Điểm tựa khi mất việc, không chỉ là trợ cấp
Bảo hiểm thất nghiệp là chính sách an sinh giúp người lao động có hỗ trợ khi mất việc, ổn định cuộc sống trong giai đoạn chuyển tiếp và tiếp cận tư vấn, đào tạo để sớm tìm được công việc mới. Giá trị của chính sách vì thế không nên chỉ được nhìn qua khoản trợ cấp hay số hồ sơ được duyệt: điều quan trọng hơn là liệu người lao động có thể quay lại thị trường lao động với kỹ năng và cơ hội phù hợp hay không.
Thực tế cho thấy nhu cầu hỗ trợ rất lớn. Trong 9 tháng đầu năm 2026, Hà Nội ra quyết định hưởng bảo hiểm thất nghiệp cho 51.200 người; hơn 47.500 người thất nghiệp được tư vấn, giới thiệu việc làm mới và 742 người được hỗ trợ học nghề. Những con số này cho thấy quyền lợi BHTN phát huy tốt nhất khi trợ cấp đi cùng dịch vụ giúp người lao động tiến thêm một bước, thay vì chỉ bù đắp thu nhập trong thời gian chờ đợi.
Mở rộng diện bao phủ để ít người bị bỏ lại
Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời hướng đến mức đóng linh hoạt và quyền lợi rộng hơn. So với quy định trước, luật mở rộng nhóm tham gia, tăng mức hưởng trợ cấp thất nghiệp, rút ngắn thời gian giải quyết và linh hoạt hơn trong hỗ trợ người sử dụng lao động. Hướng đi này có ý nghĩa vì rủi ro mất việc không chỉ tập trung ở lao động toàn thời gian.
Người làm việc ngắn hạn, không trọn thời gian và lao động tự do cũng có thể đối mặt với mất việc hoặc giảm thu nhập. Mở rộng diện bao phủ BHTN là cách đưa thêm người lao động vào lưới an sinh, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào việc họ hiểu điều kiện tham gia và tiếp cận thủ tục thuận lợi. Một chính sách rộng hơn trên giấy sẽ chưa đủ nếu những nhóm dễ tổn thương vẫn khó tiếp cận quyền lợi.
Luật cũng giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế và kết dư Quỹ BHTN để quy định việc giảm mức đóng, đồng thời xem xét hỗ trợ bằng tiền hoặc hình thức khác khi xảy ra khủng hoảng, suy thoái kinh tế, thiên tai, hỏa hoạn, địch họa hoặc dịch bệnh nguy hiểm. Đây là cơ chế tạo dư địa ứng phó, không phải cam kết rằng mọi trường hợp đều tự động nhận thêm hỗ trợ.
Từ hồ sơ trợ cấp đến con đường quay lại việc làm
Trợ cấp giúp người lao động có khoảng đệm sau khi mất việc, nhưng tư vấn, đào tạo kỹ năng và kết nối tuyển dụng mới là những cầu nối để rút ngắn thời gian thất nghiệp. Người đang hưởng trợ cấp có thể được tư vấn, giới thiệu việc làm; người đã hết thời gian hưởng nhưng chưa tìm được việc cũng cần được tiếp tục kết nối. Với người muốn chuyển nghề hoặc cần bổ sung kỹ năng, đào tạo nên gắn với nhu cầu tuyển dụng thực tế thay vì chỉ cấp một khóa học không dẫn tới cơ hội việc làm.
Việc thực hiện chính sách cũng đang chuyển dần sang dịch vụ số. Từ tháng 7/2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh Hóa triển khai tiếp nhận và xử lý 100% hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia và công cụ của Bộ Nội vụ. Cùng lúc, trung tâm hướng dẫn người lao động hoàn thiện thủ tục và tiếp nhận thông báo tìm kiếm việc làm định kỳ. Số hóa có ích khi giúp quy trình rõ ràng, nhưng cần đi kèm hướng dẫn đủ dễ hiểu để người cần hỗ trợ không bị vướng ở khâu nộp hồ sơ.
Một mắt xích cho thị trường lao động ổn định hơn
Bảo hiểm thất nghiệp không thể tự tạo ra việc làm, nhưng có thể giảm cú sốc thu nhập và giúp người lao động duy trì kết nối với thị trường trong lúc tìm cơ hội mới. Khi dịch vụ việc làm nắm được nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, việc tư vấn và đào tạo có thể hướng người lao động tới vị trí đang cần người. Đó là lý do chính sách này nên được xem như một mắt xích của hệ thống lao động, chứ không chỉ là cơ chế chi trả trợ cấp.
Tác động dài hạn phụ thuộc vào cả độ bao phủ lẫn chất lượng hỗ trợ: người lao động cần tiếp cận được quyền lợi đúng lúc, còn doanh nghiệp cần cơ chế phù hợp để duy trì và phát triển việc làm. Mở rộng đối tượng tham gia có thể củng cố an sinh, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và góp phần ổn định thị trường lao động, nhất là khi nền kinh tế gặp biến động. Muốn đạt điều đó, trợ cấp, đào tạo và kết nối tuyển dụng phải vận hành liền mạch; mở rộng quyền lợi chỉ thực sự có ý nghĩa khi người mất việc có đường quay lại làm việc.
