công nghệ, Đại học Văn hóa Hà Nội chọn cách lồng AI vào cả đào tạo lẫn quản trị. PGS.TS Đinh Công Tuấn khẳng định nhà trường không chỉ “đưa thêm các công cụ công nghệ vào hoạt động hiện có mà hướng tới đổi mới phương thức dạy và học, phương thức nghiên cứu và phương thức quản trị trên nền tảng công nghệ và dữ liệu”. Việc bắt đầu giảng dạy các học phần Trí tuệ nhân tạo và ứng dụng, Năng lực số cho sinh viên mọi ngành nói thẳng rằng: ai học văn hóa, nghệ thuật, du lịch hay thư viện cũng phải biết sống và làm việc trong môi trường số. Quan trọng hơn, mô hình đại học số dựa trên dữ liệu sẽ buộc giảng viên thay đổi thói quen, từ chấm điểm, đánh giá đến phản hồi người học, dựa trên bằng chứng chứ không cảm tính. AI ở đây là công cụ soi chiếu dữ liệu, còn trách nhiệm vẫn thuộc về con người.
Các chương trình quốc tế: Khi AI làm rõ khoảng cách giữa kiến thức và phán đoán
Trong khối chương trình xuyên quốc gia, câu chuyện dạy học với AI được nhìn dưới một góc khác: không phải để thay thế giảng viên nước ngoài, mà để nâng chuẩn phán đoán của sinh viên. Tại chương trình liên kết giữa Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học La Trobe (Australia), TS. Helen Yang nhấn mạnh thế giới kinh doanh đang thay đổi nhanh khi AI tác động mạnh đến cách tổ chức phân tích thông tin và quyết định. Bà khẳng định La Trobe đặt mục tiêu trở thành đại học tiên phong về AI, đưa trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy và đánh giá. Nhưng điểm mấu chốt là yêu cầu sinh viên “phải biết đặt câu hỏi và kiểm chứng những gì AI đưa ra”. Nghĩa là giáo dục đại học không được nuôi thế hệ chuyên gia chỉ giỏi dùng công cụ, mà phải rèn thói quen nghi ngờ, kiểm tra chéo và cân nhắc trách nhiệm xã hội trong mọi quyết định có AI tham gia.
AI không thay thế con người: Điều kiện để giáo dục đại học giữ được cốt lõi
Điểm chung trong các phát biểu của lãnh đạo trường và doanh nghiệp là một cảnh báo: AI càng tiến xa, con người càng phải làm chủ. Nếu trí tuệ nhân tạo đào tạo chỉ được sử dụng như máy chấm bài, máy tạo đề cương, giáo dục đại học 2026 sẽ trượt vào thói quen học máy móc, giao phó tư duy cho thuật toán. Ngược lại, nếu xem AI trong giáo dục là công cụ để tiết kiệm thời gian làm việc thủ công, tăng khả năng phân tích dữ liệu, mở rộng nguồn thông tin tham khảo, thì giảng viên có thêm khoảng trống để tập trung vào việc mà máy không làm được: huấn luyện tư duy phản biện, cảm quan đạo đức và bản lĩnh nghề nghiệp cho sinh viên. Khi đó, chuyển đổi số đại học không phải là cuộc thay máu nhân sự, mà là quá trình tái định nghĩa vai trò con người trong thế giới đầy công cụ thông minh.
