Hạn chế chip không đồng nghĩa với cắt đứt năng lực tính toán
Chip Nvidia Trung Quốc là các bộ xử lý đồ họa Nvidia được doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng để huấn luyện hoặc vận hành AI, dù chúng có thể đặt ngoài lãnh thổ nước này. Bất chấp kiểm soát xuất khẩu của Washington, nhiều công ty Trung Quốc vẫn tiếp cận được chip Nvidia tiên tiến để phát triển AI, khiến hiệu quả thực thi các hạn chế bị đặt dấu hỏi. Đây không phải bằng chứng rằng lệnh cấm hoàn toàn vô tác dụng; nó cho thấy kiểm soát luồng hàng hóa không tự động kiểm soát được quyền sử dụng năng lực tính toán. Nhu cầu bùng lên sau khi ChatGPT ra mắt năm 2022, khơi mào làn sóng đầu tư AI toàn cầu. Trong khi đó, Mỹ cấm xuất khẩu các GPU Blackwell và Rubin cao cấp nhất sang Trung Quốc vì lo ngại an ninh quốc gia và khả năng ứng dụng quân sự. Khoảng cách giữa mục tiêu hạn chế và cách doanh nghiệp tiếp cận tài nguyên nằm ở hạ tầng điện toán xuyên biên giới.
Nguồn chip Nvidia dịch chuyển sang dịch vụ điện toán
Con đường rõ nhất không nhất thiết là đưa chip qua biên giới, mà là thuê quyền sử dụng máy chủ đã có GPU. Các doanh nghiệp Trung Quốc thuê năng lực tính toán tại trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba, chủ yếu ở Đông Nam Á; máy chủ đặt tại Malaysia có thể được khách hàng ở Thâm Quyến truy cập từ xa. Cách làm này phơi bày giới hạn trong cách tiếp cận tập trung vào điểm đến của lô hàng: con chip có thể nằm ngoài Trung Quốc, nhưng công việc AI vẫn được doanh nghiệp Trung Quốc thực hiện. Một trường hợp được cố vấn Nhà Trắng nêu là Moonshot AI đã tiếp cận chip Nvidia cao cấp tại Thái Lan. Ngoài thuê máy chủ, còn có cáo buộc DeepSeek dùng hàng nghìn chip được tháo rời ở nước ngoài rồi đưa vào Trung Quốc để phát triển mô hình mới. Nvidia nói họ chưa tìm thấy bằng chứng cụ thể cho hoạt động buôn lậu được báo chí đề cập. Vì vậy, cáo buộc này cần được nhìn nhận thận trọng, không xem như kết luận đã xác nhận.
Nvidia vẫn có lợi thế, nhưng Trung Quốc đang xây đường thay thế
Vai trò của Nvidia không chỉ nằm ở hiệu năng chip mà còn ở tốc độ và mức độ thuận tiện khi triển khai các tác vụ AI cao cấp. Chip AI nội địa có thể đáp ứng một phần nhu cầu, nhưng huấn luyện thường lâu hơn và đòi hỏi thêm công sức kỹ thuật; để bù hiệu năng, doanh nghiệp có thể phải ghép nhiều chip, kéo theo mức tiêu thụ điện và chi phí cao hơn. Trung Quốc có thể chấp nhận sự đánh đổi này nhờ điện giá thấp và hỗ trợ của nhà nước, nhưng đó chưa phải sự thay thế ngang bằng. Huawei là đối thủ nội địa đáng chú ý, dù khoảng cách về hiệu năng và hệ sinh thái vẫn tồn tại. Tháng 9, hãng cho biết thế hệ chip AI tiếp theo dự kiến sẵn sàng vào quý 1-2027, sớm hơn ba quý so với kế hoạch ban đầu. Mốc này cho thấy năng lực trong nước đang tiến lên, nhưng không có nghĩa doanh nghiệp đã hết nhu cầu với Nvidia.
Kiểm soát có tác dụng, nhưng chưa khóa được quyền tiếp cận
Chính sách Mỹ đã giới hạn việc bán các dòng GPU cao cấp nhất, nhưng năm nay Washington cũng cho phép Nvidia bán H200 sang Trung Quốc với điều kiện chính phủ Mỹ thu 25% doanh thu từ dòng chip này. Sự kết hợp giữa cấm một số sản phẩm và cho phép một dòng khác cho thấy hạn chế xuất khẩu chip không phải bức tường đồng nhất; quy định, cấp phép và dịch vụ điện toán ở nước ngoài cùng tạo nên bức tranh thực thi phức tạp. Đánh giá hiệu quả chính sách vì thế không thể chỉ đếm số chip được xuất trực tiếp. Cần tính cả khả năng thuê máy chủ xuyên biên giới, những đường cung ứng bị cáo buộc nhưng chưa được xác nhận, và tốc độ phát triển chip nội địa. Nvidia hiện vẫn đem lại lợi thế về thời gian và hiệu quả, còn các nhà sản xuất Trung Quốc đang xây lựa chọn riêng. Cuộc đua không chỉ quyết định ai làm chip mạnh hơn, mà còn ai kiểm soát được quyền truy cập vào năng lực tính toán.
