Không thể gọi vi phạm có tổ chức là bệnh thành tích
Gian lận thi cử là hành vi cố ý làm sai lệch kết quả hoặc quy trình đánh giá, xâm phạm tính công bằng của kỳ thi và có thể cấu thành vi phạm pháp luật. Vì vậy, vụ việc tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang không thể được xem nhẹ như một biểu hiện thông thường của áp lực thành tích.
Phát biểu tại hội nghị tổng kết kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 ở Đà Nẵng ngày 29-10, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh rằng kết luận điều tra xác định vi phạm có tổ chức, có chuẩn bị và phân công vai trò rõ ràng. Khi những người được giao bảo đảm kỳ thi cùng bàn bạc, phối hợp thực hiện hành vi gian lận, đó không còn là sai sót cá nhân hay sự buông lỏng nhất thời. Gọi hành vi ấy là “bệnh thành tích” là cách nói giảm nhẹ; chống bệnh thành tích phải bắt đầu bằng việc nhìn đúng bản chất và không viện áp lực thành tích để biện minh.
Kỷ luật nghiêm là yêu cầu của công bằng
Theo thông tin được nêu tại hội nghị, vụ việc có 41 bị can bị khởi tố, cho thấy đây là vi phạm nghiêm trọng, liên quan đến trách nhiệm của những người được giao giữ gìn sự nghiêm túc và công bằng của kỳ thi. Gian lận thi cử là hành vi vi phạm pháp luật, vì thế xử lý vi phạm giáo dục phải căn cứ quy định, tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả, chứ không dừng ở kiểm điểm hay rút kinh nghiệm.
Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng cảnh báo vi phạm đã ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín kỳ thi và niềm tin của xã hội. Với học sinh và phụ huynh, công bằng không phải khẩu hiệu: đó là niềm tin rằng kết quả phản ánh đúng năng lực, không bị quyết định bởi sự thông đồng. Một chế tài đủ sức răn đe vừa xác lập trách nhiệm của người vi phạm, vừa gửi thông điệp rõ ràng rằng chức vụ hay sức ép thành tích không thể đứng trên pháp luật.
Bịt lỗ hổng trước khi kỳ thi bắt đầu
Quy mô kỳ thi khiến việc bảo đảm liêm chính không thể dựa vào lời nhắc nhở chung chung. Năm 2026, kỳ thi có gần 1,2 triệu thí sinh, khoảng 2.500 điểm thi, hơn 54.000 phòng thi và trên 200.000 cán bộ, giáo viên cùng nhân sự tham gia tổ chức. Máy móc và quy định hỗ trợ giám sát, nhưng khi người có trách nhiệm cố ý tiếp tay, kiểm soát trên giấy khó đủ sức phát hiện. Bởi vậy, vi phạm kỳ thi ở Tuyên Quang cần dẫn đến rà soát cụ thể việc phân công, thanh tra, giám sát và trách nhiệm quản lý ở từng khâu.
Ngành giáo dục cũng cần có kênh tiếp nhận phản ánh, tố giác hữu hiệu và bảo vệ người cung cấp thông tin theo quy định. Quan trọng hơn, trước mỗi kỳ thi phải kiểm tra xem biện pháp khắc phục có vận hành trong thực tế hay không, thay vì chỉ ban hành thêm văn bản. Thứ trưởng yêu cầu rà soát thiếu sót, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm trong tổ chức, tập huấn, thanh tra, giám sát; kỳ thi năm 2027 tuyệt đối không được để tái diễn vi phạm tương tự.
Niềm tin phải được bảo vệ từ đầu
Vụ việc tại Tuyên Quang là lời cảnh báo không chỉ cho người trực tiếp vi phạm mà còn cho hệ thống quản lý kỳ thi. Một vụ gian lận có tổ chức đặt ra câu hỏi về khâu nào đã để hành vi được bàn bạc và triển khai mà không bị phát hiện kịp thời. Câu trả lời không thể chỉ là xử lý sau khi sự việc vỡ lở; cần xác định trách nhiệm giám sát và khắc phục đúng những mắt xích yếu.
Xử lý nghiêm là cần thiết, nhưng phòng ngừa mới là thước đo của cải cách. Khi quy trình phân công minh bạch, giám sát có thực chất và trách nhiệm được xác định ở từng cấp, cơ hội thông đồng sẽ thu hẹp. Công bằng của kỳ thi phải được bảo vệ ngay từ đầu, như mong đợi của học sinh, phụ huynh và xã hội. Đó cũng là cách chống bệnh thành tích thuyết phục nhất: không tô đẹp kết quả, mà giữ cho mọi thí sinh được đánh giá trên cùng một chuẩn mực.
