Từ ý tưởng đến nghiên cứu có phương pháp
Mạng lưới chuyên gia hỗ trợ nghiên cứu khoa học học sinh là chương trình kết nối các nhà khoa học với học sinh trung học để tư vấn ý tưởng, hướng dẫn phương pháp và hỗ trợ thực hiện dự án dự thi. Ngày 6/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết 58 cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu đã đăng ký 1.550 chuyên gia, gồm hơn 300 giáo sư, phó giáo sư và hơn 800 tiến sĩ, đồng hành với học sinh trong cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia. Con số này đáng chú ý không chỉ vì quy mô học thuật, mà còn vì nó nhắm đến khoảng trống quen thuộc: nhiều em có câu hỏi đáng nghiên cứu nhưng thiếu người giúp biến câu hỏi ấy thành một kế hoạch khả thi. Tuy nhiên, số lượng chuyên gia chỉ tạo ra cơ hội; giá trị thật nằm ở việc học sinh được tiếp cận đúng chuyên môn, đúng lúc và vẫn tự mình làm phần việc cốt lõi.
Hỗ trợ nhiều chặng, không chỉ góp ý đề tài
Mạng lưới này được thiết kế để theo sát nhiều khâu của một dự án nghiên cứu học sinh, từ lúc hình thành câu hỏi đến khi trình bày kết quả. Có 1.272 chuyên gia đăng ký tư vấn ý tưởng và định hướng; 1.139 người sẵn sàng hướng dẫn nghiên cứu; 596 người có thể hỗ trợ, giám sát thí nghiệm tại cơ sở nghiên cứu. Ngoài ra, 1.004 chuyên gia đăng ký tham gia thẩm định hồ sơ hoặc ban giám khảo, còn 604 người nhận báo cáo chuyên đề, tập huấn cho giáo viên và học sinh. Đây là cách tiếp cận thực tế hơn việc chỉ kết nối học sinh với một người cố vấn: dự án có thể cần chuyên môn khác nhau ở từng giai đoạn. Dẫu vậy, các hình thức hỗ trợ cần được kết nối thuận tiện và minh bạch để trường học, nhất là ở địa phương ít điều kiện, biết tìm đúng người thay vì chỉ nhìn thấy một danh sách dài.
Chuyên gia đồng hành, học sinh phải làm chủ
Một mạng lưới lớn sẽ chỉ có ý nghĩa giáo dục nếu không biến thành đường tắt để người lớn làm thay học sinh. Quy chế cuộc thi nêu rõ người hướng dẫn không được trực tiếp thực hiện các nội dung nghiên cứu cốt lõi; vai trò của họ là định hướng phương pháp, bảo đảm an toàn và liêm chính khoa học để học sinh giữ vị trí chủ thể. Ranh giới ấy cần được xem là nguyên tắc vận hành, không phải thủ tục: một sản phẩm trau chuốt nhưng học sinh không giải thích được giả thuyết, dữ liệu hay giới hạn của nghiên cứu thì không thể hiện năng lực khoa học. Đáng mừng là 987 chuyên gia đồng ý công khai thông tin chuyên môn và hình thức hỗ trợ; thông tin liên hệ được dùng để kết nối theo đề nghị, không công khai khi chưa có sự đồng ý. Sự bảo vệ quyền riêng tư và tính độc lập của học sinh vì thế phải đi cùng khả năng tiếp cận cố vấn.
Cơ hội nghiên cứu nối tiếp định hướng đại học
Mạng lưới chuyên gia là một phần của thay đổi rộng hơn trong cách tổ chức cuộc thi năm học 2026–2027: đây là kỳ thi đầu tiên theo Quy chế ban hành kèm Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT, dự kiến tổ chức tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Bộ dự kiến ban hành hướng dẫn cụ thể về thời gian, địa điểm và kế hoạch; danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và áp phích sẽ được công khai chậm nhất 15 ngày trước khai mạc. Song song, 56 cơ sở đã cung cấp thông tin về gần 1.400 ngành đào tạo, trong đó 648 ngành thuộc danh mục công bố; một số trường nêu chính sách tuyển thẳng, ưu tiên xét tuyển hoặc học bổng từ 30% đến 100% học phí cho học sinh đoạt giải. Liên kết nghiên cứu với lựa chọn ngành học có thể giúp cuộc thi tạo giá trị dài hạn, nhưng không nên khiến giải thưởng lấn át quá trình học hỏi. Thành công trước hết là một dự án do học sinh hiểu, thực hiện và chịu trách nhiệm.
